દિવ્યાવદાન · અધ્યાય 18

ઇતિ।
178.011. શક્રઃ કથયતિ--ગૃહપતે, કસ્તવ શોકહ્? કથય, અહં તે શોકાત્પ્રમોચયામીતિ।
178.011. તેન વિસ્તરેણ સમાખ્યાતમ્।
178.012. અથ શક્રો દેવેન્દ્રઃ કૌશિકબ્રાહ્મણરૂપમન્તર્ધાપ્ય્ સ્વરૂપેણ સ્થિત્વા કથયતિ--ગૃહપતે, વિશ્વકર્મા તે દેવપુત્રઃ સાહાય્યં કલ્પયિષ્યતીત્યુક્ત્વા પ્રક્રાન્તઃ।
178.013. અથ શક્રો દેવેન્દ્રો દેવાંસ્ત્રાયસ્ત્રિંશાન્ ગત્વા વિશ્વકર્માણં દેવપુત્રમામન્ત્રયતે--ગચ્છ, વિશ્વકર્મન્, અનઙ્ગણસ્ય ગૃહપતેઃ સાહાય્યં કલ્પય।
178.015. પરં ભદ્રં તવ કૌશિકેતિ વિશ્વકર્મણા દેવપુત્રેણ શક્રસ્ય દેવેન્દ્રસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય આગતઃ।
178.016. પ્રતિવિશિષ્ટતરા નગરશોભા નિર્મિતા, દિવ્યો મણ્ડલવાટો દિવ્યાસનપ્રજ્ઞપ્તિર્દિવ્ય આહારઃ સમન્વાહૃતઃ।
178.017. ઐરાવણો નાગરાજો વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય શતશલાકં છત્રમુપરિ મૂર્ધ્નો ધારયતિ, અવશિષ્ટા નાગા અવશિષ્ટાનાં ભિક્ષૂણામ્।
178.018. શચી દેવકન્યા વિપશ્યિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધં સૌવર્ણેન મણિવાલવ્યજનેન વીજયતિ, અવશિષ્ટા અપ્સરસો ભિક્ષૂન્।
178.019. બન્ધુમતા રાજ્ઞા અવચરકઃ પુરુષઃ પ્રેષિતહ્--ગચ્છ ભોઃ પુરુષ, કીદૃશેનાહારેણાનઙ્ગણો ગૃહપતિર્ બુદ્ધપ્રમુખં ભિક્ષુસંઘં તર્પયતીતિ? સ પુરુષસ્તત્ર ગતસ્તાં વિભૂતિં દૃષ્ટ્વા તત્રૈવ અવસ્થિતઃ।
178.021. તેનામાત્યઃ પ્રેષિતઃ।
178.022. સો ઽપિ તત્રૈવાવસ્થિતઃ।
178.022. કુમારઃ પ્રેષિતઃ।
178.022. સો ઽપિ તત્રૈવાસ્થિતઃ।
178.022. તતો બન્ધુમાન્ રાજા સ્વયમેવ તદ્દ્વારં ગત્વા અવસ્થિતઃ।
178.023. વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધઃ કથયતિ--ગૃહપતે, બન્ધુમાન્ રાજા દૃષ્ટસત્યઃ।
178.024. તસ્યાન્તિકે ત્વયા ખરવાક્કર્મ નિશ્ચારિતમ્।
178.024. સ એવ દ્વારે તિષ્ઠતિ।
178.025. ગચ્છ ક્ષમયેતિ।
178.025. તેનાસૌ નિર્ગત્ય ક્ષમિત ઉક્તશ્ચ--મહારાજ, પ્રવિશ સ્વહસ્તેન પરિવેષણં કુરુ।
178.026. સ પ્રવિષ્ટઃ।
178.026. પશ્યતિ દિવ્યા વિભૂતિમ્।
178.026. દૃષ્ટ્વા ચ પરં વિસ્મયમાપન્નઃ કથયતિ--ગૃહપતે, ત્વમેવૈકો ઽર્હસિ દિને દિને બુદ્ધપ્રમુખં ભિક્ષુસંઘં ભોજયિતું ન વયંતી।
178.027. અથાનઙ્ગણો ગૃહપતિર્વિપશ્યિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધમનયા વિભૂત્યા ત્રૈમાસ્યં પ્રણીતેનાહારેણ સંતર્પ્ય પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કર્તુમારબ્ધહ્--યન્મયા એવંવિધે સદ્ભૂતદક્ષિણીયે કારા કૃતા, અનેનાહં કુશલમૂલેન આઢ્યે મહાધને મહાભોગે કુલે જાયેયમ્, દિવ્યમાનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવેયમ્, એવંવિધાનાં ધર્માણાં લાભી સ્યામ્, એવંવિધમેવ શાસ્તારમારાગયેયં મા વિરાગયેયમિતિ॥
179.001. <179>કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ અનઙ્ગણો નામ ગૃહપતિઃ, એષ એવાસૌ જ્યોતિષ્કઃ કુલપુત્રસ્તેન કાલેન તેન સમયેન।
179.002. યદનેન બન્ધુમતો રાજ્ઞો દૃષ્ટસત્યસ્યાન્તિકે ખરા વાગ્નિશ્ચારિતા, તસ્ય કર્મણો વિપાકેન પઞ્ચશતાનિ સમાતૃકશ્ચિતાયામારોપ્ય ધ્માપિતઃ।
179.003. યાવદેતર્હિ અપિ ચિતામારોપ્ય ધ્માપિતઃ।
179.004. યદ્વિપશ્યિનિ તથાગતે કારાં કૃત્વા પ્રણિધાનં કૃતમ્, તસ્ય કર્મણો વિપાકેન આઢ્યે મહાધને મહાભોગે કુલે જાતઃ।
179.005. દિવ્યમાનુષી શ્રીઃ પ્રાદુર્ભૂતા।
179.005. મમ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્।
179.006. અહમનેન વિપશ્યિના સમ્યક્સમ્બુદ્ધેન સાર્ધં સમજવઃ સમબલઃ સમધુરઃ સમસામાન્યપ્રાપ્તઃ શાસ્તા આરાગિતો ન વિરાગિતઃ।
179.007. ઇતિ હિ ભિક્ષવહ્ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામેકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, એકાન્તશુક્લાનામેકાન્તશુક્લઃ, વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ।
179.009. તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્યપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ, એકાન્તશુક્લેષ્વેવ કર્મસ્વાભોગઃ કરણીયઃ।
179.010. ઇત્યેવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્॥
179.011. ઇદમવોચદ્ભગવાન્।
179.011. આત્તમનસસ્તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમભ્યનન્દન્॥
179.012. ઇતિ દિવ્યાવદાને જ્યોતિષ્કાવદાનમૂનવિંશતિમમ્॥
********** અવદાન 20 **********
180.001. દિવ્20 કનકવર્ણાવદાનમ્।
180.001. એવં મયા શ્રુતમ્।
180.001. એકસ્મિન્ સમયે ભગવાઞ્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ સ્મ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદદસ્યારામે મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધમર્ધત્રયોદશભિર્ભિક્ષુશતૈઃ।
180.002. સત્કૃતો ભગવાન્ ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો ભિક્ષુભિર્ભિક્ષુણીભિરુપાસકૈરુપાસિકાભી રાજભી રાજમાત્રૈર્ નાનાતીર્થિકશ્રમણબ્રાહમણચરકપરિબ્રાજકૈર્દેવૈર્ નાગૈર્યક્ષૈરસુરૈર્ગરુડૈર્ગન્ધર્વૈઃ કિન્નરૈર્મહોરહૈઃ।
180.004. લાભી ભગવાન્ પ્રભૂતાનાં પ્રણીતાનાં ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં દિવ્યાનાં માનુષાણાં ચ।
180.007. તૈશ્ચ ભગવાનનુપલિપ્તઃ પદ્મમિવ વારિણા।
180.007. ભગવતશ્ચાયમેવમ્રૂપો દિગ્વિદિક્ષુ ઉદારકલ્યાણકીર્તિશબ્દશ્લોકો ઽભ્યુદ્ગતહ્--ઇત્યપિ સ ભગવાંસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સમ્બુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નઃ સુગતો લોકવિદનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્।
180.009. સ ઇમં સદેવકં લોકં સમારકં સબ્રહ્મકં સશ્રમણબ્રાહ્મણીં પ્રજાં સદેવમાનુષીં દૃષ્ટ એવ ધર્મે સ્વયમભિજ્ઞાય સાક્ષાત્કૃત્વોપસમ્પદ્ય પ્રવેદયતે।
180.011. સ ધર્મં દેશયતિ આદૌ કલ્યાણં મધ્યે પર્યવસાને કલ્યાણમ્।
180.012. સ્વર્થં સુવ્યઞ્જનં કેવલં પરિપૂર્ણં પરિશુદ્ધં પર્યવદાતં બ્રહ્મચર્યં સંપ્રકાશયતિ।
180.013. તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂનામન્ત્રયતે સ્મ--સચેદ્ભિક્ષવઃ સત્ત્વા જાનીયુર્દાનસ્ય ફલં દાનસંવિભાગસ્ય ચ ફલવિપાકમ્ યથાહં જાનામિ દાનસ્ય ફલં દાનસંવિભાગસ્ય ચ ફલવિપાકમ્, અપીદાનીમ્ યો ઽસૌ અપશ્ચિમઃ કવલશ્ચરમ આલોપઃ, તતો ઽપ્યદત્વા અસંવિભજ્ય ન પરિભુઞ્જીરન્, સચેલ્લભેરન્ દક્ષિણીયં પ્રતિગ્રાહકમ્।
180.016. ન ચૈષામુત્પન્નં માત્સર્યં ચિત્તં પર્યાદાય તિષ્ઠેત્।
180.017. યસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ સત્ત્વા ન જાનન્તે દાનસ્ય ફલં દાનસંવિભાગસ્ય ચ ફલવિપાકમ્ યથાહં જાનામિ દાનસ્ય ફલં દાનસંવિભાગસ્ય ચ ફલવિપાકમ્, તસ્માદ્ધેતોરદત્ત્વા અસંવિભજ્ય પરિભુજ્યન્તે આગૃહીતેંશ્ ચેતસા।
180.019. ઉત્પન્નં ચૈષાં માત્સર્યં ચિત્તં પર્યાદાય તિષ્ઠતિ।
180.020. તત્કસ્ય હેતોહ્?
180.021. ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ રાજાભૂત્ કનકવર્ણો નામ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ પરમયા સુવર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતઃ।
180.022. રાજા ભિક્ષવઃ કનકવર્ણ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગઃ।
180.023. પ્રભૂતસત્ત્વસ્વાપતેયઃ પ્રભૂવિત્તોપકરણઃ પ્રભૂતધનધાન્યહિરણ્યસુવર્ણમણિમુક્તાવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાલરજતજાતરૂપઃ પ્રભૂતહસ્ત્યશ્વગવેડકઃ પરિપૂણકોશકોષ્ઠાગારઃ।
180.024. રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્ય ખલુ ભિક્ષવઃ કનકાવતી નામ રાજધાની બભૂવ પૂર્વેણ પશ્ચિમેન ચ દ્વાદશ યોજયાન્યામેન, દક્ષિણેનોત્તરેણ ચ સપ્ત યોજનાનિ ચ વિસ્તારેણ।
180.026. ઋદ્ધા ચ સ્ફીતા ચ ક્ષેમા ચ સુભિક્ષા ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યા ચ રમણીયા ચ।
180.027. રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્યાશીતિર્ નગરસહસ્રાણ્યભૂવન્।

180.028. અષ્ટાદશ કુલકોટી ઋદ્ધાનિ સ્ફીતાનિ ક્ષેમાણિ સુભિક્ષાણ્યાકીર્ણબહુજનમનુષ્યાણિ।
180.029. સપ્તપઞ્ચાશદ્ગ્રામકોટ્ય ઋદ્ધાઃ સ્ફીતાઃ ક્ષેમાઃ સુભિક્ષા રમણીયા મહાજનાકીર્ણમનુષ્યાઃ।
180.030. ષષ્ટિઃ કર્વટસહસ્રાણ્યભૂવન્ન્ ઋદ્ધાનિ સ્ફીતાનિ ક્ષેમાણિ સુભિક્ષાણ્યાકીર્ણબહુજનમનુષ્યાણિ।
180.031. રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્યાષ્ટાદશામાત્યસહસ્રાણ્યભૂવન્।
180.031. વિંશતિસ્ત્રીસહસ્રાણ્યન્તઃપુરમભૂત્।
180.032. રાજા ભિક્ષવઃ કનકવર્ણો ધાર્મિકો બભૂવ।
180.032. ધર્મેણ રાજ્યં કારયતિ॥
181.001. <181>અથાપરેણ સમયેન રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્ય એકાકિનો રહોગતસ્ય પ્રતિસમ્લીનસ્ય એવં ચેતસિ ચેતઃપરિવિતર્કમુદપાદિ--યન્ન્વહં સર્વવણિજો ઽશુલ્કાનગુલ્માન્ મુઞ્ચેયમ્।
181.002. સર્વજામ્બુદ્વીપકાન્ મનુષ્યાનકારાનગુલ્માન્ મુઞ્ચેયમિતિ।
181.003. અથ રાજા કનકવર્ણો ગણકમહામાત્રામાત્યદૌવારિકપરિષદ્યાનામન્ત્રયતે--અદ્યાગ્રેણ વો ગ્રામણ્યઃ સર્વવણિજો ઽશુલ્કાન્ મુઞ્ચામિ, સર્વજામ્બુદ્વીપકાન્ મનુષ્યાનકારાનશુલ્કાન્ મુઞ્ચામિ।
181.005. તસ્યાનેનોપાયેન બહૂનિ વર્ષાણિ રાજ્યં કારયતો ઽપરેણ સમયેન નક્ષત્રં વિષમીભૂતમ્, દ્વાદશ વર્ષાણિ દેવો ન વર્ષતિ।
181.006. અથ બ્રાહ્મણા લક્ષણજ્ઞા નૈમિત્તિકા ભૂમ્યન્તરિક્ષમન્ત્રકુશલા નક્ષત્રશુક્રગ્રહચરિતેષુ તત્ સંલક્ષયિત્વા યેન રાજા કનકવર્ણઃ, તેનોપસંક્રાન્તાઃ।
181.008. અપસંક્રમ્ય રાજાનં કનકવર્ણમિદમવોચન્--યત્ખલુ દેવો જાનીયાત્--નક્ષત્રં વિષમીભૂતમ્, દ્વાદશ વર્ષાણિ દેવો ન વર્ષિષ્યતિ।
181.009. અથ રાજા કનકવર્ણ ઇદમેવમ્રૂપં નિર્ઘોષં શ્રુત્વા અશ્રૂણિ પ્રવર્તયતિ--અહો બત મે જામ્બુદ્વીપકા મનુષ્યાઃ, અહો બત મે જમ્બુદ્વીપહ્ ઋદ્ધઃ સ્ફીતઃ ક્ષેમઃ સુભિક્ષો રમણીયો બહુજનાકીર્ણમનુષ્યો નચિરાદેવ શૂન્યો ભવિષ્યતિ રહિતમનુષ્યઃ।
181.012. અથ રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્ય મુહૂર્તં શોચિત્વા એતદભવત્--ય ઇમે આઢ્યા મહાધના મહાભોગાઃ, તે શક્ષ્યન્તિ યાપયિતુમ્।
181.013. ય ઇમે દરિદ્રા અલ્પધના અલ્પાન્નપાનભોગાઃ, તે કથમ્ યાપયિષ્યન્તિ? તસ્યૈતદભવત્--યન્ન્વહં જમ્બુદ્વીપાદન્નાદ્યં સંહરેયમ્, સર્વજામ્બુદ્વીપાન્ સત્ત્વાન્ ગણયેયમ્।
181.015. અથ ગણયિત્વા માપયેયમ્, માપયિત્વા સર્વગ્રામનગરનિગમકર્વટરાજધાનીષ્વેકં કોષ્ઠાગારં કારયેયમ્।
181.016. એકં કોષ્ઠાગારં કારયિત્વા સર્વજામ્બુદ્વીપકાનાં મનુષ્યાણાં સમં ભક્તં પ્રત્યર્પયેયમિતિ।
181.017. અથ કનકવર્ણો રાજા ગણકમહામાત્રામાત્યદૌવારિકપારિષદ્યાનામન્ત્રયતે--ગચ્છત યૂયં ગ્રામણ્યઃ, સર્વજમ્બુદ્વીપાદન્નાદ્યં સંહૃત્ય ગણયત, ગણયિત્વા માપયત, માપયિત્વા સર્વગ્રામનગરનિગમકર્વટરાજધાનીષ્વેકં કોષ્ઠાગારં સ્થાપયત।
181.019. પરં દેવેતિ ગણકમહામાત્રામાત્યદૌવારિકપારિષદ્યા રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય સર્વજમ્બુદ્વીપાદન્નાદ્યં ગણયન્તિ, ગણયિત્વા માપયન્તિ, માપયિત્વા સર્વદ્રામનગરનિગમકર્વટરાજધાનીષ્વેકસ્મિન્ કોષ્ઠાગારે સ્થાપયન્તિ।
181.021. એકસ્મિન્ કોષ્ઠાગારે સ્થાપયિત્વા યેન રાજા કનકવર્ણઃ, તેનોપસંક્રાન્તાઃ।
181.022. ઉપસંક્રમ્ય રાજાનં કનકવર્ણમિદમવોચત્--યત્ ખલુ દેવ જાનીયાહ્--સર્વગ્રામનગરનિગમકર્વટરાજધાનીષ્વન્નાદ્યં સંહૃતમ્, સંહૃત્ય ગણિતમ્, ગણયિત્વા માપિતમ્, માપયિત્વા સર્વગ્રામનગરનિગમરાજધાનીષ્વેકસ્મિન્ કોષ્ઠાગારે સથાપિતમ્ યસ્યેદાનીં દેવઃ કાલં મન્યતે।
181.025. અથ રાજા કનકવર્ણઃ સંખ્યાગણકલિપિકપૌરુષેયાનામન્ત્રયિત્વા એતદવોચત્--ગચ્છત યૂયં ગ્રામણ્યઃ, સર્વજામ્બુદ્વીપકાન્ મનુષ્યાન્ ગણયત, ગણયિત્વા ગ્રામણ્યઃ સર્વજામ્બુદ્વીપકાનાં મનુષ્યાણાં સમં ભક્તં પ્રયચ્છત।
181.027. પરં દેવેતિ સંખ્યાગણકલિપિકપૌરુષેયા રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય સર્વજામ્બુદ્વીપકાન્ મનુષ્યાન્ ગણયન્તિ, સંગણ્ય રાજાનં કનકવર્ણમાદૌ કૃત્વા સર્વજામ્બુદ્વીપકાનાં મનુષ્યાણાં સમં ભક્તં પ્રજ્ઞપયન્તિ।
181.030. તે યાપયન્ત્યેકાદશવર્ષાણિ, દ્વાદશવર્ષં ન યાપયન્તિ।
181.030. નિર્ગતો દ્વાદશસ્ય વર્ષસ્યૈકો માસો યાવદ્બહવઃ સ્ત્રીપુરુષદારકદારિકા જિઘત્સિતાઃ પિપાસિતાઃ કાલં કુર્વન્તિ।
181.031. તેન્ ખલુ પુનઃ સમયેન સર્વજમ્બુદ્વીપાદન્નાદ્યં પરિક્ષીણમન્યત્ર રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્યૈકા માનિકા ભક્તસ્યાવશિષ્ટા॥
182.001. <182>તેન ખલુ સમયેન અન્યતમશ્ચત્વારિંશત્કલ્પસમ્પ્રસ્થિતો બોધિસત્ત્વ ઇમાં સહાલોકધાતુમનુપ્રાપ્તો બભૂવ।
182.002. અદ્રાક્ષીદ્ બોધિસત્ત્વો ઽન્યતરસ્મિન્ બનષણ્ડે પુત્રં માત્રા સાર્ધં વિપ્રતિપદ્યમનમ્।
182.003. દૃષ્ટ્વા ચ પુનરસ્યૈતદભવત્--ક્લિશ્યન્તિ બતેમે સત્ત્વાઃ, સંક્લિશ્યન્તિ બતેમે સત્ત્વાઃ, યત્ર હિ નામ અસ્યામેવ નવ માસાન્ કુક્ષૌ ઉષિત્વા, અસ્યા એવ સ્તનૌ પીત્વા, અત્રૈવ કાલં કરિષ્યતિ ઇતિ।
182.005. અલં મે ઈદૃશૈઃ સત્ત્વૈરધાર્મિકૈરધર્મરાગરક્તૈર્મિથ્યાદૃષ્ટકૈર્વિષમલોભાભિભૂતૈરમાતૃરજ્ઞૈશ્રામણ્યરૈબ્રાહ્મણ્યૈરકુલે જ્યેષ્ઠાપચાયકૈઃ।
182.006. ક ઉત્સહત ઈદૃશાનાં સત્ત્વાનામર્થાય બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરિતુમ્? યન્ન્વહં સ્વકે કાર્યે પ્રતિપદ્યેયમ્।
182.007. અથ બોહિસત્ત્વો યેનાન્યતરદ્વૃક્ષમૂલં તેનોપસંક્રાન્તઃ।
182.008. ઉપસંક્રમ્ય તસ્મિન્ વૃક્ષમૂલે નિષણ્ણઃ।
182.008. પર્યઙ્કમાભુજ્ય ઋજુકાયં પ્રણિધાય પ્રતિમુખં સ્મૃતિમુપસ્થાપ્ય પઞ્ચસૂપાદાનસ્કન્ધેષૂદયવ્યયાનુદર્શી વિહરતિ યદુતેદં રૂપમ્, અયં રૂપસમુદયઃ, અયં રૂપસ્યાસ્તંગમઃ, ઇયં વેદના, ઇયં સંજ્ઞા, ઇમે સંક્રારાઃ, ઇદં વિજ્ઞાનમ્, અયં વિજ્ઞાનસમુદયઃ, અયં વિજ્ઞાનસ્યાસ્તંગમ ઇતિ।
182.011. સ એવં પઞ્ચસૂપાદાનસ્કન્ધેષૂદયવ્યયાનુદર્શી વિહરન્નચિરાદેવ યત્કિંચિત્ સમુદયધર્મકં તત્ સર્વં નિરોધધર્મકમિતિ વિદિત્વા તત્રૈવ પ્રત્યેકાં બોધિમધિગતવાન્।
182.013. અથ ભગવાન્ પ્રત્યેકબુદ્ધો યથાપ્રાપ્તાનવલોક્ય તસ્યાં વેલાયાં ગાથાં ભાષતે--
182.014. સંસેવમાનસ્ય ભવન્તિ સ્નેહાઃ સ્નેહાન્વયં સંભવતીહ દુઃખમ્।
182.016. આદીનવં સ્નેહગતં વિદિત્વા એકશ્ચરેત્ ખઙ્ગવિષાણકલ્પઃ

ઇતિ।
182.018. અથ તસ્ય ભગવતઃ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્યૈતદભવત્--બહૂનાં મે સત્ત્વાનામર્થાય દુષ્કરાણિ ચીર્ણાનિ, ન ચ કસ્યચિત્ સત્ત્વસ્ય હિતં કૃતમ્।
182.019. કમદ્યાહમનુકમ્પેયમ્, કસ્યાહમદ્ય પિણ્ડપાતમાહૃત્ય પરિભુઞ્જીય? અથ ભગવાન્ પ્રત્યેકબુદ્ધો દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષેણ સર્વાવન્તમિમં જમ્બુદ્વીપં સમન્તાદનુવિલોકયન્નદ્રાક્ષીત્ સ ભગવાન્ પ્રત્યેકબુદ્ધઃ સર્વજમ્બુદ્વીપાદન્નાદ્યં પરિક્ષીણમ્, અન્યત્ર રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્યૈકા માનિકા ભક્તસ્યાવશિષ્ટા।
182.022. તસ્યૈતદભવત્--યન્ન્વહં રાજાનં કનકવર્ણમનુકમ્પેયમ્।
182.023. યન્ન્વહં રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્ય નિવેશનાત્ પિણ્ડપાતમહૃત્ય પરિભુઞ્જીય।
182.024. અથ ભગવાન્ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્તત્ એવ ઋદ્ધ્યા વિહાયસમભ્યુદ્ગમ્ય દૃશ્યતા કાયેન શકુનિરિવ ઋદ્ધ્યા યેન કનકાવતી રાજધાની તેનોપસંક્રાન્તઃ।
182.025. તેન ખલુ સમયેન રાજા કનકવર્ણ ઉપરિપ્રાસાદતલગતો ઽભૂત્ પઞ્ચમાત્રૈરમાત્યસહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ।
182.026. અદ્રાક્ષીદન્યતમો મહામાત્રસ્તં ભગવન્તં પ્રત્યેકબુદ્ધં દૂરત એવાગચ્છન્તમ્।
182.027. દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્મહામાત્રાનામન્ત્રયતે--પશ્યત પશ્યત ગ્રામણ્યઃ।
182.028. દૂરત એવ લોહિતપક્ષઃ શકુન્ત ઇહાગચ્છતિ।
182.028. દ્વિતીયો મહામાત્ર એવમાહ--નૈષ ગ્રામણ્યો લોહિતપક્ષઃ શકુન્તઃ, રાક્ષસ એવ ઓજોહાર ઇહાગચ્છતિ।
182.029. એષો ઽસ્માકં ભક્ષયિષ્યતિ।
182.030. અથ રાજા કનકવર્ણ ઉભાભ્યાં પાણિભ્યાં મુખં સંપરિમાર્જ્ય મહામાત્રાનામન્ત્રયતે--નૈષ ગ્રામણ્યો લોહિતપક્ષઃ શકુન્તઃ, ન ચ રાક્ષસ ઓજોહારઃ।
182.031. ઋષિરેષો ઽસ્માકમનુકમ્પયેહાગચ્છતિ।
182.032. અથ સ ભગવાન્ પ્રત્યેકબુદ્ધો રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્ય પ્રાસાદે પ્રત્યષ્ઠાત્॥
183.001. <183>અથ રાજા કનકવર્ણસ્તં ભગવન્તં પ્રત્યેકબુદ્ધમુત્થાયાસનાત્ પ્રત્યુદ્ગમ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષીદયતિ।
183.002. અથ રાજા કનકવર્ણસ્તં ભગવન્તં પ્રત્યેકબુદ્ધમિદમવોચત્--કિમર્થમ્ ઋષે ઇહાભ્યાગમનમ્? ભોજનાર્થં મહારાજ।
183.003. એવમુક્તે રાજા કનકવર્ણઃ પ્રારોદીત્।
183.004. અશ્રૂણિ પ્રવર્તયન્નેવમાહ--અહો મે દારિદ્ર્યમ્, અહો દારિદ્ર્યમ્, યત્ર હિ નામ જમ્બુદ્વીપૈશ્વર્યાધિપત્યં કારયિત્વા એકસ્યાપિ ઋષેરસમર્થઃ પિણ્ડપાતં પ્રતિપાદયિતુમ્।
183.005. અથ યા કનકાવત્યાં રાજધાન્યામધ્યુષિતા દેવતા, સા રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્ય પુરસ્તાદ્ગાથાં ભાષતે--
183.007. કિં દુઃખં દારિદ્ર્યં કિં દુઃખતરં તદેવ દારિદ્ર્યમ્।
183.008. મરણસમં દારિદ્ર્યમ્

183.009. અથ રાજા કનકવર્ણઃ કોષ્ઠાગારિકં પુરુષમામન્ત્રયતે--અસ્તિ ભોઃ પુરુષ, મમ નિવેશને કિંચિદ્ભક્તમ્, યદહમસ્ય ઋષેઃ પ્રદાસ્યામિ? સ એવમાહ--યત્ ખલુ દેવ જાનીયાહ્--સર્વજમ્બુદ્વીપાદન્નાદ્યં પરિક્ષીણમ્, અન્યત્ર દેવસ્યૈકા માનિકા ભક્તસ્યાવશિષ્ટા।
183.011. અથ રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્યૈતદભવત્--સચેત્ પરિભુઞ્જે, જીવિષ્યે।
183.012. અથ ન પરિભોક્ષ્યે, મરિષ્યે।
183.012. તસ્યૈતદભવત્--યદિ પરિભોક્ષ્યે, યદિ વા ન પરિભોક્ષ્યે, અવશ્યં મયા કાલઃ કર્તવ્યઃ।
183.013. અલં મે જીવિતેન।
183.013. કથં નામેહેદૃશ ઋષિઃ શીલવાન્ કલ્યાણધર્મા મમ નિવેશને ઽદ્ય યથાધૌતેન પાત્રેણ નિર્ગમિષ્યતિ? અથ રાજા કનકવર્ણો ગણકમહામાત્રામાત્યદૌવારિકપારિષદ્યાન્ સંનિપાત્યૈવમવોચત્--અનુમોદત યૂયં ગ્રામણ્યઃ, અયં રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્યાપશ્ચિમ ઓદનાતિસર્ગઃ।
183.016. અનેન કુશલમૂલેન સર્વજામ્બુદ્વીપકાનાં મનુષ્યાણાં દારિદ્ર્યસમુચ્છેદઃ સ્યાત્।
183.017. અથ રાજા કનકવર્ણસ્તસ્ય મહર્ષેસ્તત્ પાત્રં ગૃહીત્વા એકાં માનિકાં ભક્તસ્ય પાત્રે પ્રક્ષિપ્ય ઉભાભ્યાં પાણિભ્યાં પાત્રં ગૃહીત્વા જાનુભ્યાં નિપત્ય તસ્ય ભગવતઃ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય દક્ષિણે પાણૌ પાત્રં પ્રતિષ્ઠાપયતિ।
183.019. ધર્મતા પુનર્ભગવતાં પ્રત્યેકબુદ્ધાનાં કાયિકી ધર્મદેશના ન વાચિકી।
183.020. અથ ભગવાન્ પ્રત્યેકબુદ્ધો રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્યાન્તિકાત્ પિણ્ડપાત્રમાદાય તત્ એવ ઋદ્ધ્યા ઉપરિવિહાયસા પ્રક્રાન્તઃ।
183.022. અથ રાજા કનકવર્ણઃ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા તાવદનિમિષં પ્રેક્ષમાણો ઽસ્થાત્, યાવચ્ચક્ષુષ્પથાદતિક્રાન્ત ઇતિ।
183.023. અથ રાજા કનકવર્ણો ગણકમહામાત્રામાત્યદૌવારિકપારિષદ્યાનામન્ત્રયતે--ગચ્છત ગ્રામણ્યઃ સ્વકસ્વકાનિ નિવેશનાનિ।
183.024. મા ઇહૈવ પ્રાસાદે જિઘત્સાપિપાસાભ્યાં સર્વ એવ કાલં કરિષ્યથ।
183.025. ત એવમાહુહ્--યદા દેવસ્ય શ્રીસૌભાગ્યસમ્પદાસીત્, તદા વયં દેવેન સાર્ધં ક્રીડતા રમતા કથં પુનર્વયમિદાનીં દેવં પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમે સમયે પરિત્યક્ષ્યામ ઇતિ।
183.026. અથ રાજા કનકવર્ણઃ પ્રારોદીત્।
183.027. અશ્રૂણિ પ્રવર્તયતિ।
183.027. અશ્રૂણિ સંપરિમાર્જ્ય ગણકમહામાત્રામાત્યદૌવારિકપારિષદ્યાનિદમવોચત્--ગચ્છત ગ્રામણ્યો યથાસ્વકસ્વકાનિ નિવેશનાનિ।
183.028. મા ઇહૈવ પ્રાસાદે જિઘત્સાપિપાસાભ્યાં સર્વ એવ કાલં કરિષ્યથ।
183.029. એવમુક્તા ગણકમહામાત્રામાત્યદૌવારિકપારિષદ્યાઃ પ્રરુદન્તો ઽશ્રૂણિ પ્રવર્તયન્તો ઽશ્રૂણિ સંપરિમાર્જ્ય યેન રાજા કનકવર્ણસ્તેનોપસંક્રાન્તાઃ।
183.030. ઉપસંક્રમ્ય રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા અઞ્જલિં કૃત્વા રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્યૈતદૂચુહ્--ક્ષન્તવ્યં તે યદસ્માભિઃ કિંચિદપરાદ્ધમ્।
183.032. અદ્યાસ્માકં દેવસ્યાપશ્ચિમં દર્શનમ્॥
184.001. <184>તદ્યથા તેન ભગવતા પ્રત્યેકબુદ્ધેન સ પિણ્ડપાત્રઃ પરિભુક્તઃ, અથ તસ્મિન્નેવ ક્ષણે સમન્તાચ્ચતસૃષુ દિક્ષુ ચત્વાર્યભ્રપટલાનિ વ્યુત્થિતાનિ, શીતલાશ્ચ વાયવો વાતુમારબ્ધાઃ, યે જમ્બુદ્વીપાદશુચિં વ્યપનયન્તિ, મેઘાશ્ચ પ્રવર્ષયન્તઃ પાંશૂઞ્ શમયન્તિ।
184.003. અથ તસ્મિન્નેવ દિવસે દ્વિતીયે ઽર્ધભાગે વિવિધસ્ય ખાદનીયભોજનીયસ્ય વર્ષં પ્રવર્ષતિ।
184.004. ઇદમેવમ્રૂપં ભોજનમોદનસક્તવઃ કુલ્માષમત્સ્યમાંસમ્, ઇદમેવમ્રૂપં ખાદનીયં મૂલખાદનીયં સ્કન્ધખાદનીયં પત્રખાદનીયં પુષ્પખાદનીયં ફલખાદનીયં તિલખાદનીયં ખણ્ડશર્કરગુડખાદનીયં પિષ્ટખાદનીયમ્।
184.006. અથ રાજા કનકવર્ણો હૃષ્ટતુષ્ટહ્ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતો ગણકમહામાત્રામાત્યદૌવારિકપાર્ષદ્યાનામન્ત્રયતે--પશ્યથ યૂયં ગ્રામણ્યઃ, અદ્યૈવ તસ્યૈકપિણ્ડપાતદાનસ્યાઙ્કુરઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ।
184.009. ફલમન્યદ્ભવિષ્યતિ॥
184.010. અથ દ્વિતીયે દિવસે સપ્તાહં ધાન્યવર્ષં પ્રવર્ષન્તિ, તદ્યથા--તિલતણ્ડુલા મુદ્ગમાષા યવા ગોધૂમમસૂરાઃ શાલયઃ।
184.011. સપ્તાહં સર્પિવર્ષં પ્રવર્ષન્તિ, સપ્તાહં કર્પાસવર્ષં પ્રવર્ષન્તિ, સપ્તાહં નાનાવિધદૂષ્યવર્ષં પ્રવર્ષન્તિ, સપ્તાહં સપ્તરત્નાનાં વર્ષં પ્રવર્ષન્તિ, સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય વૈડૂર્યસ્ય સ્ફટિકસ્ય લોહિતમુક્તેરશ્મગર્ભસ્ય મુસારગલ્વસ્ય।
184.013. સર્વસ્ય રાજ્ઞઃ કનકવર્ણસ્યાનુભાવેન જામ્બુદ્વીપકાનાં મનુષ્યાણાં દારિદ્ર્યસમુચ્છેદો બભૂવ॥
184.015. સ્યાત્ ખલુ ભિક્ષવો યુષ્માકં કાઙ્ક્ષા વિમતિર્વા અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજા કનકવર્ણો બભૂવ।
184.016. ન ખલ્વેવં દ્રષ્ટવ્યમ્।
184.016. અહં સ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજા કનકવર્ણો બભૂવ।
184.017. તદનેન ભિક્ષવઃ પર્યાયેણ વેદિતવ્યમ્।
184.017. સચેદ્ભિક્ષવઃ સત્ત્વા જાનીયુર્દાનસ્ય ફલં દાનસંવિભાગસ્ય ચ ફલવિપાકમ્--અપીદાનીમ્ યો ઽસૌ અપશ્ચિમકઃ કવલશ્ચરમ આલોપઃ, તતો ઽપ્યદત્ત્વા અસંવિભજ્ય ન પરિભુઞ્જીરન્, સચેલ્લભેરન્ દક્ષિણીયં પ્રતિગ્રાહકમ્।
184.019. ન ચૈષામુત્પન્નં માત્સર્યં ચિત્તં પર્યાદાય તિષ્ઠતિ।
184.020. યસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ સત્ત્વા ન જાનતે દાનસ્ય ફલં દાનસંવિભાગસ્ય ચ ફલવિપાકમ્--યથા અહં જાને દાનસ્ય ફલં દાનસંવિભાગસ્ય ચ ફલવિપાકમ્, તસ્માત્તે ઽદત્ત્વા અસંવિભજ્ય પરિભુઞ્જતે આગૃહીતેન ચેતસા, ઉત્પન્નં ચૈષાં માત્સર્યં ચિત્તં પર્યાદત્તં તિષ્ઠતિ।
184.024. ન નશ્યતે પૂર્વકૃતં શુભાશુભં ન નશ્યતે સેવનં પિણ્ડતાનામ્।
184.026. ન નશ્યતે આર્યજનેષુ ભાષિતં કૃતં કૃતજ્ઞેષુ ન જાતુ નશ્યતિ

184.028. સુકૃતં શોભનં કર્મ દુષ્કૃતં વાપ્યશોભનમ્।
184.029. અસ્તિ ચૈતસ્ય વિપાકો અવશ્ય દાસ્યતે ફલમ્