દ્વાવિંશત્યવદાનકથા · અધ્યાય 1

ઓં નમો ભગવતે શ્રીગુણસાગરાય ॥
નત્વા શ્રીશાક્યકેતું સુરગણસહિતં દેવદેવાધિદેવં
સંસારાબ્ધેઃ પ્લવન્તં સકલગુણનિધિં ગૌતમં બુદ્ધનાથમ્ ।
સંસારે સિંહનાદં સકલભયહરં ધર્મચ્છત્રં મુનીન્દ્રં
વક્ષ્યે ઽહં ધર્મરત્નં મુનિવરકથિતં સર્વલોકાભિલાષમ્ ॥ દક્_ઓ.1 ॥
તદ્યથાશોકભૂમીન્દ્રઃ કુક્કુટારામસંશ્રિતમ્ ।
ઉપગુપ્તં પુનઃ પ્રાહ દ્વાવિંશતિકથોત્સુકઃ ॥ દક્_ઓ.2 ॥
ભદન્ત શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ચૈત્યસેવાકથાં શુભામ્ ।
અપ્ય્ એવં ધર્મપીયુષં ત્વન્મુખામ્બુજનિર્ગતમ્ ॥ દક્_ઓ.3 ॥
ઇતિ વિજ્ઞપ્તિમ્ આકર્ણ્ય ઉપગુપ્તઃ સમાદિશત્ ।
શૃણ્વ્ અશોક પ્રવક્ષ્યામિ દ્વાવિંશત્યવદાનકમ્ ॥ દક્_ઓ.4 ॥
ઇ. પુણ્યપ્રોત્સાહનકથા
વિહરતિ ભગવાઞ્ છાસ્તા સંબુદ્ધો લોકનાયકઃ ।
રાજગૃહે મહોદ્ભાસે ગૃદ્ધકૂટે સુખાલયે

મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં દ્વાદશભિઃ શતૈઃ ।
મહદ્ભિર્ બોધિસત્ત્વૈશ્ ચ અશીત્યા ચ સહસ્રકૈઃ

દેવદાનવગન્ધર્વયક્ષકિંનરમાનુજૈઃ ।
પુરસ્કૃત્યાર્ચિતસ્ તસ્થૌ પૂર્ણેન્દુઃ ખે ગ્રહૈર્ ઇવ

ભાસયન્ મહતા દીપ્ત્યા પર્ષદ્ગણં વિલોકયન્ ।
ત્રિકાલકલ્યાણં ધર્મં દિદેશ પર્ષદાં પુનઃ

આદૌ કલ્યાણં મધ્યે કલ્યાણં પર્યવસાને કલ્યાણં સ્વર્થમ્ સુવ્યઞ્જનં કેવલં પરિપૂર્ણં પરિશુદ્ધં પર્યવદાતં બ્રહ્મચર્યં સંપ્રકાશયતિ સ્મ ॥
તદાહાનન્દ આત્મજ્ઞઃ કૃતાઞ્જલિપુટો મુદા ।
સર્વજ્ઞં ધર્મરાજં તં નત્વા ભક્તિપુરઃસરઃ

ભગવઞ્ છ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ નરાણાં હિતકામ્યયા ।
ધર્માણામ્ ઉત્તમં ધર્મં વદ વાદીન્દ્ર વાદિરાટ્

ઇતિ સંપ્રાર્થિતે તેન શાક્યસિંહસ્ તતઃ સ્વયમ્ ।
સમાધિં વિદધે તત્ર ધર્મસંદર્શનં વરમ્

અથાસ્ય સુભ્રૂવિવરાદ્ બભૂવ વિનિર્ગતા સા પ્રહતાન્ધકારા ।
સર્વાસુ દિક્ષુ પ્રતિભાસિતેવ મધ્યાહ્નસૂર્યસ્ય ગભસ્તિમાલા

અથાસ્ય શિષ્યાઃ પર્ષદ્ભિર્ ભગવન્તમ્ અવાકિરન્ ।
સુપુષ્પૈર્ વાયુના ઘૂર્ણા નગં બાલલતા ઇવ

ચચાલ વસુધા સાબ્ધિ ઃ ષડ્વિકારાથ સાચલા ।
પપાત પુષ્પં મેઘેભ્યો નેદુર્ વાદ્યં સુરર્ષયઃ

અથ દેવગણાઃ સર્વે ચાયાન્તિ ગૃદ્ધકૂટકે ।
બ્રહ્મશંકરશક્રાશ્ ચ હરિઃ કામેશ્વરાદયઃ

અસુરા ઃ ખગગન્ધર્વા ઃ કિંનરાશ્ ચ મહોરગાઃ ।
લોકપાલાસ્ તથાન્યે ઽપિ ધૃતરાષ્ટ્રાદયસ્ તથા

તત્ર પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવન્તં નિપત્ય ચ ।
દેવાશ્ ચાન્યે ગણાઃ સર્વે પ્રતસ્થુર્ વિસ્મયાત્ પુરઃ

અથ શ્રીભગવાઞ્ છાસ્તા વ્યુત્થાય ચ સમાધિના ।
પર્ષદ્ગણં સમાલોક્ય પ્રહસન્ તૂષ્ણીમ્ અભૂત્ તદા

અથાનન્દો મહાવિજ્ઞઃ જ્ઞાત્વાધિવાસનં મુનેઃ ।
આસનાત્ સહસોત્થાય ભગવન્તમ્ ઉવાચ સઃ

ભગવન્ પાતુમ્ ઇચ્છામિ ત્વન્મુખામ્ભોજનિર્ગતમ્ ।
વાક્પીયૂષં તૃષાર્તો ઽપિ ગિરિજં કમ્ ઇવાર્દિતઃ

કશ્ ચિન્ મહાધનો લોકે વિદ્વાન્ ભોગી ચ ભાગ્યવાન્ ।
દરિદ્રો વ્યાધિતો દુઃખી શિલ્પવાન્ કો ઽપિ બાલિશઃ

સુરલોકે ગતઃ કશ્ ચિન્ નિરયે ચાતિદારુણે ।
કેન કર્મવિપાકેન તાદૃક્ સ્યાદ્ ભગવન્ કથમ્

તત્ સર્વં બ્રૂહિ વાદીન્દ્ર સર્વલોકહિતાર્થક ।
મયિ ચાનુગ્રહં કૃત્વા ભવામ્ભોધિનિમગ્નકે

એવમ્ ઉક્તે ઽથ ભગવાન્ ઉવાચ ભિક્ષુસત્તમમ્ ।
સર્વલોકહિતાર્થાય સ્વં પ્રભાવં પ્રદર્શયન્

મહાભાગેતિ સત્ત્વાનાં યત્ તચ્ ચેદ્ ધૃદિ રોચતે ।
ષટ્સુ ગતિષુ મગ્નાનાં તચ્ છૃણુષ્વ શુભાશુભમ્

શ્રુતપૂર્વં મહાભાગ સદસચ્ ચેતિ જીવિનામ્ ।
ચતુર્યોનિષુ સંજાતાઃ પૃથક્કર્મગતાઃ સદા

અણ્ડજાઃ સ્વેદજા ઔપપાદુકાશ્ ચ જરાયુજાઃ ।
ખગાદ્યા અણ્ડજાઃ પ્રોક્તા માનવાદ્યા જરાયુજાઃ

સ્વેદજાઃ કૃમિકીટાદ્યા દેવાદ્યા ઔપપાદુકાઃ ।
દૃશ્યન્તે કર્મણા ચૈતે વ્રતશીલેન ધીમતા

તેષાં ગતિવિશેષેણ જાયન્તે પ્રાણિનસ્ તથા ।
ચતુર્દ્વીપે મહોત્સાહે પૂર્વકર્મવિપાકગાઃ

ષડ્ગતૌ સંભવા ભૂતા અધમોત્તમમધ્યમાઃ ।
ભિક્ષો કર્મવિપાકેન ગતિસ્ તેષાં પૃથક્ પૃથક્

શુભાશુભમ્ ઇદં કર્મ કાયવાક્ચિત્તજં તતઃ ।
ફલં ભુક્તે જનસ્ તસ્ય લોકોત્તરે ચ લૌકિકે

અથાહ પુનર્ આનન્દો ભગવન્તં જગદ્ગુરુમ્ ।
પાપાનાં મૂલલોકાનાં વ્યક્તયસ્ ત્વં પ્રદર્શય

કાયવાઙ્મનસા કર્મ કાનિ કાનિ કૃતાનિ ચ ।
યત્ સર્વં તદ્ વિશેષં ચ વદ મે વાદિપુંગવ

ભગવાન્ આહ ॥
શુભાશુભફલં નૄણાં યચ્ છૃણુષ્વ સ્ફુટં તતઃ ।
ધર્મેણ પ્રાપ્યતે મોદમ્ અમોદમ્ અશુભોદ્ભવમ્

પુનશ્ ચ વિસ્તરેણ ॥
કાયદુશ્ચરિતં કર્મ ત્રિધા ભિન્નં પ્રકાશિતમ્ ।
અદત્તપ્રાણાતિપાતઃ કામમિથ્યા તથૈવ ચ

વાક્દુશ્ચરિતં કર્મ ચતુર્વિધં પ્રકાશિતમ્ ।
મૃષાપિશુનપારુષ્યં સંભિન્નેત્ય્ આહ ધીમતા

મનોદુશ્ચરિતં કર્મ ત્રિધા ભિન્નં વિદુર્ બુધાઃ ।
અભિધ્યા ચૈવ વ્યાપાદમિથ્યાદૃષ્ટિ ત્રયોવિધાઃ

યો દયાં સંત્યજેદ્ દ્રોહી પરપ્રાણિવધાદિના ।
તાડનહિંસકર્માદિઃ પ્રાણિપાતસ્ તદ્ ઉચ્યતે

પરવિષયલોભેન અન્યાયેન બલેન ચ ।
ચૌર્યાસત્ય-અધર્મેણ અદત્તગ્રહણં વિદુઃ

વ્રતિની ધર્મચારિણ્યો ઽશુચી વેશ્યા ઃ પરસ્ત્રિયઃ ।
સંબન્ધિનિ પ્રસઙ્ગાદિ કામમિથ્યા તદ્ ઉચ્યતે

વિષયેષુ ચ લોભેષુ સ્નેહેષુ ચ ભયેષુ ચ ।
અસત્યેન પ્રોબોધાય મૃષાવાદસ્ તદ્ ઉચ્યતે

સ્વદોષમ્ ગુપ્તવાન્ યેન પરદોષઃ પ્રકાશ્યતે ।
શાપયેન્ મર્મદિગ્ધેન પારુષ્યવચનં વિદુઃ

દુર્વૃત્તિવ્યવહારેણ બન્ધુમિત્રં વિરુધ્યતે ।
સ્વેન ચ ગુણલબ્ધાય પૈશુન્યં વિદધા મતઃ

યસ્યાગ્રે ભિન્નવાદેન પરચિત્તમ્ અધીરયન્ ।
પરસ્પરવિદ્વેષં સ્યાત્ સંભિન્ન વિદધા મત ઃ

પરદ્રવ્યાદિસંપત્તિ ં લોભચિત્તેન તર્કયન્ ।
તદ્ અભિધ્યા ઇતિ જ્ઞેયં દુર્જનઃ પરિસેવ્યતે

પરદેહાદિસંપત્તૌ કુચિત્તેન સ શાપયેત્ ।
અમઙ્ગલં ભવત્વ્ ઇતિ વ્યાપાદો ઽયં સ ઉચ્યતે

પરત્ર પાપપુણ્યં ન સુખદુઃખં ન વિદ્યતે ।
દુર્બોધશાસ્ત્રં શ્રુત્વા ચ મિથ્યાદૃષ્ટિ ઃ સ નાસ્તિકઃ

એવં દશાકુશલેન પાપેનૈવ સ બાલિશઃ ।
પરત્ર યમદૂતેન નાનાપીડાં પ્રતપ્યતિ

તસ્માચ્ ચોક્તં મયાનન્દ દેહવૃક્ષફલોદયમ્ ।
યેન યેન કૃતં કર્મ તેન તેન પ્રભુઞ્જતે

જન્મનાશજરાવીચૌ નિમગ્નાઃ પ્રાણિનો હ્રદે ।
તસ્માદ્ ભીયા મહાભીમે ભુજઙ્ગે ભીતિમાન્ ઇવ

દેવાસુરમનુષ્યાશ્ ચ તિર્યક્પ્રેતાશ્ ચ નારકાઃ ।
ષગતૌ જાયતે તસ્મિઞ્ શુભાશુભેન કર્મણા

ઇતિ શ્રુત્વા અથાનન્દો લોકાનામ્ અનુશોચયન્ ।
ભીતસંસારદુર્વાર ઃ સંહર્ષિતતનુરુહઃ

અથાસનાત્ સમુત્થાય મૈત્રેયો દમિતેન્દ્રિયઃ ।
લોકાનાં ચ હિતાર્થાય અવોચજ્ જગતાં પ્રભુમ્

ભગવન્ બુદ્ધ વીરેશ જગદાનન્દવર્ધન ।
દાક્ષિણ્યમ્ ફલસંપૂર્ણં ભાષસ્વ વિવિધં વરમ્

પુણ્યોત્સાહનં શ્રવણં દુર્લભં ત્યાગપુણ્યયોઃ ।
બિમ્બસ્નાનમ્ તથા ગન્ધં છત્ત્રમ્ ધાત્વાવરોપણમ્

મણ્ડલં ભોજનં પાનં વસ્ત્રં પુષ્પાદિવર્ણનમ્ ।
પ્રણામોજ્જ્વાલિકાદીપં વિહારં શયનાસનમ્

ક્ષેત્રં વિચિત્રં ચૈવાન્તમ્ ઇત્ય્ એતા બહુધા ભૃશમ્ ।
કથા દ્વાવિંશતિ ઃ સંખ્યા વદ મે વાદિરાટ્ પ્રભો

શીલક્ષાન્તિ ં તથા વીર્યં ધ્યાનં પ્રજ્ઞા તથૈવ ચ ।
ષડ્ એવ પારમિતા ઃ સર્વા ભાષસ્વ ભગવન્ મુને

ભગવાન્ આહ ॥
સાધુ સાધુ ત્વ મૈત્રેય લોકાનાં હિતકારક ।
પુણ્યોત્સાહકથાં ભવ્યાં શૃણુષ્વ મૈત્રમાનસ

માનુષ્યં સમવાપ્ય દુષ્કરશતૈર્ લબ્ધ્વા દુરાપં ક્ષણં
મૃત્યૌ નિષ્પ્રતિકારદારુણતરે નિત્યં પુર ઃ સ્થાયિનિ ।
પાથેયં દમદાનસંયમમયં યૈર્ ન પ્રભૂતં કૃતં
સંસારોગ્રમરુપ્રપાતપતિતાઃ પ્રાપ્સ્યન્તિ દુઃખાનિ તે

માનુષ્યં દુર્લભં પ્રાપ્ય વિદ્યુત્ફેનોર્મિભઙ્ગુરમ્ ।
માનુસ્યે ઽપ્ય્ અક્ષણપ્રાપ્તે તદા પુણ્યં કથં સ્મરેત્

માનુષ્યત્વં સમાસાદ્ય તર દુઃખમહાનદીમ્ ।
પુણ્યમ્ એવાત્ર કુર્વીત યતશ્ ચિન્તામણિર્ નૃણામ્

યસ્યાનુભાવાન્ માનુષ્યં પ્રાપ્તં ભૂયો ઽપિ સાંપ્રતમ્ ।
પુણ્યં તદ્ વર્ધયસ્વેહ યસ્માદ્ ધેતુઃ સુખસ્ય તે

માનુષ્યં યદુપાશ્રયેણ ભવતા લબ્ધં પુનઃ સાંપ્રતં
રૂપૌદાર્યકુલોન્નતિપ્રભૃતિભિર્ યુક્તં વિચિત્રૈર્ ગુણૈઃ ।
તત્ પુણ્યં સુહૃદ્ એક એવ જગતાં બન્ધુશ્ ચ જન્માન્તરે
તસ્માત્ તૂર્ણમ્ ઇદં કુરુ ત્વમ્ અસકૃત્ સર્વાર્થસંપત્કરમ્

લક્ષ્મીનિકેતં યદુપાશ્રયેણ પ્રાપ્તો ઽસિ લોકાભિમતં પ્રભુત્વમ્ ।
તાન્ય્ એવ પુણ્યાનિ વિવર્ધયેથા ન કર્ષણીયો હ્ય્ ઉપકારિપક્ષઃ

વિરમત પાપતઃ કુરુત પુણ્યમ્ ઉદારતરં
દમયત દુર્દમ ં વિષયલોલમનસ્તુરગમ્ ।
ભવત મુનીન્દ્રવત્ પરહિતાભિરતાઃ સતતં
દશતિ ન યાવદ્ એવ મરણાહિર્ અસહ્યવિષઃ