ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.7

॥ અથ સપ્તમોઽધ્યાયઃ ॥
ઋષય ઊચુઃ ॥
તત્રગત્વા કિમકરોત્સોમકાન્તો નૃપસ્તદા ।
ઉપાયઃ કથિતઃ કો વા ભૃગુણા સર્વવેદિના

કથયસ્વ કથામેતાં શૃણ્વતાં નો દ્વિજોત્તમ ।
નતૃપ્તિમધિગચ્છામઃ પીત્વા ત્વદ્વચનામૃતમ્

સૂત ઉવાચ ॥
સમ્યક્પૃષ્ટં મહાભાગા યૂયં તુ જ્ઞાનસાગરાઃ ।
યઃ કથાં તં નપ્રયાતિ શ્રોતાવક્તાથવાદ્વિજાઃ

લિખ્યમાનં વાચયતિ પુસ્તકં હરતેપિ વા ।
નૃપૃચ્છતિ ચયઃ શિષ્યો ગુરુઃ પૃષ્ટો ન વક્તિચેત્

ઉભૌ તૌ મૂકબધિરૌ લોકેદૃષ્ટૌ દ્વિજોત્તમાઃ ।
શ્રૃણ્વન્તુ કથયિષ્યામિ સોમકાન્ત કથામતઃ

તસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં દિનનાથે તથોદિતે ।
સ્નાનં સન્ધ્યાં જપં હોમં કૃત્વા સ ભૃગુસત્તમઃ

સ્નાતાય કૃતજપ્યાય પત્નીપ્રકૃતિસંયુજે ।
પૂર્વજન્મકથાં તસ્મૈ રાજ્ઞે કથિતુમારભત્

ભૃગુરુવાચ ॥
કોલ્હારનગરે રમ્યે વિન્ધ્યાચલસમીપતઃ ।
ચિદ્રૂપ ઇતિ વિખ્યાતો વૈશ્યો બહુધનો ભવત્

તસ્ય ભાર્યા તુ સુભગા નામ્ના ખ્યાતા સુલોચના ।
સુશીલા દાનશીલા ચ પતિવાક્યપરાસતી

તસ્યાસ્ત્વં પુત્રતાં યાતો ભવે પૂર્વે નૃપોત્તમ ।
કામંદ ઇતિ તે નામ ચક્રતુસ્તૌ દ્વિજેરિતૌ

અતિસ્નેહં દિવારાત્રાવતિલાલનમેકકે ।
વાર્ધક્યકાલ જેતૌ તુ પિતરૌ ત્યયિ ચક્રતુઃ

વિવાહં ચક્રતુસ્તાતુ ધનકૌતુકમઙ્ગલૈઃ ।
મૃગાક્ષી સુકુમારાઙ્ગી નામ્ના ખ્યાતા કુટુમ્બિની

અનુરક્તા ત્વયિ સદા દ્વિજદેવાતિથિપ્રિયા ।
બભૂવ યોષિદ્યોષિત્સુ રત્નભૂતાદિ સુન્દરી

કુટુમ્બિનીતિ સ્વં નામ વિદધે સાર્થકં તુ સા ।
સપ્તપુત્રા પઞ્ચકન્યા પઞ્ચબાણપ્રિયાનુકિમ્

તતો બહુતિથે કાલે પઞ્ચત્વમગમત્પિતા ।
માતા તવ સતી તેન સહદગ્ધા દિવઙ્ગતા

તતસ્ત્વંસખિવર્ગૈસ્તદ્દ્રવ્યં નાશિતવાન્બહુ ।
નીતં નષ્ટં ભક્ષિતં ચ વિનાશમગવદ્ધનમ્

ચિન્તયા ધર્મપત્ની ત્વાં નિરાકૃતવતી ભૃશમ્ ।
ન ગૃહીતં તુ તદ્વાક્યં તતો વિક્રીતવાન્ ગૃહમ્

ગતા સા બાલકૈઃ સાર્ધમનુજ્ઞાતા પિતુર્ગૃહમ્ ।
અપત્યપોષણકૃતે ઋતેત્વાં વંશકણ્ટકમ્

તત ઉદ્ધૃત્તતાંયાત ઉન્મત્ત ઇવ મદ્યપઃ ।
અન્યાયકારી નગરે જાતોમત્ત ઇવ દ્વિપઃ

પરસ્વહારો વનિતાસુજારો ગ્રામેષુચોરોજનતાપકારઃ ।
દ્યૂતેષુવીરો વૃજિનૌઘસારો હિંસાવિહારો બલહીન શૂરઃ

યે યે જનાસ્તે સુખસઙ્ગતૃપ્તાસ્તેભ્યો ગૃહીત્વા બહુવિત્તમાદઃ ।
નિક્ષેપતઃ પિતૃકતાત્સહૃદ્ભ્યોમિષાત્કુતશ્ચિનગરસ્થિતેભ્યઃ

શપથાનનૃતાંશ્ચકર્થનૂનમનૃતાનાં પ્રમદા જનેષુ સાક્ષ્યમ્ ।
ઇતિ સર્વજનાઃ સુભીતિમાપુરુરગાત્સદ્મગતાદિવોગ્રવીર્યાત્

અસહ્યતાં તેન જનસ્યયાતો ગોક્ષૂરકઃ પાયસગોયયૈવ ।
રાજ્ઞો ગૃહિત્વાનુમતિં જનાસ્તે નિર્વાપયામાસુરતોપુરાત્ત્વામ્

વનેસ્થિતસ્ત્વં બહુજન્તુઘાતી સ્ત્રીબાલવૃદ્ધાન્વિનિહંસિ નિત્યમ્ ।
મહાજનં વીક્ષ્ય પલાયસે ચ સિંહં નિરીક્ષ્યેવવૃકોમૃગોવા

મત્સ્યાન્બકાન્સારસકુક્કુટાંશ્ચ વૃકાન્મૃગાન્વાનરકોકિલાંશ્ચ ।
હત્વાત્સિખડ્ગાન્શશકાંશ્ચગોત્રામુધાસ્વદેશં વૃજિનાદપોષઃ

સિંહાન્વ્યાઘ્રાંશ્ચ જમ્બૂકાન્નિઃસાર્ય ગિરિગહ્વરાત્ ।
નાનાસ્થાનગતાશ્ચેરાન્મેલયિત્વા સુદુર્ધરાન્

કાષ્ઠૈર્લોષ્ટૈશ્ચ પાષાણૈશ્ચકર્થ ગૃહમુત્તમમ્ ।
વિશાલં ક્રોશવિસ્તારં નાનાકૌતુક મણ્ડિતમ્

પિત્રાભીતેનપત્ની સા પ્રાપિતા બાલકૈઃ સહ ।
ગુહાગતં તે સદનં રાજતોજનતોઽપિ ચ

નાનાલંકારવસના બાલકા અપિ તેજસા ।
દેવાઙ્ગનેવ શુશુભે ત્વં ચચોરસમન્વિતઃ

ત્વં ચ માર્ગે જનાન્દીનાન્ હત્વા હત્વા ગુહાં ગતઃ ।
ચોરૈઃ સબાલયોષિદ્ભિર્ભાસિરાજેવતદ્ગતઃ

કદાચિદ્ બ્રાહ્મણો વિદ્વાન્ વિખ્યાતોગુણવર્ધનઃ ।
મધ્યાહ્ને માર્ગમધ્યે તુ ત્વયાદૃષ્ટઃ સ એકકઃ

ગૃહીત્વા દક્ષિણં પાણિં તં વિપ્રં ધૃતવાનસિ ।
સ વેપમાનસ્ત્વદ્બુદ્ધિં જાનન્ધર્ષણયાતયા

ઊચે ત્વાં સ્વાંતકં મત્વા મૂર્ચ્છિતો જીવિતેચ્છયા ।
અત્યન્તકરુણાવાક્યૈર્બોધયં સ્વાંસહેતુકૈઃ

ગુણવર્ધન ઉવાચ ॥
ધનવાન્સુભગોભૂત્વા કથં માં હન્તુમિચ્છસિ ।
દ્વિજં નવોઢા ભર્તારં શાન્તં ચાનપરાધિનમ્

દુર્બુદ્ધિવાસનાં ત્યક્ત્વા સદ્ધર્મેષુ મતિં કુરુ ।
પ્રથમામેગતા કાન્તા પ્રાપ્તા કાન્તતરાપરા

સ્વાચારાપરમોદારા સાધ્વી સર્વગુણાકરા ।
પિતૃઋણામનૃણાર્થાય ધર્મસન્તાનવૃદ્ધયે

કૃતાસાતિ પ્રયત્નેન ગાર્હસ્થંધર્મમિચ્છતા ।
મદ્વિનાતદ્વિનાવાંહિ જન્મની ભવતો વૃથા

પિતામેહિ ભવત્વં ચ માતાપુત્રોપ્યહં તવ ।
જીવદાતા ભયત્રાતા પિતાશાસ્ત્રે નિગદ્યતે

દસ્યવોપિહિ રક્ષન્તિ દ્વિજં વા શરણાગતમ્ ।
દ્વિજં યોગ્યં શરણ્યં મામતત્સ્ત્વં મોક્તુમર્હસિ

નોચેત્કલ્પસહસ્રં ત્વં નિરયાન્પ્રતિપદ્યસે ।
ભોક્તારઃ સર્વ એવૈતે સ્ત્રીપુત્રાઃ સુહૃદોજનાઃ

ન પાપભાગિનસ્ત્વે તે સુખિનસ્ત્વત્પ્રતારકાઃ ।
કિયદ્ભિર્જન્મભિઃ પાપં ભોક્ષ્યસે નવિતર્કયે

॥ ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ઉપાસનાખણ્ડે સોમકાન્તપૂર્વજન્મકથનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ