ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.16.20

અધ્યાય ૧૬ પ્રારંભઃ –
રાજોવાચ ॥
શ્રુત્વા કથાં ગણેશસ્ય હર્ષશ્ચેતસિ જાયતે ।
પુનશ્ચ વદ વિપ્રર્ષે ન તપ્યામિ કથામૃતમ્

અન્તર્હિતે ભગવતિ ગણેશે પરમાત્મનિ ।
કથં વિનિર્મમે સૃષ્ટિં બ્રહ્મા તદ્વર્ણય પ્રભો

યચ્ચાગ્રે કથયામાસ વ્યાસાયાખ્યાનકં વિધિઃ ।
તદહં વિસ્તરેણૈવ શ્રોતુમિચ્છામિ સન્મુને

ભૃગુરુવાચ ॥
સિદ્ધક્ષેત્રસ્ય માહાત્મ્યં વ્યાસાયાકથયત્પ્રભુઃ ।
આનુપૂર્વ્યેણ તત્તેઽહં કથયિષ્યેઽસૃજચ્ચ યત્

સ બ્રહ્મા નિર્મમે પૂર્વં મનસા સપ્ત પુત્રકાન્ ।
આહ તાન્ સૃષ્ટિસાહાય્યં સૃજધ્વં સ્વસ્વબુદ્ધિતઃ

તે તુ તદ્વચનં શ્રુત્વા તપસે કૃત નિશ્ચયાઃ ।
તપસ્તપ્ત્વા સુવિપુલં પરં બ્રહ્મ સમાગતાઃ

તતોઽન્યાન્ કલ્પયામાસ સપ્તપુત્રાન્ પ્રજાપતિઃ ।
તેઽત્યન્ત જ્ઞાનસંપન્ના ન ચક્રુઃ સૃષ્ટિમુત્તમામ્

મત્તઃ સ્વયં સમારેભે સનકાદીન્ વિલોક્ય તાન્ ।
મુખતો બ્રાહ્મણાનગ્નિમસૃજત્ કમલાસનઃ

બાહુરુપાદતોઽન્યાં સ્ત્રીન્ વર્ણાશ્ચન્દ્રમસં હ્રદઃ ।
ચક્ષુભ્યાં ચ રવિં શ્રોત્રાન્ મારુતં પ્રાણમેવ ચ

અન્તરિક્ષં તથા નાભેઃ શિરસો દિવમેવ ચ ।
ભૂમિં પદ્ભ્યાં દિશ: શ્રોત્રાદન્યાઁલ્લોકાનકલ્પયત્

અન્યદુચ્ચાવચં વિશ્વં સ્થાવરં જંગમં ચ યત્ ।
સમુદ્રાન્ સરિતઃ શૈલાં તૃણ ગુલ્મ મહીરુહાન્

તતઃ કતિપયાહઃ સુ ગતેષુ મુનિસત્તમાઃ ।
નિદ્રિતસ્ય મહાવિષ્ણોઃ શ્રોત્રાજ્જાતૌ મહાસુરૌ

મધુ કૈટભ નામાનૌ વિખ્યાતો ભુવનત્રયે।
દંષ્ટ્રાકરાલવદનૌ પિંગાક્ષૌ દીર્ઘનાસિકૌ

મહાકાયૌ મહાસારાવત્યુચ્ચૌ પર્વતાવિવ ।
વર્ષા મુદિર શબ્દૌ તૌ ગર્જન્તૌ ભૃશગર્વિતૌ

વચોભિર્બહુભિર્દુષ્ટો ધિક્કારં તસ્ય ચક્રતુઃ।
વિપ્રાન્ દેવાન્ ઋષીન્ સાધૂન્ શાસ્ત્રાણિ ચ નિનિન્દતુઃ

તયોઃ શબ્દેન ધરણી ચકમ્પે શેષ એવ ચ ।
ઉદ્વિગ્નભાસિત્ સકલં બ્રહ્માંડં સ્વનસ્તયોઃ

તતસ્તૌ ક્રોધ રક્તાક્ષૌ કં તં ખાદિતુમુદ્યતૌ।
તતોઽસૌ વરદાં દેવીં વિષ્ણુ મોહનકારિણીમ્

વિષ્ણુનેત્રગતાં નિદ્રાં તુષ્ટાવ કમલાસનઃ ।
મધુકૈટભનાશાય પ્રબોધાય હરેરપિ

ગજાનન પ્રસાદેન વિષ્ણુ હસ્તાત્તયોર્વધમ્ ।
જ્ઞાત્વા સમ્યગ્ વિચાર્યૈવ ચિંતા હર્ષ સમન્વિતઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
સ્વાહા સ્વધા રૂપધરા સુધા ત્વં માત્રાર્ધં માત્રા સ્વરૂપિણી ચ ।
કર્ત્રી ચ હર્ત્રી જનની જનસ્ય સતોઽસતઃ શક્તિરસિ ત્વમેવ

શ્રુતિઃ સ્વરા કાલરાત્રિરનાદિ નિધના ક્ષપા।
જગન્માતા જગદ્ધાત્રી સૃષ્ટિ સ્થિત્યંતકારિણી

સાવિત્રી ચ તથા સંધ્યા મહામાયા તૃષા ક્ષુધા ।
સર્વેષાં વસ્તુજાતાનાં શક્તિસ્ત્વમસિ પાર્વતિ

ત્રૈલોક્યકર્તા ત્વન્નાથો દૈત્યદાનવસૂદનઃ ।
નિદ્રયા વ્યાપ્તલિત્તૌઽસૌ જ્ઞાનવિજ્ઞાનવાન્હરિઃ

જગદુત્પાદ્યતે યેન પાલ્યતે હિયતેપિ ચ ।
સોઽપિ ત્વયાઽવતારાણાં સંકટે વિનિયોજ્યતે

દુષ્ટાત્માનૌ મોહયૈતૌ ત્વં દૈત્યૌ મધુકૈટભૌ ।
હન્તુમેતૌ દુરાધર્ષૌ જ્ઞાનમસ્ય પ્રદીયતામ્

અહમારાધિતશ્ચાભ્યાં પૂર્વજન્મન્ યતદ્રિતમ્ ।
વરાન્ બહુવિધાન્ પ્રાદામવધ્યૌ મમ તાવુભૌ

તયોરુચ્ચાવચાં શબ્દા તતોઽહમસહં બહુ।
મામેવ હંતુકામૌ તૌ સ્તુતૌ નાનાવિધૈ સ્તવૈઃ

તથાપિ મદ્વધાત્તૌ ન નિવૃત્તૌ દુષ્ટભાવતઃ ।
અતસ્ત્વાં પ્રાર્થયે દેવિ વિષ્ણુ બોધન હેતવે

(૫૯૮)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે દેવીપ્રાર્થનં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૧૭ પ્રારંભઃ –
યાવત્તિષ્ઠતે વિષ્ણુસ્તાવત્તાભ્યાં ત્રિવિષ્ટપમ્ ।
આક્રાંતમિન્દ્રસદનમ્ યામ્યં કૌબેરમેવ ચ

તૌ દૃષ્ટ્વા સર્વતો દેવાઃ પલાયનપરા બભુઃ ।
નિપેતુર્બભ્રમુઃ કેચિન્ મુમૂર્ચ્છુશ્ચ સ્ખલુઃ પરે

તતો દેવ્યા વિનિર્મુક્તો નિદ્રયા હરિરીશ્વરઃ ।
આશ્વાસ્ય સર્વં દેવાંસ્તાં સ્તાંભ્યાં યુદ્ધં ચકાર હ

આક્રમં સર્વદેવાનાં કૃતં તાભ્યાં નિવારિતુમ્ ।
શેષાદિ સ વૈ નાગાનાં મુનીનાં યક્ષરક્ષસામ્

શુશુભે સ હરિસ્તત્ર શંખચક્રગદાધરઃ।
કિરીટ કુંડલધરો નીલમેઘ ઘનચ્છવિઃ

તતઃ સ ભગવાન્ શંખં પ્રદધ્મૌ ભૃશ વેગવાન્ ।
તેન શબ્દેન મહતા ક્ષોભયામાસ રોદસી

પાંચજન્યસ્વનં શ્રુત્વા બિભિદૈ હૃદયં તયોઃ ।
તતસ્તૌ ભયસંવિગ્નૌ પરસ્પરમથોચતુઃ

ભૂમંડલં ચ પાતાલં સ્વર્ગાણામેકવિંશતિઃ ।
આક્રાન્તાઃ સમ્યગાવાભ્યાં તદાઽયં ન શ્રુતઃ સ્વનઃ

વજ્રસારમયં યેન ચકંપે હદયં દ્વયોઃ ।
તસ્માદનેન યોદ્ધવ્યં પુરુષેણ બલીયસા

રણકંડૂતિ શાંત્યર્થં વિજયાયેતરાય વા ।
રિપુમેનં હનિષ્યાવો ગચ્છાવો વા પુનર્ભવમ્

એવં તૌ નિશ્ચયં કૃત્વા યુયુત્સું હરિમૂચતુઃ ।
રણકંડૂતિ શાંત્યર્થં દૃષ્ટોઽસિ પુરૂષોત્તમ

કથમુત્તમતાં યાસિ આવયોર્દૃષ્ટિગોચરઃ ।
મુનિરુવાચ ॥
ઇતિ વાક્યં તયોઃ શ્રુત્વા જગાદ વિષ્ટરશ્રવાઃ

હરિરુવાચ ॥
સમ્યગુક્તં મહાદૈત્યૌ યથેષ્ટં યુધ્યતં મયા।
ન હિ કામયતે કશ્ચિન્મરણં સ્વયમા મનઃ

તાવૂચતુઃ ।
ચતુર્ભુજોઽસિ દેવેશ બાહુયુદ્ધં દદસ્વ નૌ ।
મુનિરુવાચ ॥
એવમુક્તો હરિસ્તાભ્યાં તથેત્યાહ મુદાન્વિતઃ

ત્યક્ત્વાયુધાનિ યુયુધે દ્વાભ્યામેકચ્ચતુર્ભુજઃ ।
જઘ્નતુસ્તૌ શિરો મૂર્ધ્ના જંઘાભિરથ જંઘયોઃ ।
કૂપરો કૂપરૈઃ સ્વીયૈર્બાહુ બાહુભિરેવ ચ

ગુલ્ફૌ ગુલ્ફૈઃ કટિં તાભ્યાં નાસિકાભ્યાં ચ નાસિકામ્ ।
મુષ્ટિભ્યાં મુષ્ટિદેશં ચ પૃષ્ઠાભ્યાં પૃષ્ઠમેવ ચ

આસ્ફોટનવિકર્ષાભ્યાં બાહુભિર્મંડલૈરપિ ।
એવં પરસ્પરં યુદ્ધં પ્રાપર્તત ચિરં તદા

સહસ્રં પંચગુણિતમતિક્રાન્તં મહામુને।
વર્ષાણાં ન તુ તૌ જેતું શશાક હરિરીશ્વરઃ।
તતો દધાર રૂપં સ ગાંધર્વં ગીતકોવિદમ્

ગત્વા વનાંતરં ચારૂ વીણાગાનં ચકારઃ સઃ ।
હરિણાઃ શ્વાપદા લોકા દેવ ગન્ધર્વ રાક્ષસાઃ

સ્વ સ્વ વ્યાપારરહિતા સર્વે તત્પરતાં યયુઃ ।
આલાપં તસ્ય ગિરિશઃ કૈલાસે શ્રુતવાન્મુહુઃ

નિકુંભં પુષ્પદંતં ચ જગાદ ભગનેત્રહા ।
એતમાનયતં શીઘ્રં યોઽસૌ ગાયતિ કાનને

તૌ ગત્વા દર્શનં તસ્ય ગૃહીત્વા વૈ તમૂચતુઃ ।
તવ ગીતસ્વનં શ્રુત્વા શંકરો હર્ષનિર્ભરઃ

ત્વાં સમાહ્વયતે દેવો ગાનં શ્રુંતું તવાનઘ ।
આવાભ્યાં સહ યાહિ ત્વં શીઘ્ર યામ તદંતિકમ્

તયોર્વાક્યમિતિ શ્રુત્વા ગંધર્વો હરિભક્તિમાન્ ।
તાભ્યાં સહ યયૌ તત્ર યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ

દદર્શ પાર્વતીકાંતં ચંદ્રાર્ધકૃતશેખરમ્ ।
ગજચર્મ પરીધાનં રુંડમાલા વિભૂષિતમ્

રાજત્ પિંગટજટાભારં સર્પયજ્ઞોપવીતિનમ્ ।
નનામ ભુવિ વિશ્વેશં પ્રણતાર્તિવિનાશનમ્

ઉત્થાપ્ય ગિરિશઃ સ્વેન પાણિના તદધોક્ષજમ્ ।
આસનં ચ દદૌ તસ્મૈ પૂજયામાસ શંકરઃ

તતો જગાદ સ હરિરદ્ય મે સફલં જનુઃ ।
યતોઽદ્ય દર્શનં તેઽભૂદ્ધર્મકામાર્થમોક્ષદમ્

તોષયામાસ તં દેવં ગંધર્વો ગાનતત્પરમ્ ।
વીણારવૈઃ કલપદૈરાલાપૈર્વિવિધૈરપિ

સ્કંદં ગણેશ્વરં દેવીં પાર્વતીં ચ સુરાનૃષીન્ ।
તતો મહેશ્વરઃ પ્રીત્યા લિલિંગ પ્રકટં હરિમ્

શંખ ચક્ર ગદા પદ્મ પીતાંબરધરં શુભમ્ ।
ઉવાચ ચ હરે મત્તો વૃણુ કામાનશેષતઃ

દાસ્યામિ તવ ગાનેન પરા મુદમુપાગતઃ ।
ભૃગુરુવાચ ॥
તત ઊચે સ્વભૂસ્તં તુ વૃત્તાન્તં દૈત્યયોઃ પરમ્

હરિરુવાચ ॥
મયિ ક્ષીરાબ્ધિશયને નિદ્રિતે મધુકૈટભૌ ।
ઉત્પન્નૌ કર્ણમલતો બ્રહ્માણં ભક્ષિતું ગતૌ

તેન નિદ્રા સ્તુતા ભર્ગ તયાઽહં પ્રતિબોધિતઃ ।
યુદ્ધં ચ કૃતવાંસ્તાભ્યાં મલ્લ લીલામુપાગતઃ

નાસ્મિ શક્તાવિલેતું તૌ તત એતત્કૃતં મયા ।
ઇદાનીં તદ્વધોપાયં વદ મે કરુણાનિધે

ભર્ગ ઉવાચ ॥
વિનાયકમનર્ચ્યૈવ ગતોઽસિ રણભૂમિકામ્ ।
શક્તિહીનશ્ચ તેનાસિ સુભૃશં ક્લેશવાનપિ

ગણેશં પૂજયિત્વૈવ વ્રજ યુદ્ધાય મારિષ ।
સ ચ તૌ માયયા મોહ્ય વશતાં પ્રાપયિષ્યતિ

મત્પ્રસાદેન દુષ્ટૌ તૌ વધિષ્યસિ ન સંશયઃ ।
હરિરુવાત્ર ॥
કથં વિનાયકં દેવમુપાસે ભર્ગ તદ્વદ

ઈશ્વર ઉવાચ ॥
ઉક્તા ગણેશ્વરસ્યૈવ મંત્રણાં સપ્તકોટયઃ ।
તત્રાપિ ચ મહામંત્રાસ્તેષ્વપ્યેકાક્ષરો મહાન્

ષડક્ષરશ્ચ ભગવં સ્તયોરેકં વદામિ તે ।
તત એકાક્ષરં ત્યક્ત્વા સિદ્ધારિચક્રયોગતઃ

ઋણં ધનં શોધયિત્વા તં જગાદ ષડક્ષરમ્ ।
મહામંત્રં ગણેશસ્ય સર્વસિદ્ધિપ્રદં શુભમ્

અસ્યાનુષ્ઠાનમાત્રેણ કાર્યં તે સિદ્ધિમેષ્યતિ ।
તતો જગામ સ હરિરનુષ્ઠાનાય સત્વરઃ

(૬૪૦)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે મંત્રોપદેશોનામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૧૮ પ્રારંભઃ –
સોમકાંત ઉવાચ ॥
કથં જજાપ હરિઃ કુત્ર વા મંત્રમુત્તમમ્ ।
સિદ્ધિં ચાવાપ સ કથં વદ ને તત્ સવિસ્તરમ્

ભૃગુરુવાચ ॥
સિદ્ધિક્ષેત્રમિતિ ખ્યાતં ભુવિ સિદ્ધિકરં પરમ્ ।
તત્ર ગત્વા મહાવિષ્ણુસ્તતાપ પરમં તપઃ

ધ્યાયન્ વિનાયકં દેવં ષડક્ષરવિધાનતઃ ।
આરાધયામાસ તદા જિત્વા ખાનિ પ્રયત્નતઃ

બાણાસ્ત્રેણ તુ કૃત્વૈવ પૂર્વં દિગ્બંધમાદૃતઃ ।
ભૂતશુદ્ધિં વિધાયૈવ પ્રાણાનાં સ્થાપનં તથા

કૃત્વાંતર્માતૃકા ન્યાસમાધારાદિ ક્રમેણ તુ ।
બહિશ્ચ માતૃકા ન્યાસં મસ્તકાદિ ક્રમેણ ચ

પ્રાણાનાયમ્ય મૂલેન ધ્યાત્વા દેવં ગજાનનમ્ ।
આવાહનાદિ મુદ્રાભિઃ પૂજયિત્વા મનોમયૈઃ ॥॥
દ્રવ્યૈર્નાનાવિધૈશ્ચૈવ ષોડશૈશ્ચૌપચારકૈઃ ।
જજાપ પરમં મંત્રં વિષ્ણુર્યોગેશ્વરેશ્વરઃ

ગતે વર્ષશતે કાલે પરમાત્મા ગણાધિપઃ ।
પ્રત્યક્ષતાં યયૌ તસ્ય કોટિસૂર્યાગ્નિસન્નિભઃ

અતિ પ્રસન્નહૃદયો બભાષે ગરુડધ્વજમ્ ।
યાચસ્વ ત્વં વરાન્મત્તો યાંસ્ત્વં કામયસે હરે

દદામિ તાનહં સર્વાંસ્તપસાઽનેન તોષિતઃ ।
પૂર્વમેવાર્ચિતઃ સ્યાં ચેદ્વિજયસ્તે ધ્રુવં ભવેત્

હરિરુવાચ ॥
બ્રહ્મેશાનાવિન્દ્રમુખ્યાશ્ચ દેવાં યં ત્વાં દ્રષ્ટું નૈવ શક્તાસ્તપોભિઃ ।
તં ત્વાં નાનારૂપમેકસ્કરૂપં પશ્યે વ્યક્તાવ્યક્ત રૂપં ગણેશમ્

ત્વં યોઽણુભ્યોઽણુ સ્વરૂપો મહદ્ભ્યો વ્યોમા દિભ્યસ્ત્વં મહાન્સત્વરૂપઃ ।
સૃષ્ટિં ચાન્તં પાલનં ત્વં કરોષિ વારંવારં પ્રાણિનાં દૈવયોગાત્

સર્વસ્યાત્મા સર્વગં સર્વશક્તિઃ સર્વવ્યાપી સર્વકર્તા પરેશઃ ।
સર્વ દ્રષ્ટા સંહારકર્તા પાતા ધાતા વિશ્વનેતા પિતાઽપિ

એતાદૃશસ્ય તે દેવ દર્શનાન્મમ સિદ્ધયઃ ।
સંભવિષ્યન્તિ સર્વત્ર તથાઽપ્યેકં વદામિ તે

મમૈવ યોગનિદ્રાન્તે શ્રુતેર્મલસમુદ્ભવૌ।
મધુકૈટભૌ મહાસત્વૌ કં ખાદિતુમુદ્યતૌ

તાભ્યામહં તતો યુદ્ધં કૃતવાન્ બહુવત્સરમ્ ।
તતઃ ક્ષીણબલં સ્વાઽહં શરણં સમુપાગતઃ ।
અતો યથા તયોર્મત્તો વધઃ સ્યાત્તદ્વિચાર્યતામ્

અન્યેષામપિ દૈત્યાનાં જયેન યશ ઉત્તમમ્ ।
દેહિ મે પરમેશાન ભક્તિં તે હ્યનપાયિનીમ્

યયા મે કીર્તિરતુલાં ત્રૈલોક્યં પાવયિષ્યતિ ।
ગણેશ ઉવાચ ॥
યદ્યત્તે પ્રાર્થિતં વિષ્ણો તત્તત્તે ભવિતા ધ્રુવમ્

યશો બલં પરા કીર્તિરવિઘ્નશ્ચ ભનિષ્યતિ ।
મુનિરુવાચ ॥
એવમુક્ત્વા મહાવિષ્ણું તત્રૈવાન્તર્દધે વિભુઃ

તત આનંદપૂર્ણોઽસૌ મેને તાવસુરૌ જિતૌ।
પ્રાસાદં નિર્મમે તત્ર સ્ફાટિકં ભૂરિ રત્નકમ્

લસત્કાંચન શિખરં ચતુઃદ્વારં સુશોભનમ્ ।
પ્રતિમાં સ્થાપયામાસ ગંડકીયોપલૈઃ કૃતામ્

દેવાશ્ચ મુનયઃ સિદ્ધિર્વિનાયક ઇતિ પ્રથામ્ ।
ચક્રુરત્ર યતઃ સિદ્ધિઃ પ્રાપ્તેયં હરિણા શુભા

સિદ્ધક્ષેત્રં તતસ્તત્તુ પપ્રથે ભુવિ સર્વશઃ ।
તતો જગામ સ હરિર્યત્ર તૌ મધુકૈટભૌ

દૃષ્ટ્વા તૌ હરિમાયાંતં જહસતુર્નિનિન્દતુઃ ।
મેઘશ્યામં મુખં તેઽદ્ય દર્શિતં નૌ કુતઃ પુનઃ

આવાં તુ તે મહામુક્તિં દાસ્યાવોઽતઃ પુનઃ કિલ ।
લઘુતાં ચ પ્રયાતોઽસિ કિમર્થં રણમાગતઃ

હરિરુવાચ ॥
સહસા દહતે સર્વં લઘુરેવ હુતાશનઃ ।
લઘુદીપો મહદ્રાત્રૌ યથા સંહરતે તમઃ

તથા વામહમદ્યૈવ શક્તો નાશાય દુર્મદૌ ।
મુનિરુવાચ ।
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વાઽતિ ક્રુદ્ધૌ મધુકૈટભૌ

સહસા જઘ્નતુર્વિષ્ણું મુષ્ટિભ્યાં હૃદયે ભૃશમ્ ।
તતઃ પુનર્મલ્લયુદ્ધં તયોસ્તસ્ય વ્યવર્ધત

યુદ્ધ્વા બહુદિનં તાભ્યાં વરં દાતું સુમુત્સુકઃ ।
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા હરિસ્તૌ મધુકૈટભૌ

મમ પ્રહારાન્હિ યુવાં સહાર્થ બહુલાઃ સમાઃ ।
યુવયોઃ પુરુષાર્થેન પ્રીતોઽહં દૈત્યપુંગવૌ

યુવયોઃ સદૃશૌ નૈવ સંભૂતૌ ન ભવિષ્યતઃ।
તાવૂચતુઃ ।
અસ્મત્તસ્ત્વં વરાન્ બ્રૂહિ દાસ્યાવસ્તાન્હરે બહૂન્

આવાં હિ તવ યુદ્ધેન સંતુષ્ટૌ ચ ભૃશં ત્વયિ ।
મુનિરુવાચ॥ તયોર્વચનમાકર્ણ્ય માયામોહિતયોર્હરિઃ

શ્રુત્વા બભાણ સૈત્યૌ મે વરાન્દાતું સમુદ્યતૌ ।
તદા મે વધ્યતાં યાતં વર એષ વૃતો મયા

તદા સર્વં જલમયં દૃષ્ટ્વા તૌ મધુકૈટભૌ।
ઊચતુઃ પરમપ્રીતૌ તવ હસ્તાન્મૃતિઃ શુભા

અન્તે ત્વચિંતનાત્સદ્યો મુક્તિં યાન્તિ સનાતનીમ્ ।
યત્ર નોર્વી જલમયી તત્ર નૌ જહિ માધવ

સર્વં ત્યજાવો નો સત્યં સત્યે સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
મુનિરુવાચ ॥
તયોરિત્થં વચઃ શ્રુત્વા જઘને તૌ દધાર હ

ચક્રેણ ક્ષુરધારેણ ચિચ્છેદ શિરસી તયોઃ ।
તતો દેવા મુમુદિરે વવર્ષુઃ કુસુમાનિ ચ

ગન્ધર્વા નનૃતુઃ સર્વે જગુરપ્સરસાં ગણાઃ ।
તતસ્તુ વિષ્ણુરભ્યેત્ય બ્રહ્માણં પરમેષ્ઠિનમ્

કથયામાસ વૃત્તાત્તં સર્વં હર્ષવિનિર્ભરઃ ।
હરિરુવાચ ॥
યદાઽશક્તો વિજેતું તૌ તદાહં ગિરિશં ગતઃ

શંકરેણોપદિષ્ટોઽહં ષડર્ણમન્ત્રમુત્તમમ્ ।
આરાધયમહં તેન દેવં વિઘ્નેશ્વરં વિભુમ્

તેન દત્તા વરા મહયં નાના કામફલપ્રદાઃ ।
તત્પ્રભાવાન્ મયા દુષ્ટૌ નિહતૌ મધુકૈટભૌ

સ્તુતઃ સંપૂજિતઃ સોઽથ તદૈવાન્તર્દધે વિભુઃ ।
વિજ્ઞાતો મહિમા તસ્ય ગણેશસ્ય મહાત્મનઃ

શંકરસ્ય પ્રસાદેન હનિષ્યે દૈત્ય દાનવાન્ ।
દેવાશ્ચ મુનયઃ સર્વે સ્તુત્વા દેવં ગજાનનમ્

બ્રહ્માણં શકરં માં ચ યયુઃ સ્વં સ્વં નિકેતનમ્ ।
ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં માહાત્મ્યં પાપનાશનમ્

કસ્માદપિ ભયં ન સ્યાલ્લભતે સાર્વકામિકમ્

(૬૮૫)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ઉપાસનાખંડે સિદ્ધક્ષેત્રોત્પત્તિકથનંનામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૧૯ પ્રારંભઃ –
ભૃગુરુવાચ ॥
શ્રુત્વાખ્યાનમિદં વ્યાસઃ ષડર્ણવિધિમપ્યથ ।
પુનરૂચે વિધાતારં નાતિ પૂર્ણાશયો યથા

વ્યાસ ઉવાચ ॥
સિદ્ધક્ષેત્રસ્ય માહાત્મ્યં ગણનાથસ્ય ચૈવ હિ।
શ્રુતં પાપહરં સર્વં કામદં પુણ્યવર્દ્ધનમ્

પુનશ્ચ વદ મે બ્રહ્મન્ વિનાયક કથાનકમ્ ।
તૃપ્તિં ન યાતિ પરમાં પિબન્નપિ કથામૃતમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
પારાશર્ય મહાખ્યાનં કથયામિ તવાગ્રતઃ ।
સર્વદેવાધિદેવસ્ય ગણેશસ્ય વિભોઃ શુભમ્

વિદર્ભદેશે રાજાઽભૂદ્દાનશૂરો મહાબલી ।
નામ્ના ભીમ ઇતિ ખ્યાતો દાતા ભીમ પરાક્રમી

કૌંડિણ્યનગરે તસ્ય નિવાસોઽભૂન્મહામતે ।
સામન્તાઃ કરદા યસ્ય કરદા ઇતરે નૃપાઃ ।
વાજિનાં વારણાનાં ચ પત્તીનાં કોટયો દશ

રથાનામગ્રતો યાન્તં યાન્તિ તત્પૃષ્ટતોઽપિ ચ ।
બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રાણિ યમાશ્રિત્ય મુદં યયુઃ ।
તસ્ય ભાર્યા મહાભાગા નામ્નાઽભૂચ્ચારુહાસિની

વિકસત્ પદ્મવદના મૃગશાવાક્ષિલોચના ।
બ્રહ્મણ્યા દૈવતપરા નિત્યં ધર્મપરાયણા ।
પતિવ્રતા પતિપ્રાણા પતિવાક્યરતા સદા

અપુત્રા દૈવયોગેન જાતા સા વરવર્ણિની।
તાં નિરીક્ષ્ય તદા ભીમશ્ચારુસર્વાંગશોભિનીમ્

અવદદ્દુઃખિતો વાક્યં પુત્રહીનો નૃપોત્તમઃ ।
સર્વં રાજ્યં પરિત્યજ્ય ગન્તવ્યં વનમુત્તમમ્

અપુત્રસ્ય ગતિર્નૈવ સ્વર્ગો વા સુખમેવ ચ ।
દેવા હવ્યં ન ગૃહ્ણન્તિ પિતરઃ કવ્યમેવ ચ

વૃથા મે જનની જન્મ પિતા ગેહં ધનં કુલમ્ ।
વિફલં સકલં કર્મ વિના પુત્રેણ નિશ્ચિતમ્

સ એવ નિશ્ચયં કૃત્વા દ્વામાત્યૌ સમાહ્વયત્ ।
મનોરંજન નામૈકઃ સુમન્તુર્નામકોઽપરઃ

આન્વીક્ષિકીં ત્રયીં વાર્તાં જાનતૌ ષોડશીઃ કલાઃ।
આગત્ય તત્ક્ષણાદેવ નૃપં તં નેમતુર્મુને

તાવુવાચ તતો ભીમો રાજ્યં મે પરિપાલ્યતામ્ ।
મમ વા મમ પત્ન્યા વા દુરિતં પૂર્વજન્મજમ્

તેન નૌ નાસ્તિ સન્તાનમુભયંત્ર સુખાવહમ્ ।
યદ્યહં પુનરાગન્તા તદા તન્મન દીયતામ્

નો ચેદુભાભ્યાં મે રાજ્યં વિભજ્ય પરિગૃહ્યતામ્ ।
એવં નિશ્ચિત્ય સ નૃપઃ સ્વસ્તિવાચનપૂર્વકમ્

કૃત્વા દાનાનિ બહુશો બ્રાહ્મણેભ્યો યયૌ પુરાત્ ।
સપત્નીકો નૃપવરોઽમાત્યાભ્યાં સહ નાગરૈઃ

ગવ્યૂતિમાત્રં ગત્વા તુ વિસસર્જાખિલાંસ્તદા ।
અમાત્યાવૂચતુ રાજન્નાવાં યાવઃ સહૈવ તે

સુહ્રદો નાગરાશ્ચૈનં રુરુદુર્ભૃશદુઃખિતાઃ ।
તાનુવાચ ન ભી: કાર્યાઽમાત્યૌ વોઽધિપતી કૃતૌ

યથાઽહં વસ્તથૈવૈતૌ પાલનં સ કરિષ્યતઃ ।
ઇતિ તાન્ સમનુશ્વાસ્ય તાવુવાચ પુનર્નૃપઃ

દત્તં રાજ્યં ભવદ્ભ્યાં મે રક્ષતં સર્વથા પુરમ્ ।
ઇતિ સર્વાન્ વિસૃજ્યૈવ સપત્નીકો યયૌ પુરાત્

ભ્રમમાણો દદર્શૈકં કાસારં કમલૈર્યુતમ્ ।
પુષ્પિતં દ્રુમસંશોભિ નાના જલચરાન્વિતમ્

તતોઽસ્ય નિકટે રમ્યમાશ્રમં પશ્યતઃ શુભમ્ ।
રાજા ચ રાજપત્ની ચ સર્વાનન્દવિવર્ધનમ્

યત્ર વૈરં ન ચક્રુસ્તે જાતિવૈરા ગજાદયઃ ।
સિંહાશ્ચ નકુલાઃ સર્પા વિડાલા મૂષકાદયઃ

દદર્શતુસ્તત્ર મુનિં વિશ્વામિત્રં કુશાસને ।
શિષ્યૈઃ પરિવૃતં શાન્તં વેદાધ્યયનતત્પરૈઃ

પ્રણિપત્ય મહાત્માનં કૃતાંજલિપુટાવુભૌ ।
પુનઃપુનર્નમસ્કારાન્ પાદૌ ધૃત્વા પ્રચક્રતુઃ

ઉત્થાપ્ય મુનિશાર્દૂલો વિશ્વામિત્રસ્તપોનિધિઃ ।
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા વિજ્ઞાતાર્થો નૃપં તદા

વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥
ભવિતા તે સુતો રાજન્ ગુણયુક્તો સહાયશાઃ ।
કુતસ્ત્વમાગતઃ કિં તે નગરં નામ તદ્વદ

તતસ્તે પાપનાશાર્થં યતિષ્યે નૃપસત્તમ ।
ભીમ ઉવાચ ।
વિદર્ભ વિષયે સ્વામિન્ કૌંડિન્યં નગરં મમ

ભીમ ઇત્યેવ નામ પત્નીયં ચારુહાસિની ।
પુત્રાર્થં ચ કૃતો યત્નસ્તપો દાનવ્રતાદિભિઃ

નાગતા કરુણા દૈવે પૂર્વજન્મકૃતાદઘાત્ ।
ત્યક્ત્વા રાજ્યં વને યાતૌ દૃષ્ટ્વૌ ત્વચ્ચરણૌ મુને

ભ્રમન્ વનાનિ બહુશો દૈવેનેહોપસાદિતઃ ।
સાધૂનાં સંગતિઃ સદ્યો પદાતિ ફલમુત્તમમ્

અતો મે ભવદાશીર્ભિર્જાતઃ પુત્રો ન સંશયઃ ।
વિદ્યા વ્રત તપોદાન યજ્ઞ સ્વાધ્યાયકારિણઃ

દયા દમવતસ્તેઽદ્ય નાશીર્વ્યર્થા ભવેન્મુને।
પરંતુ કલુષં મે કિં પૂર્વજન્મ કૃતં મુને

વદ તત્ર પ્રતિકારં સર્વજ્ઞોઽસિ મતો મમ ।
બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ ।
તસ્મૈ રાજ્ઞે પૂર્વકથાં કથયામાસ સાદરમ્

વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥
કુલધર્માસ્ત્વયા ત્યક્તાઃ શ્રીમદાન્ધેન દુર્મતે ।
વેદે શાસ્ત્રે પુરાણે ચ લૌકિકે ચ પ્રતિષ્ઠિતાઃ

તે સર્વે પૂર્વજા નિત્યં પુપૂજુર્ગણનાયકમ્ ।
તસ્ય ક્રોધવશાન્નૈવ સન્તતિસ્તવ જાયતે

યેન તે કુલદેવત્વં સંપ્રાપ્તોઽસૌ ગજાનનઃ ।
ભણે તત્તે મહાવીર શૃણુ સાદરમાદિતઃ

સપ્તમઃ પુરુષ સ્વત્તઃ પૂર્વં ભીમો નૃપોઽભમત્ ।
રૂપવાન્ ધનસંપન્નો વલ્લભો નામ સત્તમઃ ।
તસ્યાપિ બહુકાલેન શિશુરેકોઽભવન્નૃપ

અથ તસ્યાભવદ્દેહૌ મૂકો બધિર એવ ચ ।
અતિ દુર્ગંધવત્ પૂય સ્રાવવાન્ કુબ્જ એવ ચ

તં દૃષ્ટ્વા જનની ત્વસ્ય કમલા દુઃખિતા ભૃશમ્ ।
અચિન્તયત્ સ્વાંતમધ્યે લોકે સમ્યગપુત્રતા

નૈતાદૃશં પુત્રવત્વં શ્લાઘ્યં દુઃખકરં ભૃશમ્ ।
મરણં મે વિધાત્રા કિં નાસ્ય વા ક્રિયતેઽધુના

કથં વા મુખદ્યાહં દર્શયિષ્યે સુહૃજ્જનાન્ ।
એવં વિલપતી દુઃખાદ્રુરોદ ભૃશદારુણમ્

શ્રુત્વા તદ્રુદિતં ભર્તા સૂતિકાગારમાગમત્ ।
દૃષ્ટ્વા તથાવિધં ગાલં ભૃશ પત્નીં ચ દુઃખિતામ્

બભાણ મૃદુવાક્યેન સાંત્વયન્ કર્મ માર્ગવિત્ ।
મા દુઃખં કુરુ કલ્યાણિ કર્મણાં ગતિરીદૃશી

પૂર્વજન્મકૃતાત્ પાપાજ્જાયતે દુઃખભાઙ્નરઃ ।
દુઃખવાન્સુખમાપ્નોતિ સુખવાનપિ તત્પુન:

ન હિ શોચ્યો હિ બાલોઽયં સમીચીનો ભવિષ્યતિ ।
યથાઽસ્ય પૂર્વવૃત્તં સ્યાત્તથૈવાસ્ય ભવિષ્યતિ

વયં ચ પ્રયતિષ્યામો મણિ મંત્ર મહૌષધૈઃ ।
તપોભિશ્ચ જપૈર્દેવપૂજા યાત્રા વિધાનતઃ

સમ્યક્ કર્તું શિશું સુભ્રુ પ્રસ્તુતં યત્સમાચર ।
એવં પ્રબોધિતા સાધ્વી ત્યક્ત્વા શોકં શિશું તતઃ

ક્ષાલયિત્વા જલૈસ્તં તુ જહર્ષ સખિભિઃ સહ ।
સર્વમાભ્યુદયં ચક્રે પુત્રસ્ય જનનોચિતમ્

પૂજયામાસ વિપ્રાન્ સ સા તત્ પત્નીરનેકશઃ

(૭૩૭)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ઉપાસનાખંડે કમલાપુત્ર વર્ણનં નામૈકોનવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૨૦ પ્રારંભઃ –
બ્રહ્મોવાચ ॥
તતઃ સ બ્રાહ્મણાન્ સાધૂન્ દૈવજ્ઞાન્ વેદનિષ્ઠિતાન્।
આકાર્ય પ્રતિપૂજ્યાદૌ રત્નવાસોધનાદિભિઃ

પૃષ્ટ્વા તાન્દક્ષ ઇત્યેવ નામ ચક્રે સુતસ્ય સઃ ।
જપ મંત્ર પ્રયોગાંશ્ચ ચકારૌષધ સંવયાન્

સ્વયં ચ દ્વાદશાબ્દાનિ ચકાર પરમં તપઃ ।
પુત્રરોગવિમુક્ત્યર્થં સ્વસંતાનસ્ય વૃદ્ધયે

નાપશ્યદ્રોગનિર્મુક્તં પુત્રં તં સ સદા નૃપઃ ।
તદા નિર્વેદમાપન્નો જગાદ ક્રોધમૂર્છિતઃ

ગચ્છ મે ભવનાદ્રાજ્ઞિ કમલે પુત્રસંયુતા।
નેમં પુત્રં ન ચ ત્વાહં દ્રષ્ટું શક્ત ઇતઃપરમ્

ઇતિ નિર્ભર્ત્સિતા તેન વલ્લભેન તદા સુતમ્ ।
આદાય કમલા તસ્માન્નગરાત્ પ્રસ્થિતા વનમ્

રુદતી શોકસંવિગ્ના દુઃખિતાઽશ્રુપ્રમાર્જતી।
વહન્તી પૃષ્ઠભાગે તં ક્ષુત્તૃટ્શમવિકશિતા

ગ્રામાદ્ગ્રામાન્તરં યાતા ભિક્ષાચારા ભૃશાતુરા।
તસ્કરૈર્લુંઠિતં તસ્યા વસનં ભૂષણાદિકમ્

તતો ગ્રામાન્તરં ગત્વા ન્યસ્ય પુત્રં શિવાલયે।
ભિક્ષાયૈ પુરમધ્યે સા બભ્રામ નૃપવલ્લભા

કદાચિત્ સહ પુત્રેણ ભિક્ષિતું સા પુરં યયૌ ।
કસ્યચિદ્ દ્વિજમુખ્યસ્ય વાયુસ્પર્શેન સોઽર્ભકઃ

ભક્તેરતિશયાત્ સાક્ષાત્કૃતો લંબોદરેણ સઃ ।
ચક્ષુષ્માન્ શ્રુતિસંપન્નો દિવ્યદેહોઽભવત્તદા

જહર્ષ કમલા ત્યક્ત્વા સર્વં દુઃખં નિરીક્ષ્ય તમ્ ।
મંજુલાં સુખદાં વાચમુચ્ચરન્તં મુહુર્મુહુઃ

તર્કયામાસ કમલા મણિમંત્રમહૌષધૈઃ ।
અનુષ્ઠાનૈર્મહાહોમૈર્ન સમ્યગ્યો બભૂવ હ

સ કથં મારુતસ્પર્શાત્ સમીચીનોઽભવત્સુતઃ ।
અથ તં પુરુષં ક્વાહં દ્રક્ષ્યે દુષ્કર્મનાશનમ્

ઇત્યુક્ત્વા સુતમાલિંગ્ય સા તસ્થૌ વિગતજ્વરા।
તમાદાય ગતા ભિક્ષાં કર્તું તન્નગરે પુનઃ

નાગરા ભોજયામાસુરુભાવામન્ત્ર્ય સાદરમ્ ।
નાના પક્વાન્નશાકાદ્યૈઃ શર્કરાઘૃતપાયસૈઃ

એવં પ્રતિદિનં તૌ તુ ભુક્ત્વાઽનુદિવસં મુદા ।
આપતુર્ધનવસ્ત્રાણિ નૂતનાનિ વરાણિ ચ

તમપૃચ્છન્નાગરિક: પિતુસ્તે નામ વૈ વદ ।
કો દેશઃ કિં પુરં જ્ઞાતિઃ કા ચ તે વૃત્તમેવ ચ

ઇતિ તદ્ગિરમાકર્ણ્ય દક્ષો નામ તમબ્રવીત્ ।
તતો માતરમાગમ્ય પિતરં નગરં કુલમ્

વૃત્તં ચ પરિપપૃચ્છ તતસ્તં પુનરબ્રવીત્ ।
કર્નાટે ભાનુનગરે વલ્લભો મે પિતા મહાન્

ક્ષત્રિયો બલસંપન્નઃ ખ્યાતો રિપુબલાર્દનઃ ।
તસ્યેયં કમલા જાયા સુતોઽહં દક્ષસંજ્ઞકઃ

ઉત્પન્નોઽહં યદા બ્રહ્મન્નન્ધો બધિર એવ ચ ।
અનેક ક્ષતસંપન્નો માતા ત્યક્તું તદોદ્યતા

પિત્રા નિષેધિતા સા ચ યત્નં બહુ તથાઽકરોત્ ।
દ્વાદશાબ્દં તપસ્તપ્ત્વા પિતા પુણ્યં ન્યવેદયત્

ન ચ મે પાટવં દેહે પશ્યતિ સ્મ પિતા યદા।
તદા વિસર્જયામાસ માતરં માં ચ નાગર

ઇતિ સર્વં જગૌ તસ્મૈ દક્ષો માતૃમુખોદ્ગતમ્ ।
અત્રાહં સુભગો જાતો વાયુસ્પર્શેન કસ્યચિત્

શ્રુત્વૈવં તુ ગતે તસ્મિન્ પુરુષે પુરવાસિનિ ।
દક્ષો જગામ ત્વરિતો માતરં પ્રતિ નન્દયન્

તતસ્તન્નગરે તૌ દ્વાવુપદિષ્ટૌ દ્વિજન્મના ।
ગણેશારાધનવિધૌ કરુણાયુત ચેતસા

તતઃ સા કમલા દક્ષો નિર્વાણં પરમાસ્થિતૌ ।
એકાંગુષ્ઠેન તપસા ગણેશારાધને રતૌ

દેવનામ ચતુર્થ્યન્તમોંકાર પલ્લવાન્વિતમ્ ।
અષ્ટાક્ષરં પરં મંત્રં જપન્તૌ ભક્તિતત્પરૌ

વાયુભક્ષૌ શુષ્કતનૂ નિરીક્ષ્ય ભગવાંસ્તદા।
આવિરાસીત્તયોરગ્રે કરૂણાબ્ધિર્વિનાયકઃ

ચતુર્ભુજો મહાકાયો વારણાસ્યોઽતિસુંદરઃ ।
અનેક સૂર્યસંકાશો નિશિ સૂર્ય ઇવોદિતઃ

રત્નકાંચનમુક્તાવન્ મુકુટભ્રાજિમસ્તકઃ ।
પીતકૌશેયવસનો હાટકાંગદભૂષણઃ

એકજાનુ નિપાતેન સન્નિવિષ્ટો મહાસને ।
કટિસૂત્ર કાંચનીયં મુદ્રિકાં રત્નસંયુતામ્

મહાર્હિ જઠરે બિભ્રદેકદંતં ગજાર્ધકમ્ ।
એવં રૂપં દદૃશતુઃ પુનશ્ચ દ્વિજરૂપિણમ્

જગાદ સ દ્વિજસ્તૌ તુ ભવન્નિર્વાણતોષિતઃ ।
આગતોઽહં વરં દાતું વૃણુતં મનસેપ્સિતમ્

વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥
એવં પ્રસન્ને વિઘ્નેશે પ્રત્યક્ષે દ્વિજરૂપતઃ ।
નનામ પરયા ભક્ત્યાઽભણદ્ બદ્ધાંજલિશ્ચ તમ્

દક્ષ ઉવાચ ॥
પૂર્વજન્મકૃતં પુણ્યં ફલિતં મે દ્વિજોત્તમ ।
યન્મયાઽદર્શિ રૂપં તે દ્વિવિધં પરમં મહત્

વૈનાયકં ચ વૈપ્રં ચ જન્મ મેઽજનિ સાર્થકમ્ ।
કારણાનાં પરં ત્વં ચ કારણં છન્દસામપિ

પરં જ્ઞેયં પરં બ્રહ્મ શ્રુતિમૃગ્યં સનાતનમ્ ।
ત્વમેવ સાક્ષી સર્વસ્વ સર્વસ્યાન્તર્બહિસ્તથા

ત્વમેવ કર્તા કાર્યાણાં લઘુસ્થૂલ શરીરિણામ્ ।
નાના રૂપ્યેકરૂપી ત્વં નિરૂપશ્ચ નિરાકૃતિઃ

ત્વમેવ શંકરો વિષ્ણુસ્ત્વમેવેન્દ્રોઽનલોઽર્યમા।
ભૂવાયુખસ્વરૂપોઽપિ જલ સોમર્ક્ષ રૂપવાન્

વિશ્વકર્તા વિશ્વપાતા વિશ્વસંહારકારકઃ ।
ચરાચર ગુરોર્ગોપ્તા જ્ઞાનવિજ્ઞાનવાનપિ

ભૂતં ભાવિ ભવચ્ચૈવ ત્વમેવેન્દ્રિયદેવતાઃ ।
કલા કાષ્ઠા મુહૂર્તાશ્ચ શ્રીર્ધૃતિઃ કાન્તિરેવ ચ

ત્વમેવ સાંખ્ય યોગશ્ચ શાસ્ત્રાણિ શ્રુતિરેવ ચ ।
પુરાણાનિ ચતુઃષષ્ટિ કલા ઉપનિષત્તથા

ત્વમેવ બ્રાહ્મણો વૈશ્યઃ ક્ષત્રિયઃ શૂદ્ર એવ ચ ।
દેશો વિદેશસ્ત્વં ક્ષેત્રં પુણ્યક્ષેત્રાણિ યાન્યુત

ત્વં પ્રમેયોઽપ્રમેયશ્ચ યોગિનાં જ્ઞાનગોચરઃ ।
ત્વમેવ સ્વર્ગઃ પાતાલં વનાન્યુપવનાનિ ચ

ઓષધ્યોઽથ લતાવૃક્ષ કન્દમૂલફલાનિ ચ ।
અંડજા જારજા જીવાઃ સ્વેદજા ઉદ્ભિજા અપિ

કામઃ ક્રોધઃ ક્ષુધા લોભો દમ્ભો દર્પો દયા ક્ષમા ।
નિદ્રા તન્દ્રી વિલાસશ્ચ હર્ષઃ શોકસ્ત્વમેવ ચ

વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥
ઇતિ દક્ષવચઃ શ્રુત્વા સુપ્રસન્નો વિનાયકઃ ।
મેઘગંભીરયા વાચા સ્મયન્નિવ જગાદ તમ્

ગજાનન ઉવાચ ॥
પ્રીતોઽહં તે મહાભાગ સ્તુત્યા ગંભીરયાઽનયા ।
વરં દાતું સમુત્કંઠસ્તથાપિ ન દદામિ તે

યદ્યહં વરદઃ સ્યાં તે ક્રુધ્યેદ્ ભક્તો મમોપરિ।
સ એવ દાસ્યતિ વરં યદૈકસ્ય પ્રભંજનાત્

દિવ્યં દેહમનુપ્રાપ્તશ્ચક્ષુ શ્રોત્ર સમન્વિતઃ ।
જાતસ્ત્વં તસ્ય નામાપિ વદામિ મુદ્ગલેતિ ચ

સ ધ્યાતમાત્રો વિપ્રેશઃ સ્વરૂપં દર્શયિષ્યતિ ।
યાન્યાન્ કામયસે કામાન્ સ તે સર્વાન્ પ્રદાસ્યતિ

ઇત્યુક્ત્વા પરમાત્માઽસૌ તત્રૈવાન્તરધીયત ।
તસ્મિન્નન્તર્હિતે દક્ષો રુરોદ ભૃશદુઃખિતઃ

દરિદ્રેણ નિધૌ લબ્ધે ગતે તસ્મિન્યથૈવ સઃ ।
ગતાયાં ગવિ વત્સો વા રોરવીતિ યથા ભૃશમ્

મુંચન્નશ્રૂણિ નેત્રાભ્યાં પપાત ધરણીતલે।
ક્વ ગતઃ ક્વ ગત ઇતિ મુહુર્જલ્પન્વિનાયકઃ

(૭૯૩)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ઉપાસનાખંડે દક્ષસ્તુતિર્નામ વિંશતિતમોઽધ્યાયઃ