ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.4

॥ અથ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ ॥
જાતૃભિષેકેરાજાસૌ ચકાર દ્વિજપૂજનમ્ ।
મણિમુક્તાપ્રવાલાનિ દદૌ સાઙ્ગં ગવાયુતમ્

તોષયામાસ સર્વાંસ્તાન્ ગજગોશ્વધનાંશુકૈઃ ।
નાનાદેશ્યાનિવાસાંસિસુવર્ણાંતરિતાનિ ચ

નાનાવર્ણાનિ કાશ્મીર દેશજાનિ મહાન્તિ ચ ।
રાજભ્યોરાજપત્નીભ્યો ગ્રામમુખ્યેભ્ય એવ ચ

તદૃત્યેભ્યો ગુણિભ્યશ્ચ દદૌ રાજા યથાર્હતઃ ।
અમાત્યેભ્યોદદગ્વન્યાન્ ગ્રામાન્ બહુધનાન્યપિ

તતો વનં યયૌ રાજા દુઃખશોકસમન્વિતઃ ।
પૂર્વજન્માર્જિતૈર્દોષૈરત્યન્તમલિનોઽશુચિઃ

તસ્મિન્પ્રયાતે લોકાનાં હાહાકારોમહાનભૂત્ ।
સ્વં સ્વં કાર્યં વિહાયૈવ પ્રતિજગ્મુર્જનાધિપમ્

અમાત્યારાજભાર્યાશ્ચ હેમકણ્ઠઃ સુહૃદ્વૃતઃ ।
ઉત્તિષ્ઠન્પ્રપતન્યાતઃસ્ખલન્ધાવન્રુદન્નપિ

અમાત્યાનાગરાસ્તન્તુ દુઃખિતાઅપ્યવારયન્ ।
ગવ્યૂતિદ્વિતયંગત્વા તસ્થૌ રાજા શ્રમાન્વિતઃ

દૃષ્ટ્વા વાપીં શીતજલાં નાનાવૃક્ષસમન્વિતમ્ ।
ઉવાચ નાગરાન્સર્વાનમાત્યાન્સ્વજનાનપિ

અપરાદ્ધં મયાયદ્યચ્ચિરં રાજ્યં પ્રકુર્વતા ।
તત્ક્ષન્તવ્યં નમામ્યેષ બધ્વોંઞ્જલિપુટં જનાઃ

કૃપાવિધેયા પુત્રે મે યદિ દૈવાત્સમાગતે ।
વિજ્ઞાપયામિવઃ સર્વાન્મયિસ્નેહોનહીયતામ્

ગચ્છન્તુ નગરં સર્વે સસ્ત્રીવૃદ્ધાઃ સમાગતાઃ ।
પુત્રેણ પાલ્યમાના મે તિષ્ઠન્તુ વિગતજ્વરાઃ

અનુજાનં તુ માં સર્વે સુચિત્તોયામ્યહં વનમ્ ।
યુષ્માસુતુ પ્રયાતેષુ મનો મે નિશ્ચલં ભવેત્

ઉપકારં મહાન્તં મે કુર્વન્તુ કૃપયાખિલાઃ ।
દુઃખિતોનિષ્ઠુરં વક્તુંમર્તુકામોપિનોત્સહે

મહત્પાપં મયૈવૈતજ્જન્મજન્માન્તરાર્જિતમ્ ।
યદ્વિયોગો હિ રાજ્યસ્ય લોકાનાં હિતકારિણામ્

પરન્તુ કિં કરોમ્યેષ યદ્ગલત્કુષ્ઠવાનહમ્ ।
સર્વોપિ સ્વકૃતં ભુઙ્તે સુકૃતં દુષ્કૃતં તથા

સૂત ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચો રાજ્ઞો મૂર્ચ્છિતા: સુહૃદસ્તથા ।
ઘ્નન્તઃ કેચિત્પાણિતલૈઃ શિરાંસિ ભૃશદુઃખિતાઃ

કેચિત્પરસ્પરંચક્રુરભિજ્ઞાઃ પણ્ડિતાશ્ચ યે ।
સાન્ત્વનં પૂર્વજાતાનાં નૃપાણાં ચરિતૈર્નૃપે

અનિર્વાચ્યામવસ્થાં તત્સમીક્ષ્યેયુરથાપરે ।
યથાસ્વરૂપેવિજ્ઞાતે યોગિનો જ્ઞાનરત્તયઃ

દુઃખિતં સોમકાન્તં તં વનં ગન્તું સમુત્સુકુમ્ ।
નિયમ્ય દુઃખં ધૈર્યેણ ધીરાઃ કેચિદથાબ્રુવન્

જના ઊચુઃ ॥
પોષયિત્વા પાલયિત્વા નનસ્ત્વં ત્યક્તુમર્હસિ ।
યથા ન ત્યજતે શૈત્યં જલમુષ્ણંતનૂનપાત્

મર્યાદાં જલધિર્વાપિ સૂર્યઃપ્રકાશ્યમેવ ચ ।
કથં વા નગરં યામસ્ત્વાં વિના જનવત્સલ

યથોડુપતિનાહીનં વ્યોમતારાન્વિતં નૃપ ।
પુરં તદ્વન્નશોભેત ત્વાં વિના શત્રુકર્ષણ

સહૈ વયામસ્તીર્થાનિ દ્વિત્રાણિ વયમપ્યુત ।
રૂપં તે કાન્તિમત્કાન્ત ભવિતા તીર્થ સેવનાત્

તતઃ સહૈવયાસ્યામો નગરં ધ્વજસંકુલમ્ ।
હર્ષેણ મહતા યુક્તા વાદ્યબન્દિપુરઃસરાઃ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા ક્રોધદૂઃખસમન્વિતઃ ।
ઉવાચ રાજા તાન્નત્વામૈવંમૈવં પુનઃ પુનઃ

તતો બ્રવીદ્ધેમકણ્ઠઃ સામાત્યોવત્સલં નૃપમ્ ।
સ્નેહકારુણ્યભાવેન વિનયેન સમન્વિતઃ

પુત્ર ઉવાચ ॥
વિના ત્વાં નોત્સહે ગન્તું કર્તું રાજ્યં ચ જીવિતુમ્ ।
નમયા દૃષ્ટ પૂર્વસ્તે વિરહસ્તં કથં સેહે

રાજોવાચ ॥
એતદર્થં મયા પૂર્વં ધર્મશાસ્ત્રં સુનીતિમત્ ।
ઉપદિષ્ટં તવ શુભં ન વૃથાકર્તુમર્હસિ

શ્રૂયતે જામદગ્ન્યેન જનની નિહતાપુરા ।
પિતૃવાક્યાનુરોધેન નીતિજ્ઞેન સુધીમતા

રામસ્તુ રાજ્યં ત્યક્ત્વૈવ વનં યાતઃ સહાનુજઃ ।
અપૃષ્ટ્વા કારણં સીતાં તત્ત્યાજ લક્ષ્મણો વને

હેમકણ્ઠ પુરં શીઘ્રમમાત્યૈસ્ત્રિભિરન્વિતઃ ।
અતો મમાજ્ઞયા ગચ્છ કુરુ રાજ્યં મયાર્પિતમ્

વિજ્ઞેયથાકાર્યસક્તે ચિત્તં તસ્ય પરાત્મનિ ।
યથાવસ્થાપિતે વિત્તે ચિત્તં લોકસ્ય વર્ત્તતે

તથામયિ વનં યાતે સ્વાન્તં મે ત્વયિવર્ત્તતે ।
દૈવયોગેન સુભગો જાતોયાસ્યે પુનર્ગૃહમ્

ભવિષ્યતિ તથા ધર્મો મદ્વાક્યં કારિણસ્તવ ।
ન તથા સહયા તેન તસ્માદ્ગચ્છ વ્રજામિ ચ

સૂત ઉવાચ ॥
અમાત્યાનાગરાપુત્રઃ પ્રયાતું કૃતમાનસાઃ ।
કષ્ટેન મહતાયુક્તા નમશ્ચક્રુર્નૃપં તદા

અનજ્ઞાતાસ્તતસ્તેન આશીર્ભિભિનન્દ્ય ચ ।
પ્રદક્ષિણી કૃત્ય નૃપં નિવૃત્તા નગરંપ્રતિ

અગ્રેકૃત્વા મહાસેનાં ગજાશ્વરથપત્તિનામ્ ।
છત્રધ્વજયુતોમાની હેમકણ્ઠોઽગમત્પુરીમ્

॥ ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ઉપાસનાખણ્ડે ચતુર્થોઽધ્યાયઃ