દ્વાવિંશત્યવદાનકથા · અધ્યાય 10

પુનસ્ ચ વિસ્તરેણ શૃણુ । તથાગતેભ્યશ્ છત્ત્રપ્રદાનતો રાજા ભવતિ ચક્રવર્તી ચતુરઙ્ગો વિજિતવાન્ ધાર્મિકો ધર્મરાજઃ સપ્તરત્નસમન્વાગતઃઇ ॥ તદ્યથા ॥
ચક્રરત્નં હસ્તિરત્નમ્ અશ્વરત્નં સ્તીરત્નં મણિરત્નં ગૃહપતિરત્નં પરિણાયકરત્નમ્ । એવં સપ્તરત્નસમન્વાગતો ભવતિ રાજા ચક્રવર્તી ચાસ્ય પુત્રસહસ્રં ભવતિ શૂરાણાં વીરાણાં વરાઙ્ગરૂપિનાં પરસૈન્યપ્રમર્દકાનાં । પુત્રસહસ્રૈઃ સમન્વાગતો ભવતિ । સ ઇમાં મહાપૃથિવીં સસાગરામ્ અખિલમ્ અકણ્ઠ ક મ્ અદણ્ડેનાશસ્ત્રેણાભિનિર્જિત્યાધ્યાસયતિ । એકપુરીમ્ ઇવ પૃથિવીં ધર્મેણ રાજ્યં કરિષ્યતિ । એવંરૂપેણ ત્વં રાજા ભવિષ્યસિ ચક્રવર્તી ચતુર્દ્વીપેશ્વર ઇતિ વ્યાકાર્ષીત્ ॥ સ ભગવાન્ યથાગત ં તથાર્દ્ધ્યા ખગપથેન સ્વં વિહારં સમાયયૌ ॥
અથ સ રાજા પરિનિર્વૃતસ્ય તથાગતસ્ય ચ સમન્તયોજન ં સ્તૂપં કારિતવાન્ ક્રોષમ્ ઉચ્ચત્વેન ॥ મહાપ્રમાણં છત્ત્રં ન્યસ્તો પૂજિતો ઽભૂત્ ॥
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજા બભૂવાહં સઃ । યન્ મયા ક્ષેમંકરસમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય ( દક્: 94 ) સ્તૂપેષુ શ્રદ્ધયા છત્ત્રં ન્યસ્ત ં એવંવિધા પૂજા મયા ચક્રવર્તી ભૂત્વા સંસારે ઽનન્તસુખમ્ અનુભૂતં । ઇદાનીં તેનૈવ હેતિના શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણાસ્ય તથાગતસ્યૈવંવિધા માનિતા પૂજિતા છત્ત્રેણ સહેતિ ॥ તસ્માદ્ ભિક્ષવો બુદ્ધં ભગવન્તં શાસ્તારમ્ ઇતિ જ્ઞાત્વા યુષ્માભિર્ અપિ સત્કારં કર્તવ્યમ્ ઇતિ । તથા મમાન્તરે મમ નિર્વૃતે સંસારે સત્ત્વેભ્ય એવમ્ ઉદારતરં વાચ્યમ્ અપ્ય્ ઉન્નેયમ્ ॥
ઇતિ પુણ્યપ્રસાદનદ્વાવિંશત્યવદાનકથાયાં છત્ત્રદાનકથા નવમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
x. ધાત્વવરોપણકથા
અથ ખલુ મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ ॥
ભગવં શ્ છત્ત્રાનુશંસાં તવ વાણીં શ્રુત્વા પ્રમોદં પ્રાપ્તવાન્ ॥ પુનર્ અપિ
જિનસ્ય પ્રકૃતૌ સ્તૂપે ધાતુમ્ આરોપ્યતે ચ યત્ ।
ફલં તેષાં કથં નાથ વદ ત્વં જ્ઞાનસાગર

તસ્મિન્ સમયે સો ઽપિ ભગવાંલ્ લોકાનુકમ્પાર્થમ્ ઇહ ગૃધ્રકૂત એવ વિહરતિ ॥
ભગવાન્ આહ ॥
સાધુ શૃણુ મહાસત્ત્વ ધાત્વારોપણજં ફલમ્ ।
પુણ્યં તદ્ વિશેષં ચ વક્ષ્યામિ સર્વબોધયે

તદ્ યથૈકસ્મિં સમયે દક્ષિણાપથે ધર્મકલ્પો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ।
ઋદ્ધિસ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ પ્રશાન્તકલિકલહડિમ્બડમ્બર ં તસ્કરરોગાપગતં શાલીક્ષુગોમહિષીસંપન્નં પ્રિયમ્ ઇવ પુત્રૈકં રાજ્યં કારયતિ ॥ સો ઽપરેણ સમયેન દેવ્યા ( દક્: 96 ) સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતો માસાત્યયાત્ પુત્રો જાત અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિક અતિક્રાન્તમાનુષ્યવર્ણ ઃ સંપ્રાપ્તદિવ્યધાતુશ્લિષ્ટવર્ણશ્ ચાનેન પ્રભયા સર્વં ચ નગરમ્ અવભાસિતો ઽભૂત્ ॥ તં દૃષ્ટ્વા માતાપિતરવ્ અન્યે ચ લોકામાત્યપર્ષજ્જનાઃ કૌતૂહલાભ્યાગતઃ સત્ત્વાઃ પરં વિસ્મયમ્ આગતા શ્ ચિન્તય ન્ તિ । કુતો ઽયં ઈદૃશઃ સત્ત્વવિશેષ ઇતિ ॥
અથ તસ્મિન્ સમયે તસ્ય રાજ્ઞો ગ્રામગ્રામણ્યામ્ અધિકૃતજના રાજાનમ્ આગત્ય પ્રાહુઃ । ભો મહારાજ તવ વિષયેષુ સ્થાનેષુ નિધાનપ્લુતા જાતા ॥ કે ચિદ્ આહુઃ સુવર્ણનિધાનપ્લુતા જાતા ॥ કે ચિદ્ આહૂ રૂપ્યસ્ય નિદાનપ્લુતા જાતા ॥ કે ચિદ્ આહૂ રત્નનિદાનપ્લુતા જાતા ॥ એવમ્ અન્યમ્ અન્યાન્ય્ અષ્ટૌ નિધાનપ્લુતા જાતા ॥ કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ ॥ જ્ઞાતય ઊચુઃ ॥ અહો પુણ્યસ્ય સામર્થઃ । યસ્માદ્ અનેન જાતેન, ધાતુશ્લિષ્ટપ્રભયા ( દક્: 97 ) સર્વં નગરમ્ અવભાસિતમ્ । અપિ ત્વ્ અષ્ટૌ ધાતૂનાં નિધાનપ્લુતા જાતા । તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય નામ ધાતુસ્તેજરાજકુમાર ઇતિ નામ સ્થાપિતમ્ ॥
તત ઉપકરણવિશેષૈર્ આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્ । સ ચ પણ્ડિતો વ્યક્તો મેધાવી શ્રાદ્ધો ભદ્રઃ કલ્યાણાશ્ય આત્મહિતપરહિતપ્રતિપન્નઃ કારુણિકો મહાત્મા ધાર્મિકો ધર્મકામઃ પ્રજાવત્સરસ્વભાવઃ ॥
યાવદ્ અપરેણ સમયેન રૂપમદમત્તો પ્રભૂતબલાક્રાન્તઃ સ સ્વરાજ્યવિષયે વિસ્તરકૌતુકઃ કિં કિમ્ અસ્તીતિ તદ્દર્શનાર્થમ્ ઉપચક્રામ, મહત્યા રાજર્દ્ધ્યા નાનાવાદ્યં નિનાદયન્ પરિજનસહાયપરિવૃતો વડબાસહસ્રૈર્ નાગસહસ્રૈઃ પરિવૃતો યથા શક્રોપચારૈઃ શક્રપરિસ્પર્ધ્ય્ એવં સ વિભૂત્યા નિષ્ક્રામતિ ॥
અથ ગ્રામણ્યાં જનપદે વિસ્તરં દર્શિતું રાજાગચ્છતીતિ શબ્દમ્ અશ્રૌષીત્ ॥ તદા સર્વે જના યોગ્યાનુસારેણ સર્વવસ્તૂનિ સંભારાણિ સજ્જીકૃત્ય રાજાનમ્ ઉપગમ્ય સર્વવસ્તૂપભોગપુરઃસરેણ તં સત્કારયામ્ આસ ॥
તતઃ સ ધાતુસ્તેજ ઇતો નાતિદૂરે પરમવિસ્તરસમતલસ્થલભૂમિમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । તતો રાજ્ઞો મનસિ ઉત્કણ્ઠિત અશ્વવેગેન ક્રીડિતુમ્ ॥ અથ રાજ્ઞઃ સહાયાન્ અત્ર
વિશ્રામયતિ । અથ રાજા દ્વિર્ અપિ ત્રિર્ અપિ અશ્વવેગં કૃતવાન્ । તતો ઽશ્વેનાતિજવેનાપહારિતો ગતઃ । પરમદૂરદેશે ઽશ્વેન પરિત્યક્ત્વા રાજ્ મૂર્છિતઃ ।
મૂર્છા પરિગતા, રાજા ક્ષણેન ચેતનાં પુષ્ણાતિ । અશ્વમ્ અદર્શનં પ્રાપ્તઃ ॥ તતઃ સર્વે સહાયજના રાજાનમ્ અદર્શનં પ્રાપ્તા મનોભઙ્ગં કૃત્વા પ્રતિનિવૃત્તાઃ ॥
અથ સ રાજા , પ્રતિનિવૃત્તં માર્ગં ન જ્ઞાયમાનં દિશો ઽપિ અવિદિતઃ , સ્વેચ્છયા તદ્ ભુવનં ત્યક્ત્વાન્યત્ર દૂરભુવનં યયૌ ॥ અથ રાજા તત ઇતો નાતિદૂરે રમણકં નામ નગરં દૃષ્ટં, સ તદ્ ઉપજગામ । યાવત્ તતશ્ ચતસ્રો ઽપ્સરસો નિર્ગતા અભિરૂપા દર્શનીયા ઃ પ્રાસાદિકાસ્ તાઃ કથયન્તિ । એહિ ધાતુસ્તેજ સ્વાગતં તે, ઇદમ્ અસ્માકમ્ અન્નગૃહં પાનગૃહં વસ્ત્રગૃહં શય્યાગૃહં મણિમુક્તાવજ્રવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાલવિવિધજાતરૂપરજતસંપૂર્ણમ્ ( દક્: 99 ) આગચ્છ રંસ્યામહ ઇ તિ ॥ સ તથેતિ કૃત્વા તાભિઃ સહાનેકાનિ વર્ષાનિ રતિમ્ અનુભૂતવાન્ । અથાપિ તત્કૃતપુણ્ય ઃ સત્ત્વ ઃ કૃતકુશલ ઃ । દક્ષિણપદ્ધતિગમનાચ્ ચૈનં વારયન્તિ ॥
સ યતો દક્ષિણાયાઃ પદ્ધતેર્ નિવાર્યતે, તતઃ સુષ્ઠુતરમ્ ઉત્કણ્ઠિતો ગન્તુમ્ ।
યાવત્ પુનર્ અપિ દક્ષિણપથાનુગચ્છન્ પશ્યતિ સદામત્તં નામ નગરં । તત્ર દ્વારીભૂતો યાવત્ તસ્માદ્ અપ્ય્ અષ્ટૌ ચાપ્સરસો નિર્ગતા અભિરૂપ્ અતર્ આ દર્શનીયતરા ઃ પ્રાસાદિકતરાસ્ તા ઃ કથયન્તિ સ્મ । એહિ ધાતુસ્તેજ સ્વાગતં તે, ઇદમ્ અસ્માકમ્ અન્નગૃહં પાનગૃહં વસ્ત્રગૃહં શય્યાસનગૃહં મણિમુક્તાવજ્રવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાલવિવિધજાતરૂપરજતસંપૂર્ણમ્ આગચ્છ રંસ્યામહે ॥ સ તાભિઃ સહાનેકાનિ વર્ષાણિ રતિમ્ અનુભૂતવાન્ । અથાપિ તત્કૃતપુણ્ય ઃ સત્ત્વઃ કૃતકુશલઃ । તા અપ્ય્ અસ્ય દક્ષિણપદ્ધતિં વારયન્તિ । સ યતો દક્ષિણાયાઃ પદ્ધતે ર્ નિવાર્યતે, તતઃ સુષ્ઠુતરમ્ ઉત્કણ્ઠિતો ગન્તુમ્ । યાવત્ પુનર્ અપિ દક્ષિણેન પથા ગચ્છન્ પશ્યતિ નન્દનં નામ નગરમ્ । સ તત્ર દ્વારીભૂતો યાવત્ તસ્માદ્ અપિ ષોડશાપ્સરસો નિર્ગતા અ ભિરૂપ્ અતર્ આ દર્શનીયતરાઃ પ્રાસાદિકતરાસ્ તાઃ કથયન્તિ । ( દક્: 100 ) એહિ ધાતુસ્તેજ સ્વાગતં તે, ઇદમ્ અસ્માકમ્ અન્નગૃહં પાનગૃહં વસ્ત્રગૃહં શય્યાસનગૃહં મણિમુક્તાવજ્રવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાલવિવિધજાતરૂપરજતસંપૂર્ણમ્ આગચ્છ રંસ્યામહે ॥ સ તાભિસ્ સહાનેકાનિ વર્ષાણિ રતિમ્ અનુભૂતવાન્ । અથાપિ તત્કૃતપુણ્યઃ સત્ત્વઃ કૃતકુશલઃ । તા અપ્ય્ અસ્ય દક્ષિણપદ્ધતિં વારયન્તિ । સ યતો દક્ષિણાયાઃ પદ્ધતે ર્ નિવાર્યતે તતઃ સુષ્ઠુતરમ્ ઉત્કણ્ઠિતો ગન્તુમ્ ॥ યાવત્ પુનર્ અપિ દક્ષિનેણ પથા ગચ્છન્ પશ્યતિ બ્રહ્મોત્તરં નામ પ્રાસાદમ્ । સ તત્ર દ્વારિભૂતો યાવત્ તસ્માદ્ અપિ દ્વાત્રિંશદ્ અપ્સરસો નિર્ગતા અભિરૂપતરા દર્શનીયતરાઃ પ્રાસાદિકતરાસ્ તાઃ કથયન્તિ । એહિ ધાતુસ્તેજ સ્વાગતં તે, ઇદમ્ અસ્માકમ્ અન્નગૃહં પાનગૃહં વસ્ત્રગૃહં શય્યાગૃહં મણિમુક્તાવજ્રવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાડજાતરૂપારજતસંપૂર્ણમ્ આગચ્છ રંસ્યામહે ॥ સ તાભિઃ સહાનેકાનિ વર્ષાણિ રતિમ્ અનુભૂતવાન્ । અથાપિ તત્કૃતપુણ્ય ઃ સત્ત્વઃ કૃતકુશલઃ । તા અપ્ય્ અસ્ય દક્ષિના ં પદ્ધતિં વારયન્તિ । સ યતો દક્ષિણાયાઃ પદ્ધતે ર્ નિવાર્યતે । તતઃ સુષ્ઠુતરમ્ ઉત્કણ્ઠિતો ( દક્: 101 ) ગન્તુમ્ ॥ યથા દક્ષિણાં પદ્ધતિં ગચ્છતિ તથાસ્ય ઇતઃ પદ્ધતે યાવત્ પુનર્ અપિ દક્ષિણેન પથા ગચ્છન્ પશ્યતિ મહાન્તં તપ્તવાલુકાસ્થલં, તતસ્ તીરેષૂપગચ્છતિ । અગ્નિદાહ મ્ ઇવ જ્વાલાગતા ં વાલુકાં દદર્શ ॥ તદ્ દૃષ્ટ્વા મનોવિહ્વલતયા ઇતિ ચિન્તિતઃ કથં ગમ્યતે । કુત્ર ગચ્છેયમ્ અહં નુ ભો ॥ તથા સ્થિતે ઉગ્રજન્તુઃ સમાગતઃ । નાશ્વો ન ખરો નોષ્ટ્રો ન ગાવો મુખાકૃતિર્ ન વિદ્યતે । જન્તુર્ એક ઉપાગત્ય તમ્ ઉવાચ । માનવ મે ઽઙ્ગપૃષ્ઠે ઽવરોહય, ઇદં વાલુકાસ્થલે કથં હિ ગમ્યતે । યદિ હિણ્ડતે તવ પાદઃ કોમલગોધુમો મુશલપ્રહારૈર્ વિભેદયન્ન્ ઇવ વિશીર્યતે । અત એવ મે પૃષ્ઠે ઽવરોહય પરતીરં નીયતે મયા ॥ સ અવરુરોહ ચ તદા સ જવેન નીયતે । તત્ક્ષણમ્ એવ તીરમ્ અનુપ્રાપ્તઃ સ જન્તુર્ અન્તર્હિતો ઽભૂત્ ॥
તતો દક્ષિણેન પથા ગચ્છન્ કસ્મિંશ્ ચિત્ સ્થાને પશ્યતિ પ્રોજ્જ્વલમ્ । જ્વલનેન સ તપ્યતે ॥ સ આહ । કેન કર્મણેતિ ॥ વનદાહવહ્નિદો ઽહં । તસ્ય કર્મણેતિ ॥
સ પુનર્ અપિ દૃષ્ટઃ । વાયસગૃદ્ધાદ્યૈર્ આરટને ઽનિશં ભુજ્યતે ॥ સો ઽવોચત્ । કો ઽ સૌ કેન કર્મણેતિ ॥ સ આહ ॥ અહં વિશ્વાસઘાતકઃ । તેન કર્મણેતિ ॥

પુનર્ અપિ જ્વલદગ્નિગુડં મુખે વિષ્કમ્ભમાણમ્ અશ્નાતિ । તં દૃષ્ટવાન્ ॥ સ આહ । કો ઽસૌ ॥ સાંઘિકાનાં દ્રવ્યહરણે ને તિ ॥
સ પુનર્ અપિ દૃષ્ટઃ । અયોજ્વલિતતીક્ષ્ણતરક્ષુરમાર્ગે રટન્ વિશીર્ણપાદઃ પ્રગચ્છતિ ॥ તં દૃષ્ટ્વાહ ॥ કા એવંવિધાઃ ॥ સ ચાહ ॥ ધર્મસેતું વિષમે જલે વા મર્ગે કુટિલે વા ભિન્દન્તિ । તસ્ય કર્મણેતિ ॥
પુનર્ અપિ પ્રકીર્ણકેશીસ્ત્રિયૌ સ્વજાનુ દન્તૈર્ ઘૃષ્ટ્વા સ્થિતૌ । સ આહ । કે સ્ત્રિયૌ કેન વા કર્મણેતિ । તે ઊચતુઃ । અદાન્નદાતા કુશલૈર્ વિહીનઃ । અન્નં ન પ્રાપ્તં દ્વાદશવર્ષભૂતમ્ ॥
પુનર્ અપિ ઇતો ઽભ્યન્તરં ગચ્છન્ પશ્યતિ । શાલ્મલી રટન્ન્ અષ્ટાઙ્ગુલાયસ્કણ્ટકા સંસક્તઃ ॥ સ આહ ॥ કો ઽયં ॥ સ ચાહ ॥ પરદારાગમનપ્રસક્ત ઇતિ ॥
સ પુનર્ અપિ ઇતો દક્ષિણેન પથા ગચ્છન્ પશ્યતિ । રજ્જુના પાદદ્વયોર્ બદ્ધા ગલે ઽવલમ્બ્ય કેશેષુ રજ્જુના ગ્રન્થયિત્વા વૃક્ષે ચાલમ્બ્ય સ્ત્રી નિતમ્બે ઽયોદ ં ષ્ટ્રૈઃ ખાદ્યતે ભ્ર્શં ॥ તાં દૃષ્ટ્વા સ આહ । કા એવંવિધા ॥ સાહ ॥ આત્મસ્વામિનમ્ અવહેલાં કૃત્ય પરપૌર્ષરતેનેતિ ॥
પુનર્ અપિ ઇતો દક્ષિણેન પથા ગચ્છન્ પશ્યતિ । મસ્તકે ઽયોમયચક્રં ભ્રામયન્ પૂયશોણિતં પ્રસરતિ શિરસો ઽસ્ય । તં દૃષ્ટ્વા કથયતિ । અયં વિધા કસ્માદ્
દુઃપ્રસહ્યદુઃખી કઃ ॥ સ તમ્ આહ ॥ માતુર્ અપકારાદ્ ઇમં દુઃપ્રસહ્યદુઃખમ્ ।
અથ સ પુનર્ અપિ ઇતો દક્ષિણેન પથા ગચ્છન્ પશ્યતિ ।
મહાકાયો મહોચ્છ્રાયપર્વતોદરસંનિભઃ ।
સ્વકેશરોમપ્રતિચ્છન્નાઙ્ગઃ સૂચીચ્છિદ્રોપમામુખઃ

તં દૃષ્ટ્વા સ પ્રાહ । કો ઽસાવ્ અયમ્ ઉગ્રરૂપો ભયાનકઃ ॥ સ તમ્ આહ । કસ્મૈ ચિદ્ દાનં કિંચિન્માત્રં ન દદામિ । દાનનિવારકદાનમાત્સર્યાદ્ ઇતિ ॥
પુનર્ અપિ ઇતો દક્ષિણેન પથા ગચ્છન્ પશ્યતિ । અગ્નિકણા ઃ શિરસિ વર્ષન્તિ મહાતૃષાર્તઃ ॥ તં દૃષ્ટ્વા સ પ્રાહ । અહો વિધેયં કેન કર્મણેતિ ॥ સ આહ ॥
કસ્મૈ ચિત્ તૃષાર્તાયાગતાય પાનીયં પાતું ન દદામિ ॥ પુનસ્ તેન પાતું ગચ્છેદ્ ( દક્: 105 ) ઇતિ, તદા સ ચાપિ મૃત્તિકામ્ આદાય વ્યયનં કૃત્વા પાનીયમ્ આવિલં કૃત્વા તદ્ધેતોર્ ઇદં દુઃખમ્ ॥
અથ સ ધાતુસ્તેજનૃપઃ પરલોકમ્ ઇતિનિશ્ચિતમ્ ઇતિ સંચિન્ત્ય તસ્માદ્ દક્ષિણપથાદ્ વિમુખીભૂય સ્વરાજ્યવિષયમ્ અનુપ્રાપ્તઃ ॥
તદા તસ્ય પિત્રા રાજ્ઞા ચિરકાલેન ન પ્રત્યાગતેન કાલગત ઇતિ મત્વા પુત્રસ્ય નામ્ના પ્રાસાદઃ કારિતઃ । નાનાવાદ્યભાણ્ડમૃદઙ્ગતાડઝલ્લવીણાવેણુમુકુણ્ડતૂર્યાદિ ચ્છત્ત્રધ્વજચામરાદિ પ્રાસાદોપરિ ન્યસ્ત મ્ ॥ ચાક્ષરાણિ લિખિતાનિ સ્થાપિતાનિ । યદિ તાવદ્ ધાતુસ્તેજકુમારો જીવતિ, તસ્ય માઙ્ગલ્યેન ક્ષિપ્રમ્ આગમનાય, અથ ચ્યુતઃ કાલગતો વા ગત્યુપપત્તિસ્થાનવિશેષતાયૈ ॥ ઇત્ય્ અક્ષરાણિ લિખિત્વા તાસુ ન્યસ્તાઃ ॥
અથ સ ધાતુસ્તેજો નૃપતિર્ દૃષ્ટ્વા પૌરજનૈર્ અચિહ્નત્વા કેનાપિ અવિચારિતઃ ॥ તતસ્ તેન ધાતુસ્તે જરા જ્ઞા સ્વનામ્ન નિર્મિતપ્રાસાદં ( દક્: 106 ) સમન્તતઃ પરિભ્રમન્ પશ્યતિ ॥ સ્વનામલિખિતં કૌતૂહલજાતઃ સ સંલક્ષયતિ । અહો મે માતાપિતૃભ્યાં મૃત એવ ગૃહીત ઇતિ નિશ્ચયં મત્વા મે નામ્ના પ્રતિમાદિના પ્રાસાદઃ કારિતઃ । પિત્રા રાજ્ઞા તથાકૃતે ભૂય ઃ કથં સંમુખી પશ્યેયં । અતઃ કારણાદ્ અત્ર સ્થાતું મનો ન રમતે । કૈવલ્યમોક્ષમાર્ગં સાધયેયમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તસ્માત્ સ્થાનાચ્ ચરન્ન્ અન્યત્ર મગધાભિમુખં જગામ ॥
અથ માગધાઃ સત્ત્વાસ્ તસ્મિન્ન્ અવસરે ગૃદ્ધકૂટમ્ આગમનાયાગચ્છન્તિ । તતસ્ તેન ધાતુસ્તેજેન તા દૃષ્ટાઃ પૃષ્ટાશ્ ચ ક્વ ભવન્તો ગચ્છન્તિ ॥ તૈર્ ઉક્તં ગૃદ્ધકૂટં ગચ્છામો બુદ્ધં ભગવન્તં દ્રષ્ટુમ્ ઇતિ ॥ ધાતુસ્તેજસો બુદ્ધ ઇતિ અશ્રુતપૂર્વં નામ શ્રુત્વા સર્વરોમકૂપાણ્ય્ આહૃષ્ટાનિ પરમકુતૂહલમ્ ઉત્પન્નમ્ । તસ્યૈતદ્ અભવત્ । યન્ ન્વ્ અહમ્ અપિ બુદ્ધં ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમેયમ્ ઇતિ સો ઽપિ જનૈઃ સાર્ધં ગૃદ્ધકૂતં ગચ્છતિ ॥
તતઃ સ દદર્શ બુદ્ધં ભગવન્તં દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમન્વાગતમ્ અશીત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રં વ્યોમપ્રભાલંકૃતં સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં જઙ્ગમમ્ ઇવ રત્નપર્વતં સમન્તતો ભદ્રકં દૃષ્ટ્વા પ્રસાદજાતો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા પુરતો નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય ॥
અથ ભગવાન્ આશયં જ્ઞાત્વા ચતુરાર્યસત્યપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા ॥ યાં શ્રુત્વા પ્રસાદજાતો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ ॥ ભગવન્ વ્યાકરોતુ । અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ વ્યાકરોતુ ॥
અથ ભગવાન્ આહ ॥ ભવિષ્યસિ ત્વં કુલપુત્ર ધાતુશિખરનામલોકધાતો ર્ ધાતુસ્તેજો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્ ઇતિ । વ્યાકરણં શ્રુત્વા પ્રવ્રજ્યાગ્રહણં ચકાર ॥ તત્ક્ષણે સાક્ષાદ્ અર્હત્ત્વં પ્રાપ્તમ્ ॥
તતો ભિક્ષવસ્ તં દૃષ્ટ્વાશ્ચર્યજાતા ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ । કો ઽસૌ ભગવન્ ત્વયા સમ્યક્સંબોધૌ વ્યાકૃત ઇતિ ॥
ભગવાન્ આહ ॥ દક્ષિણાપથિ ધર્મકલ્પો નામ રાજા મહાપ્રતાપવાન્ ધર્મિષ્ઠઃ । તસ્ય રાજ્ઞઃ સુતો ઽસૌ ॥
ભિક્ષવ ઊચુઃ ॥ કાનિ ભદન્ત તેન કર્માણિ કૃતાનિ યેનાભિરૂપો દર્શનીય ઃ પ્રાસાદિકસ્ તેજઃ પ્રવ્રજ્યાર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ ઇતિ ॥ ભગવાન્ આહ ॥
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽ ધ્વનિ એકનવતિકલ્પે વિપશ્વી નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુશ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્ બન્ધુમતીં મહારાજધાનીં નગરીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ સ્મ ॥ અથ સ ભગવાન્ સકલબુદ્ધકાર્યં કૃત્વા ઇન્ધનક્ષયાગ્નિર્ ઇવ નિરુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિવૃતઃ । તસ્મા દ્ રાજ્ઞા બન્ધુમતા શરીરે શરીરપૂજાં કૃત્વા સમન્તયોજનસ્તૂપં કારિતં ક્રોશમ્ ઉચ્ચત્વેન ॥
તેન સમયેન અન્યતમશ્રેષ્ઠિપુત્રેણ તં દૃષ્ટ્વા પ્રસાદજાતેન પિત્રા સાધિતા નિ નાનાધાતુમહારજતરૂપ્યરત્નકૂટાનિ ગૃહીત્વા તસ્મિન્ વિપશ્વિનઃ સ્તૂપગર્ભે ધાતુર્ આરોપિતઃ ॥ તેન પ્રણિધાનં કૃતં । અનેનાહં કુશલેન પશ્ચિમે સમયે પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમકે તથાગતે ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ વ્યાકરણં પ્રતિલભેયમ્ ઇતિ ॥
તેન પુત્રેણ કૃતકુશલમૂલેન તસ્ય પિતા દક્ષિણપથિ ધર્મકલ્પો નામ રાજા બભૂવ, તસ્ય પુત્રો ધાતુસ્તેજઃ પૂર્વજન્મન્ય્ અપિ પિતાપુત્રૌ ॥
ભગવાન્ આહ ॥ કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન શ્રેષ્ઠિપુત્ર આસીદ્ અયં સ ધાતુસ્તેજરાજા । વિપશ્વિનઃ સ્તૂપે ધાતુમ્ આરોપિતં । તેન હેતુના અભિરૂપઃ પ્રાસાદિકો દર્શનીયતરઃ । અર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ ઇતિ ॥ મયાપિ સમ્યક્સંબોધૌ વ્યાકૃતઃ ॥
ભગવાન્ પુનર્ ઉવાચ ॥ મહાનુશંસા મૈત્રેય મહાનુશંસા ભિક્ષવસ્ તથાગતસ્ય સ્તૂપબિમ્બેષુ ધાત્વવરોપણાનાં નૈકફલાનુશંસા ॥ તચ્ છૃણુત ॥
પદે સુગતસંપદાં સપદિ સત્પ્રતિષ્ઠો ભુવિ
પ્રકાશિતયશા ભવત્ય્ અખિલસત્ત્વધાત્વાશ્રયઃ ।
સમુન્નતતરસ્થિરપ્રકૃતિસંપદા સંશ્રિતો
જિનપ્રતિકૃતૌ જનેન યદિ ધાતુર્ આરોપ્યતે

શક્રીં સમન્તાદ્ અધિગમ્ય લક્ષ્મીં દ્વીપાંશ્ ચ ભુક્ત્વા ચતુરો નરેન્દ્રાઃ ।
અન્તે વિશુદ્ધં પદમ્ આપ્નુવન્તિ ધાતોઃ સમારોપણતો જિનસ્ય

દૃશ્યન્તે કાન્તિમન્તઃ શશધરવદનાઃ સુભ્રુવો દીર્ઘનેત્રા
મર્ત્યા યન્ મર્ત્યલોકે વરકનકનિભાઃ ક્ષાન્તિસૌરત્યયુક્તાઃ ।
પૃથ્વીં યચ્ ચાપિ રાજા જલનિધિવસનાં પાલયંશ્ ચક્રવર્તી
તત્ સર્વં બુદ્ધબિમ્બે ભવતિ તનુભૃતાં ધાતુમ્ આરોપ્ય ભક્ત્યા