ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.10

॥ અથ દશમોઽધ્યાયઃ ॥
ભૃગુરુવાચ ॥
નારાયણાંશ સંભૂતઃ પારાશર્યોમહામુનિઃ ।
અતીતાનાગત જ્ઞાની વેદશાસ્ત્રાર્થતત્વવિત્

કૃત્વા વેદં ચતુર્ભાગં તદર્થ જ્ઞાનસિદ્ધયે ।
સ્વવિદ્યામદગર્વેણં પુરાણં કર્તુમારભત્

સમાપ્તિ સાધનં નૈવ કૃતવાન્ મઙ્ગલં પુરા ।
ગણેશસ્ય નતિં વાપિ સ્તુતિં વા તસ્ય વા ક્વચિત્

તતોવિઘ્નાભિભૂતઃ સન્નર્થં કંચનનાસ્મરત્ ।
ભ્રાન્તિરેવા ભવત્તસ્ય લૌકિકેઽલૌકિકેપથિ

નિત્યનૈમિત્તિકેકામ્યેશ્રૌતેસ્માર્તે ચ કર્મણિ ।
વ્યાખ્યાતુર્વેદશાસ્ત્રાણાં સર્વજ્ઞસ્ય સ તેપિ ચ

ઔષધીભિશ્ચ મન્ત્રૈશ્ચ ભગ્નવીર્યૈવાહિરાટ્ ।
તસ્તં ભેસ્વાત્મનિભૃશં તદ્ધેતું નાભ્યગચ્છત

તતોગચ્છત્સત્યલોકં ધાતારં પ્રષ્ટુમાદરાત્ ।
વિસ્મયાક્રાન્તહૃદયો હ્રીણઃ પારાશરો મુનિઃ

નમસ્કૃત્વા દેવગણાન્દેવર્ષીન્ કમલાસનમ્ ।
પૂજિતો બ્રહ્મણાદત્તે નિષસાદાસને શુભે

પાણિનાચાસ્પૃશત્પાદૌ પારાશર્યો મહામુનિઃ ।
પ્રણયાવનતો ભૂત્વા બ્રહ્માણં પ્રષ્ટુમારભત્

વ્યાસ ઉવાચ ॥
બ્રહ્મન્નદ્ભુત મે તદ્ધિ કિં મે દૈવાદુપસ્થિતમ્ ।
વેદાર્થાનિ પુરાણાનિ કર્તું મે બુદ્ધિરાદૃતા

આવીક્ષતોખિલાઁલ્લોકાન્ જ્ઞાનાચાર વિવર્જિતાન્ ।
કલૌકર્મજડાંસ્તબ્ધાન્ નાસ્તિકાન્ વેદનિન્દકાન્

વિધિં ચૈવ નિષેધં ચ જ્ઞાસ્યન્તિ મમ વાક્યતઃ ।
મમૈવતુગતં જ્ઞાનં ભ્રાન્તઃ ક્ષીબૈવાભવમ્

નહેતું તત્ર પશ્યામિ સ્ફૂર્તિઃ કાપિ ન જાયતે ।
તદ્ધેતું સ્ફૂર્તિહેતું ચ પ્રષ્ટું ત્વામહમાગતઃ

અન્યં કં શરણં યામિ વિના ત્વાં ચતુરાનન ।
સર્વજ્ઞઃ સર્વકર્તા ત્વં મમ ભ્રાન્તિં નિવારય

વદહેતું મમ ભ્રાન્તેર્નારાયણસ્વરૂપિણઃ ।
નિત્યાચારવતોબ્રહ્મન્ સર્વજ્ઞસ્ય સતોપિ ચ

સૂત ઉવાચ ॥
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં વિચાર્ય કમલાસનઃ ।
પ્રણતં મુનિમભ્યાહ પ્રહસન્ વિસ્મયન્નિવ

બ્રહ્મોવાચ ॥
હંત તે કથયિષ્યામિ ગતિં સૂક્ષ્માં હિ કર્મણામ્ ।
વિચાર્ય મ્યક્કર્તવ્યં કર્મસાધ્વિતરચ્ચયત્

અન્યથા કુર્વતઃ પુંસઃ કૃતં ભવતિ ચાન્યથા ।
બુદ્ધ્યાયુક્ત્યાર્જવેનાપિ ગુરૂણિ ચ લઘૂનિ ચ

કાર્યાણિ સાધયેદ્ધીમાન્ ન ગર્વાન્ ન ચ મત્સરાત્ ।
વાહન ત્વં સમાપન્નો ગર્વેણ તુ ખગેશ્વરઃ

મત્સરાન્ નાશિતં સર્વં આબિકેય સુતેન ચ ।
મત્સરાદેવ રામેણ ક્ષત્રમુત્સાદિતં પુરા

યોનાદિ નિધનોદેવો જગત્કર્તા જગન્મયઃ ।
જગદ્ધાતા જગદ્ધર્તા સદસદ્વ્યક્તમવ્યયમ્

યો કર્તુમન્યથાકર્તું શક્તઃ કર્તું ચ સર્વદા ।
યસ્યાજ્ઞા વશગા નિત્યં દેવા ઇન્દ્રપુરોગમાઃ

અહં વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ સૂર્યાગ્નિવરુણાદયઃ ।
યો વિઘ્નહર્તા ભક્તાનાં વિઘ્નકર્તેતરસ્ય ચ

તસ્મિંસ્ત્વં કૃતવાન્ ગર્વં સ્વવિદ્યાબલસંશ્રયાત્ ।
સર્વજ્ઞતાભિમાનેન ન કૃતં પૂજનં ત્વયા

સ્મરણં વા ગણેશસ્ય પ્રારમ્ભેન્યસ્ય વા તથા ।
ન કૃતં ચ ત્વયા વ્યાસ તેન ભ્રાન્તિસ્તવાનઘ

આરમ્ભે સર્વકાર્યાણાં પ્રવેશે વાપિ નિર્ગમે ।
શ્રૌતેસ્માર્ત્તેલૌકિકેયોસ્મૃતોવિઘ્નં કરોતિ ચ

યમાહુઃ પરમાનન્દં યમાહુઃ પરમાં ગતિમ્ ।
યમાહુઃ પરમં બ્રહ્મ વેદશાસ્ત્રાર્થદર્શિનઃ ॥
તં ગચ્છ શરણં વત્સ દ્વિરદાનનમાદરાત્

સ ચેત્પ્રસન્ને ભગવાન્ વાઞ્છિતં તે કરિષ્યતિ ।
નોચેદ્વર્ષસહસ્રેણ ન સ્વવાઞ્છામવાપ્સ્યતિ

વ્યાસ ઉવાચ ॥
કો સૌ ગણેશઃ કિં ચાસ્ય રૂપં વેદ્યં કથં ચ તત્ ।
કસ્ય વાયં પ્રસન્નોભૂત્પૂર્વં હિ ચતુરાનન

કતિવાહ્યવતારાશ્ચ કિં કિં કાર્યં ચ વૈ કૃતમ્ ।
પૂર્વં ચ પૂજિતઃ કેન કસ્મિન્ કાલે સ્મૃતોપિ ચ

મમ વિક્ષિપ્ત ચિત્તસ્ય પૃચ્છતઃ પ્રપિતામહ ।
એતત્સર્વં સુવિસ્તાર્ય બ્રૂહિ મે કરુણાનિધે

॥ ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ઉપાસનાખણ્ડે વ્યાસપ્રશ્નવર્ણનં નામ દશમોઽધ્યાયઃ