દ્વાવિંશત્યવદાનકથા · અધ્યાય 9

ઇતિ શ્રીદ્વાવિંશત્યવદાનકથાયાં કુઙ્કુમાદિદાનકથાપરિવર્તો નામાષ્ટમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
ઇx. છત્ત્રદાનકથા
અથ ખલુ મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમ્ એવમ્ આહ ॥ ભગવન્
બુદ્ધેષુ સ્તૂપબિમ્બેષુ છત્ત્રમ્ ઉદારં પ્રદિશન્તિ યે ।
તેષાં ફલં કીદૃશં સ્યાદ્ ભાષસ્વ સુગત પ્રભો

એવમ્ ઉક્તે ઽથ ભગવાન્ ક્ષણમ્ એવ તૂષ્ણીમ્ આસ્થાય, ઇદં મહાનિમિત્તં પ્રાદુર્ભાવમ્ અકરોત્ સ્વં પ્રભાવસંદર્શનાર્થં બુદ્ધપૂજાસંવર્તનાર્થં બુદ્ધે ઽપ્રસન્નાનાં ચિત્તાનાં મનઃપ્રસન્નસંજનનાર્થમ્ ॥
અથાનન્તરં મહાપૃથિવી ષડ્વિકાર ં પ્રકમ્પિતા, આ રસાતલં યાવત્ સુમેરુમ્ અપિ । એવંરૂપાણ્ય્ અદ્ભુતાનિ ભવન્ત્ય્ અન્યાનિ ચ ॥ તદ્યથા ॥ સંક્ષિપ્તાનિ વિશાલીભવ ન્ તિ । હસ્તિનઃ ક્રોશન્તિ । અશ્વા હ્રેષન્તે । ગૃહગતાનિ વિવિધવાદ્યભાણ્ડાનિ સ્વયં નદન્તિ । અન્ધાશ્ ચક્ષુઃ પ્રતિલભન્તે । બધિરાઃ
શ્રોત્રં લભન્તે । મૂકઃ પ્રવ્યાહારસમર્થો ભવતિ । ઇન્દ્રિયવિકલા ઇન્દ્રિયાણિ પૂર્ણાનિ લભન્તે । ઉન્મત્તા વિગતમદા ભવન્તિ, વિષપીડિતા નિર્વિષા ભવન્તિ ।
અન્યોન્યવૈરિણો મૈત્રીં પ્રતિલભન્તે । ગુર્વિણ્યઃ સ્વસ્તિના પ્રજાયન્તે ।
બન્ધનબદ્ધા બન્ધનાદ્ વિમુચ્યન્તે । અધના ધનાનિ પ્રતિલભન્તે ।
બુભુક્ષિતાઃ પૂર્ણોદરા ભવન્તિ । રોગાર્ત્તા રોગૈર્ વિમુક્તા ભવન્તિ । અન્તરિક્ષાશ્ ચ દેવા દિવ્યપુષ્પવર્ષમ્ ઉત્સૃજન્તિ ॥
અથ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્ર અધસ્તાજ્ જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્ત્ય તત્ક્ષનમ્ એવ સ્વર્ગલોકાત્ પ્રસરતિ । ભગવતઃ પૂજાર્થં સ્વયમ્ એવ મહાપ્રમાણદિવ્યસુવર્ણરત્નમયચ્છત્ત્રં ધૃત્વા દેવગણૈઃ સાર્ધં તત્ર ગૃદ્ધકૂટપર્વતે સમાયાતિ કોટિપ્રમાણદુન્દુભયઃ પ્રનાદયન્ ॥
અથ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો ભગવન્તં દદર્શ । દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમન્વાગતં કાઞ્ચનપર્વતમ્ ઇવ શ્રિયા જ્વલન્તં ભગવન્તં સુવર્ણરત્નમયૈશ્ છત્ત્રૈઃ સંછાદિત અભૂત્ । ત્રિપ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ભગવતઃ પુરસ્તાન્ નિષણ્ણઃ ॥
અથ ભગવાન્ ધર્મં કથયા સંદર્શ્ય સમુત્તેજયતિ સંહર્ષયતિ ॥
⟨અનિત્ય સંસારમ્ અનિત્ય કોષમ્ અનિત્ય સૌહૃદિ સપુત્રદારા । અનિત્ય રાજો વિવિધોપભોગ્ય ં સંસારકે સર્વમ્ અનિત્યમ્ એવ ॥
દાનં વિભૂષણં લોકે દાનં દુર્ગતિનિવારણમ્ । દાનં સ્વર્ગસ્ય સોપાણં દાનં શાન્તિકર ં શુભમ્ ॥⟩
અથ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રઃ સપરિવારો ધર્મં શ્રુત્વા પુનર્ અપિ દિવં જગ્મુઃ ॥
તદનન્તરં પર્ષજ્જનાસ્ તદ્ધેતુકં ચાવેદિતમનસઃ, તેષામ્ આશયં જ્ઞાત્વા ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ ॥
કુત્રેમાનિ ભગવન્ કુશલમૂલાનિ કૃતાનિ યતો ભગવત એવંવિધા પૂજા ભિક્ષુસંઘસ્ય ચેતિ ॥ ભગવાન્ આહ ॥ તથાગતેનૈવ તાનિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ । મયૈતાનિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ, કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ । ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાનિ પૃથિવીધાતૌ નાપવાય્વગ્નિષુ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ ॥
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽ ધ્વનિ ક્ષમાવત્યાં મહાનગર્યામ્ ઉત્પાદિતઃ ક્ષેમંકરો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસરથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્ એતર્હિ તિષ્ઠતિ સશિષ્યઃ ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન અન્યતમજનપદે રાજધાની આસીત્ । મનોરમા ઋદ્ધિસ્ફીતા સુભિક્ષા ચાકીર્ણબહુજનપરિવૃતા વિદ્વજ્જનસમ્પન્ના । તસ્યાં રાજધાન્યાં મહાક્ષત્રિયમૂર્ધ્નાભિષિક્તો ( દક્: 89 ) મહાવીર્યવાન્ પરમધાર્મિકો ધર્મરાજો ધર્મેણ રાજ્યં કારયતિ સ્મ ॥ અથ સ મહાક્ષત્રિયો મૂર્ધ્નાભિષિક્તઃ ક્ષેમંકરસ્ય તથાગતસ્ય મહાશંસાવર્ણનં ભાષિતં શ્રુત્વા પરમ ં પ્રસાદયામ્ આસ ॥ અથ તત્ક્ષણમ્ એવ વિવિધપૂજોપકરણં સજ્જીકૃત્ય નિમન્ત્રણાર્થં દૂતં પ્રેષયતિ । અશ્વવેગેન હસ્તિવેગેન રથવેગેન । તતઃ ક્રમતસ્ તત્રાનુપ્રાપ્તસ્ તથાગતં પ્રાર્થયામ્ આસ ॥ હે ભગવન્ ક્ષેમંકર સમ્યક્સંબુદ્ધ મહાક્ષત્રિયો મૂર્ધ્નાભિષિક્તો ત્વયિ નિમન્ત્રણં પ્રેષિત અદ્ય ચતુર્થદિને સશિષ્ય ઃ પર્ષદ્ગણૈઃ સહ સમાયાન્તુ મહામુને ॥ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ક્ષેમંકરં સમ્યક્સંબુદ્ધં પ્રણિપત્ય સ્વવિષયં પ્રત્યાગતઃ ॥
અથ સ મહાક્ષત્રિયો મૂર્ધ્નાભિષિક્તશ્ ચતુર્થદિને પુષ્પધૂપગન્ધચ્છત્ત્રધ્વજપટાકાઃ સજ્જીકૃત્ય, પુષ્પાઞ્જલિં પ્રક્ષિપ્તવાન્ ॥
તતો બુદ્ધાનુભાવેન તાનિ પુષ્પાણિ ક્ષેમંકરસ્ય તથાગતસ્ય શિરસિ પ્રતિચ્છન્નાનિ બભૂવુઃ ॥
અથ ભિક્ષવઃ ક્ષેમંકરં સમ્યક્સંબુદ્ધં પપ્રચ્છુઃ । કુત ઇદં ભદન્ત ભગવન્ નિમન્ત્રણમ્ આયાતમ્ ઇતિ ॥
( દક્: 90 ) ક્ષેમંકરઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ પ્રોવાચ ॥
મહાક્ષત્રિયો મૂર્ધ્નાભિષિક્તો નિમન્ત્રણં કૃતમ્ ।
તત્રાસ્માભિર્ ગન્તવ્યં સજ્જીકુર્વન્તુ ભિક્ષવ ઃ

ઇતિ ॥
અથ ક્ષેમંકરસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધશ્ ચતુર્થદિને ભિક્ષુગણૈઃ પરિવૃતઃ ક્ષેમંકરો ભગવાન્ દાન્તો દાન્તપરિવારઃ શાન્તઃ શાન્તપરિવારઃ ।
મુક્તો મુક્તપરિવારઃ આશ્ચર્ય આશ્ચર્યપરિવારઃ । વિનીતો વિનીતપરિવારો ઽર્હન્ન્ અર્હત્પરિવારઃ । વીતરાગો વીતરાગપરિવારઃ પ્રાસાદિકઃ પ્રાસાદિકપરિવારો વૃષભ ઇવ ગોગણપરિવૃતઃ । ગજ ઇવ કલભગણપરિવૃતઃ । સિંહ ઇવ દંષ્ટ્રિગણપરિવૃતઃ । રાજહંસ ઇવ હંસગણપરિવૃતઃ । સુપર્ણીવ પક્ષિગણપરિવૃતઃ । વિપ્ર ઇવ શિષ્યગણપરિવૃતઃ । બાલાહાશ્વ ઇવ તુરગગણપરિવૃતઃ । દેશિક ઇવાધ્વ ગ ગણપરિવૃતઃ । સૂર ઇવ યોધગણપરિવૃતઃ । સાર્થવાહ ઇવ વણિગ્ગણપરિવૃતઃ । શ્રેષ્ઠીવ પૌરજનપરિવૃતઃ । ( દક્: 91 ) કોટ્ટરાજ ઇવ મન્ત્રિગણપરિવૃતઃ । ચક્રવર્તીવ પુત્રસહસ્રપરિવૃતઃ । ચન્દ્ર ઇવ નક્ષત્રગણપરિવૃતઃ । સૂર્ય ઇવ રશ્મિસહસ્રપરિવૃતઃ । ધૃતરાષ્ટ્ર ઇવ ગન્ધર્વગણપરિવૃતઃ । વિરૂઢક ઇવ કુમ્ભાણ્ડગણપરિવૃતઃ । વિરૂપાક્ષ ઇવ નાગગણપરિવૃતઃ । ધનદ ઇવ યક્ષગણપરિવૃતઃ । વેમચિત્રીવાસુરગણપરિવૃતઃ । શક્ર ઇવ ત્રિદશગણપરિવૃતઃ । બ્રહ્મા ઇવ બ્રહ્મકાયિકપરિવૃતઃ । સ્તિમિત ઇવ જલનિધિઃ સજલ ઇવ જલધરો વિમદ ઇવ ગજપતિઃ । સુદાન્તૈર્ ઇન્દ્રિયૈર્ અસંક્ષોભિતેર્યાપથેન પ્રચચાર ॥ અનેકૈર્ દેવગણાનુચરૈર્ બુદ્ધધર્મૈર્ નાનાદેવપુત્રૈઃ સંવર્ણિતૈઃ સંગીતૈર્ વાદ્યપ્રણાદૈઃ ક્ષેમંકરો ભગવાં સ્ તાં રાજધાનીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ ॥
અશ્રૌષીદ્ રાજા મહાક્ષત્રિયો મૂર્ધ્નાભિષિક્તઃ ક્ષેમંકરસમ્યક્સંબુદ્ધશ્ ચાસ્માકં રાજધાનીમ્ અનુપ્રાપ્ત ઇતિ શ્રુત્વા ચ મહત્યા રાજર્દ્ધ્યા મહતા રાજાનુભાવેન સમન્વાગતો યેન ભગવાન્ ક્ષેમંકરઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્ત ઉપસંક્રમ્ય ક્ષેમંકરસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણઃ ॥
અથ રાજાનં ક્ષત્રિયં મૂર્ધ્નાભિષિક્તં ક્ષેમંકરઃ સમ્યક્સંબુદ્ધો બોધિકરૈર્ ધર્મૈઃ સમાદાપયતિ ॥ અથા સ રાજા લબ્ધપ્રસાદજાતઃ ક્ષેમંકરં સમ્યક્સંબુદ્ધં રાજકુલે નિમન્ત્ર્ય શતરસેન ભોજનેન પ્રતિપાદિતઃ ॥
શતસહસ્રમૂલ્યેન સુવર્ણચ્છત્ત્રેણ સંછાદયામ્ આસ ॥
અથ સ ભગવાન્ ક્ષેમંકરઃ સમ્યક્સંબુદ્ધો ધર્મવર્સં પ્રવર્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ ॥
સાધુ સાધુ મહારાજ મહાપુણ્યવ્રતોત્તમમ્ ।
છત્ત્રાવરોહણં યેન, ઈદૃશં ફલમ્ આપ્યતે

ગજતુરગપદાતિસ્યન્દનૈઃ સપ્તરત્નૈર્ વ્રજતિ સુતસહસ્રૈર્ વ્યોમ્નિ યચ્ ચક્રવર્તી ।
શશધરપરિવેષચ્છત્ત્રરુદ્ધાર્કપાદસ્
તદ્ અપિ ફલમ્ ઉદારં છત્ત્રદાનાત્ પ્રસૂતમ્

હેમચ્છત્ત્રતિરસ્કૃતાર્કકિરણા ઃ શ્રીમદ્વિનીતદ્વિપ-
સ્કન્ધસ્થા બહુરત્નભૂષણવરાઃ શક્રર્દ્ધિવિસ્પર્ધિનઃ ।
ચાતુર્દ્વીપકચક્રવર્ત્યવનિપા યદ્ યાન્તિ ખે લીલયા
તત્ તાથાગતધાતુચૈત્યકુસુમચ્છત્ત્રપ્રદાનાત્ ફલમ્