ગણ્ડવ્યૂહસૂત્ર · અધ્યાય 8

29 વેષ્ઠિલઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો યેન શુભપારંગમે નગરે વેષ્ઠિલસ્ય ગૃહપતેર્નિવેશનં તેનોપજગામ । ઉપેત્ય વેષ્ઠિલસ્ય ગૃહપતેઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - મયા આર્ય અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । શ્રુતં ચ મે આર્યો બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ । તદ્વદતુ મે આર્યઃ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । સો ઽવોચત્ - આહં કુલપુત્ર અપર્યાદત્તકોટીગતસ્ય બોધિસત્ત્વવિમોક્ષસ્ય લાભી । ન મમ કુલપુત્ર સંતાનાત્તથાગતઃ પરિનિર્વૃતો ન પરિનિર્વાતિ ન પરિનિર્વાસ્યતિ સર્વલોકધાતુષુ અત્યન્તપરિનિર્વાણેન અન્યત્ર વૈનયિકસત્ત્વવશમુપાદાય । સો ઽહં કુલપુત્ર ચન્દનપીઠસ્ય તથાગતચૈત્યસ્ય દ્વારમુદ્ધાટયામિ । તચ્ચ મે ચૈત્યદ્વારમુદ્ધાટયતો ઽક્ષયબુદ્ધવંશવ્યૂહો નામ બોધિસત્ત્વસમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । એતં ચાહં કુલપુત્ર સમાધિં ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે સમાપદ્યે । સર્વત્ર ચિત્તક્ષણે અનેકાકારવિશેષતામધિગચ્છામિ ॥
આહ - ક એતસ્ય આર્ય સમાધેર્વિષયઃ? આહ - એતં મમ કુલપુત્ર સમાધિં સમાપન્નસ્ય અસ્મિન્ લોકધાતુવંશે બુદ્ધપરંપરયા કાશ્યપપ્રમુખાઃ સર્વતથાગતાઃ કનકમુનિક્રકુચ્છન્દવિશ્વભુકશિખિવિપશ્યિતિષ્યપુષ્યયશોત્તરપદ્મોત્તરપ્રમુખાઃ સર્વતથાગતા અભિમુખા ભવન્તિ । બુદ્ધદર્શનાનુસંધૌ બુદ્ધપરંપરાનુપચ્છેદેન ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે બુદ્ધશતં પશ્યામિ । તદનન્તરેણ ચિત્તેન બુદ્ધસહસ્રમવતરામિ । તદનન્તરેણ ચિત્તેન બુદ્ધશતસહસ્રમવતરામિ । એવં બુદ્ધકોટીં બુદ્ધકોટીશતં બુદ્ધકોટીસહસ્રં બુદ્ધકોટીશતસહસ્રં બુદ્ધકોટ્યયુતં બુદ્ધકોટીનિયુતં બુદ્ધકોટીકઙ્કરં બુદ્ધકોટીબિમ્બરમ્ । તદનન્તરેણ ચિત્તેન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધોત્પાદપરંપરામવતરામિ । તદનન્તરેણ ચિત્તેન જમ્બુદ્વીપપરમાણુરજઃસમાંસ્તથાગતાનવતરામિ । તદનન્તરેણ ચિત્તેન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંસ્તથાગતાનવતરામિ । તેષાં ચ તથાગતાનાં પ્રથમચિત્તોત્પાદસંભારપરંપરામવતરામિ । ( ગ્વ્ 158 ) પ્રથમચિત્તોત્પાદપ્રતિલમ્ભવિકુર્વિતમવતરામિ । પ્રણિધાનવિમાત્રતાભિનિર્હારવિશુદ્ધિમવતરામિ । ચર્યાવિશુદ્ધિમવતરામિ પારમિતાપરિપૂરિમવતરામિ । સર્વબોધિસત્ત્વભૂમિસમુદાગમમવતરામિ । ક્ષાન્તિપ્રતિલમ્ભવિશુદ્ધિમવતરામિ । મારકલિવિકિરણવિનર્દિતમવતરામિ । અભિસંબોધિવિકુર્વિતવ્યૂહમવતરામિ । બુદ્ધક્ષેત્રવિશુદ્ધિવિમાત્રતામવતરામિ । સત્ત્વપરિપાકવિમાત્રતામવતરામિ । પર્ષત્સંનિપાતવિમાત્રતામવતરામિ । પ્રભામણ્ડલવિમાત્રતામવતરામિ । ધર્મચક્રપ્રવર્તનવૃષભિતામવતરામિ । બુદ્ધવિકુર્વિતપ્રાતિહાર્યમવતરામિ । સુવિભક્તાં સંભિન્નાં ચૈષાં ધર્મદેશનાં સ્મરામિ, સંધારયામિ, સ્મૃત્યા ચોદ્ગૃહ્ણામિ । ગત્યા પ્રવિચિનોમિ । ભક્ત્યા પ્રવિભજામિ । બુદ્ધ્યાનુગચ્છામિ । પ્રજ્ઞયા પ્રકાશયામિ । અનાગતબુદ્ધપરંપરાં ચ મૈત્રેયપ્રમુખાનવતરામિ । એકચિત્તક્ષણે બુદ્ધશતમવતરામિ । તદનન્તરેણ ચિત્તેન બુદ્ધસહસ્રમવતરામિ । તદનન્તરેણ ચિત્તેન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃ સમાંસ્તથાગતાનવતરામિ । તેષાં ચ તથાગતાનાં પ્રથમચિત્તોત્પાદસંભારપરંપરામવતરામિ । યાવત્સુવિભક્તાં સંભિન્નાં ચૈષાં ધર્મદેશનાં સ્મરામિ, સંધારયામિ, સ્મૃત્યા ચોદ્ગૃહ્ણામિ । ગત્યા પ્રવિચિનોમિ
। મત્યા પ્રવિભજામિ । બુદ્ધ્યા અનુગચ્છામિ । પ્રજ્ઞયા પ્રકાશયામિ । યથા ચેહ લોકધાતુવંશે પૂર્વાન્તાપરાન્તપર્યાપન્નાનાં બુદ્ધપરંપરાં પશ્યામિ, અવતરામિ, તથા દશસુ દિક્ષુ અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ અતીતાનાગતેષુ લોકધાતુવંશેષુ સર્વતથાગતપરંપરામવતરામિ । તેષાં ચ તથાગતાનાં પ્રથમચિત્તોત્પાદસંભારપરંપરામવતરામિ । તાં ચ બુદ્ધપરંપરાવતારમવ્યવચ્છિન્નાં નિષ્ઠામવતરામિ । અતુલં શ્રદ્ધાગમનીયં બોધિસત્ત્વવીર્યવ્યવસાયગમ્યં બોધિસત્ત્વવીર્યવેગવિવર્ધનમસંહાર્યં સર્વલોકેન સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈસ્તદ્વિષયાનવક્રાન્તૈશ્ચ બોધિસત્ત્વૈઃ પ્રત્યુત્પન્નાનાં ચ દશસુ દિક્ષુ સર્વલોકધાતુષુ વૈરોચનપ્રમુખાનાં તથાગતાનાં પરંપરામવતરામિ । એકચિત્તક્ષણે બુદ્ધશતં પશ્યામિ અવતરામિ । તદનન્તરેણ ચિત્તેન બુદ્ધસહસ્રમવતરામિ । તદનન્તરેણ ચિત્તેન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંસ્તથાગતાનવતરામિ । યં ચ યદા તથાગતં દ્રષ્ટુમાકાઙ્ક્ષામિ, તં તદા પશ્યામિ । યચ્ચ તૈબુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિર્ભાષિતં ભાષન્તે ભાષિષ્યન્તે, તત્સર્વ શૃણોમિ । શ્રુત્વા ચોદ્ગૃહ્ણામિ । સ્મૃત્યા સંધારયામિ । ગત્યા પ્રવિચિનોમિ । મત્યા પ્રવિભજામિ । બુદ્ધ્યા અનુગચ્છામિ । પ્રજ્ઞયા પ્રકાશયામિ । એતમહં કુલપુત્ર અપરિનિર્વાણકોટીગતં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં જાનામિ । કિં મયા શક્યં ત્ર્યધ્વૈકક્ષણજ્ઞાનપ્રતિલબ્ધાનાં બોધિસત્ત્વાનાં ક્ષણકોટીસમાધિવ્યૂહવિહારિણાં તથાગતદિવસાવક્રાન્તાનાં સર્વકલ્પવિકલ્પસમતાનુગતાનાં સર્વબુદ્ધસમતાસમાધ્યનુબદ્ધાનામાત્મસત્ત્વબુદ્ધાદ્વયવિહારિણાં પ્રકૃતિપ્રભાસ્વરધર્મવ્યૂહમણ્ડલાનાં જ્ઞાનયન્ત્રલોકજાલસ્ફરણાનાં સર્વતથાગતધર્મમુદ્રાવિકોપિતવિહારિણાં સર્વધર્મધાતુવિજ્ઞપનજ્ઞાનવિષયાણાં સર્વતથાગતધર્મદેશનાવિજ્ઞપ્તિજ્ઞાનવિષયાણાં ચર્યાં જ્ઞાતુમ્, ગુણાન્ વા વક્તુમ્ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, અયમિહૈવ દક્ષિણાપથે પોતલકો નામ પર્વતઃ । તત્ર અવલોકિતેશ્વરો નામ બોધિસત્ત્વઃ પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । તસ્યાં વેલાયામિમે ગાથે અભાષત -
ગચ્છો હિ સૂધન શિરીજલરાજમધ્યે ગિરિરાજપોતલકિ શોભનિ શૂરભાગે ।
રત્નામયં તરુવરં કુસુમાભિકીર્ણમુદ્યાનપુષ્કિરિણિપ્રસ્રવણોપપેતમ્

તસ્મિંશ્ચ પર્વતવરે વિહરાતિ ધીરો અવલોકિતેશ્વરુ વિદૂ જગતો હિતાય ।
તં ગચ્છ પૃચ્છ સુધના ગુણ નાયકાનાં દેશિષ્યતે વિપુલશોભિ નયપ્રવેશમ્

અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો વેષ્ઠિલસ્ય ગૃહપતેઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય વેષ્ઠિલં ગૃહપતિમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ
પુનરવલોક્ય વેષ્ઠિલસ્ય ગૃહપતેરન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ