દિવ્યાવદાન · અધ્યાય 17

156.013. યદા ચ સુમતિર્માણવો દીપંકરેણ સમ્યક્સમ્બુદ્ધેન વ્યાકૃતઃ, તદાસ્ય દીપેન રાજ્ઞા જટા ગૃહીતાઃ।
156.014. વાસવો રાજા કથયતિ--મમૈતા જટા અનુપ્રયચ્છ।
156.014. તતસ્તસ્ય દીપેન રાજ્ઞા અનુપ્રદત્તાઃ।
156.015. તેન ગૃહીત્વા ગણિતાહ્ અશીતિર્વાલસહસ્રાણિ।
156.015. તસ્ય રાજ્ઞો ઽમાત્યાઃ કથયન્તિ--દેવ, અસ્માકમેકૈકં વાલમનુપ્રયચ્છ।
156.016. વયમેષાં ચૈત્યાનિ કરિષ્યામઃ।
156.016. તેન રાજ્ઞા તેષાં ભૃત્યાનામેકૈકો વાલો દત્તઃ।
156.017. તૈરમાત્યૈઃ સ્વકે વિજિતે ગત્વા ચૈત્યાનિ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ।
156.017. યદા સુમતિર્માણવો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સમ્બુદ્ધૌ વ્યાકૃતઃ, તદા દીપેન રાજ્ઞા વાસવેન ચ રાજ્ઞા તૈરનેકૈશ્ચ નૈગમજાનપદૈઃ સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારિતો ઽનાગતગુણાવેક્ષતયા।
156.019. તતઃ સ મતિર્માણવ ઉચ્યતે--અહમનુત્તરસ્યાં સમ્યક્સમ્બોધૌ વ્યાકૃતહ્--ત્વયા કુત્ર ચિત્તમુત્પાદિતમ્? સ કથયતિ--ક્ષતો ઽહં સુમતે માણવ।
156.021. સ કથયતિ--કથં કૃત્વા ક્ષતો ઽસિ? તતઃ સ કથયતિ--યદા તવ દીપંકરેણ સમ્યક્સમ્બુદ્ધેન પદ્ભ્યાં જટા અવષ્ટબ્ધાઃ, તદા કુપિતેન વાગ્ નિશ્ચારિતા--દીપંકરેણ સમ્યક્સમ્બુદ્ધેન શ્રોત્રિયસ્ય જટા તિરશ્ચામ્ યથા પદ્ભ્યામવષ્ટબ્ધાઃ।
156.023. યતસ્તસ્ય સુમતિઃ કથયતિ--આગચ્છસ્વ, બુદ્ધસ્ય ભગવતો ઽન્તિકે પ્રવ્રજાવઃ।
156.024. તતસ્તૌ સુમતિર્મતિશ્ચ દીપંકરસ્ય સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય પ્રવચને પ્રવ્રજિતૌ।
156.025. સુમતિના ચ પ્રવ્રજ્ય ત્રીપિ પિટકાન્યધીતાનિ, ધર્મેણ પર્ષત્ સંગૃહીતા।
156.026. સ ચ સુમતિર્માણવશ્ચ્યુતઃ કાલગતસ્તુષિતે દેવનિકાયે ઉપપન્નઃ।
156.026. મતિર્માણવશ્ચ્યુતઃ કાલગતો નરકેષૂપપન્નઃ॥
156.028. ભગવાનાહ--યો ઽસૌ વાસવો રાજાભૂત્ તેન કાલેન તેન સમયેન, સ રાજા બિમ્બિસારઃ।
156.029. યાનિ તાન્યશીતિરમાત્યસહસ્રાણિ તેન કાલેન તેન સમયેન, તાન્યેતર્હ્યશીતિર્દેવતાસહસ્રાણિ।
156.030. યો ઽસૌ દીપાવતીયકો જનકાયઃ, યાસૌ દારિકા, એષૈવ સા યશોધરા।
156.030. યો ઽસૌ સુમતિઃ, અહમેવ તસ્મિન્ સમયે બોધિસત્ત્વચર્યાયાં વર્તામિ।
156.031. યો ઽસૌ મતિઃ, એષ એવ સ ધર્મરુચિઃ।
157.001. <157>એતદ્દ્વિતીયે ઽસંખ્યેયે અસ્ય ચ ધર્મરુચેર્મમ ચ દર્શનમ્ યદહં સંધાય કથયામિ--ચિરસ્ય ધર્મરુચે, સુચિરસ્સ્ય ધર્મરુચે॥
157.003. તસ્માદપ્યાર્વાક્ તૃતીયે ઽસંખ્યેયે ક્રકુચ્છન્દો નામ સમ્યક્સમ્બુદ્ધો લોક ઉત્પન્નો વિદ્યાચરણસમ્પન્નઃ સુગતો લોકવિદનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્।
157.005. તસ્યાં ચ રાજધાન્યામન્યતરો મહાશ્રેષ્ઠી પ્રતિવસતિ।
157.005. તેન ચ સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમાનીતમ્।
157.006. સ ચ કલત્રસહાયઃ ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ।
157.006. તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતઃ।
157.007. સ ચ ગૃહપતિઃ શ્રાદ્ધઃ।
157.007. તસ્ય ચાર્હન્ ભિક્ષુઃ કુલાવવાદકો ઽસ્તિ।
157.007. સ ચ ગૃહપતિસ્તાં પત્નીમેવમાહ--જાતો ઽસ્માકમ્ ઋણધરો ધનહરઃ।
157.008. ગચ્છામ્યહમિદાનીં ભદ્રે વણિગ્ધર્માણાં દેશાન્તરં ભાણ્ડમાદાય।
157.009. સ ચ વણિગ્લોકેનાવૃતો દૂરતરં ગતો ભાણ્ડમાદાય।
157.009. યતો ઽસ્ય ન ભૂયશ્ચિરમપ્યાગચ્છતિ।
157.010. સ ચ દારકઃ કાલાન્તરેણ મહાન્ સંવૃત્તો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ।
157.011. તતો ઽસૌ માતરં પૃચ્છતિ--અમ્બ, કિમસ્માકં કુલાર્થાગતં કર્મ? સા કથયતિ--વત્સ, પિતા તવ આપણં વાહયન્નાસીત્।
157.012. તતઃ સ દારક આપણમારબ્ધો વાહયિતુમ્।
157.012. સા ચ માતા અસ્ય ક્લેશૈર્બાધ્યમાના ચિન્તયિતું પ્રવૃત્તા--ક ઉપાયઃ સ્યાત્ યદહં ક્લેશાન્ વિનોદયેયમ્, ન ચ મે કશ્ચિજ્જાનીયાત્? તયા સંચિન્ત્યૈવમધ્યવસિતમ્--એવમેવ પુત્રકામહેતોસ્તથા પરિચરામિ, યથા અનેનૈવ મે સાર્ધં રોગવિનોદકં ભવતિ, નૈવ સ્વજનસ્ય શઙ્કા ભવિષ્યતિ।
157.016. તતસ્તયા વૃદ્ધયુવતી આહૂય ભોજયિત્વા દ્વિસ્ ત્રિઃ પશ્ચાન્નવેન પટેનાચ્છાદિતા।
157.016. તસ્યાઃ સા વૃદ્ધા કથયતિ--કેન કાર્યેણૈવ મમાનુપ્રસાદાદિના ઉપક્રમેણાનુપ્રવૃત્તિં કરોષિ? સા તસ્યા વૃદ્ધાયા વિશ્વસ્તા ભૂત્વા એવમાહ--અમ્બ, શૃણુ વિજ્ઞાપ્યમ્।
157.018. ક્લેશૈરતીવ બાધ્યે, પ્રિયતાં મમોત્પાદ્ય મનુષ્યાન્વેષણં કુરુ, યો ઽભ્યન્તર એવ સ્યાન્ન ચ શઙ્કનીયો જનસ્ય।
157.019. વૃદ્ધા કથયતિ--નેહ ગૃહે તથાવિધો મનુષ્યઃ સંવિદ્યતે, નાપિ પ્રણયવાન્ કશ્ચિત્ પ્રવિશતિ, યો જનસ્યાશઙ્કનીયો ભવેત્।
157.021. કતમઃ સ મનુષ્યો ભવિષ્યતિ યસ્યાહં વક્ષ્યામિ? તતઃ સા વણિક્પત્ની તસ્યા વૃદ્ધાયાઃ કથયતિ--યદ્યન્યો મનુષ્ય એવંવિધોપક્રમયુક્તો નાસ્તિ, એષ એવ મે પુત્રો ભવતિ, નૈષ લોકસ્ય શઙ્કનીયો ભવિષ્યતિ।
157.023. તસ્યાસ્તયા વૃદ્ધયા અભિહિતમ્--કથં નુ પુત્રેણ સાર્ધં રતિક્રીડાં ગમિષ્યસિ? યુક્તં સ્યાદન્યેન મનુષ્યેણ સાર્ધં રતિક્રીડામનુભવિતુમ્।
157.024. તતઃ સા વણિક્પત્ની કથયતિ--યદ્યન્યો ઽભ્યન્તરો મનુષ્યો ન સંવિદ્યતે, ભવતુ એષ એવ મે પુત્રઃ।
157.025. તયા વૃદ્ધયા અભિહિતમ્--યથેપ્સિતં કુરુ।
157.026. તતઃ સા વૃદ્ધયુવતી તસ્ય વણિજઃ પુત્રસ્યૈવાગમ્ય પૃચ્છતિ--વત્સ, તરુણો ઽસિ રૂપવાંશ્ચ।
157.027. કિં પ્રતિષ્ઠિતો ઽસ્યાર્થેન? તેન તસ્યા અભિહિતમ્--કિમેતત્? તતઃ સા વૃદ્ધા કથયતિ--ભવાનેવમભિરૂપશ્ચ યુવા ચ અસ્મિન્ વયસિ તરુણયુવત્યા સાર્ધં શોભેથાઃ ક્રીડન્ રમન્ પરિચારયન્। કિમેવ કામભોગપરિહીનસ્તિષ્ઠસિ? વણિગ્દારકસ્તં શ્રુત્વા લજ્જાવ્યપત્રાપ્યસમ્લીનચેતાસ્તસ્યા વૃદ્ધાયાસ્તદ્વચનં નાધિવાસયતિ।
157.030. તતઃ સા વૃદ્ધા એવં દ્વિરપિ ત્રિરપિ તસ્ય દારકસ્ય કથયતિ--તરુણયુવતિસ્તવાર્થે ક્લેશૈર્બાધ્યતે।
157.031. સ વણિગ્દારકો દ્વિરપિ ત્રિરપ્યુચ્યમાનસ્તસ્યા વૃદ્ધાયાઃ કથયતિ--અમ્બ, કિં તસ્યાસ્તરુણયુવત્યાઃ સંનિમિત્તે કિંચિદભિહિતમ્? તતહ્ <158>સા વૃદ્ધા કથયતિ--ઉક્તં તસ્યા મયા તન્નિમિત્તમ્।
158.001. તયા મમ નિમિત્તે ન પ્રતિજ્ઞાતમ્।
158.001. સા ચ દારિકા હીવ્યપત્રાપ્યગૃહીતા ન કિંચિદ્વક્ષ્યતિ।
158.002. ન ચ શરીરમાવૃતં કરિષ્યતિ।
158.002. ન ત્વયા તસ્યા વા અન્વેષણે યત્નઃ કરણીયઃ।
158.003. તતસ્તેન વણિગ્દારકેણ તસ્યા વૃદ્ધાયા અભિહિતમ્--કુત્રાસ્માકં સંગતં ભવિષ્યતિ? તયા અભિહિતમ્--મદીયે ગૃહે।
158.004. તેનોક્તમ્--કુત્રાવકાશે તવ ગૃહમ્? તતો ઽસ્ય તયા વૃદ્ધયા ગૃહં વ્યપદિષ્ટમ્।
158.005. સા ચ વૃદ્ધા તસ્યા વણિક્પત્ન્યાઃ સકાશં ગત્વા કથયતિ--ઇચ્છાપિતઃ સ વો ઽયં દારકઃ।
158.006. સા કથયતિ--કુત્રાવકાશે સંગતં ભવિષ્યતિ? મદીયે ગૃહે।
158.007. સ ચ દારકઃ કાર્યાણિ કૃત્વા ગતઃ।
158.007. અનુપૂર્વેણ ભુક્ત્વા તસ્યા માતુઃ કથયતિ--ગચ્છામ્યહમ્।
158.008. વયસ્યગૃહે સ્વપ્સ્યે।
158.008. તતો ઽસ્ય માત્રાપ્યનુજ્ઞાતમ્--ગચ્છ।
158.008. સ દારકો લબ્ધાનુજ્ઞસ્તસ્યા વૃદ્ધાયા ગૃહં ગતઃ।

158.009. તસ્ય દારકસ્ય તસ્મિન્ ગૃહે ગતસ્ય રતિક્રીડાકાલમાગમયમાનસ્ય તિષ્ઠતો નિશિકાલમપ્રત્યભિજ્ઞાતમ્।
158.010. રૂપે કાલે સા માતા અસ્ય વણિગ્દારકસ્ય તસ્મિન્નેવ ગૃહે રતિક્રીડામનુભવનાર્થં તત્રૈવ ગતા।
158.011. ગત્વા ચ તસ્મિન્ ગૃહે વિકાલમવ્યક્તિં વિભાવ્યમાને રૂપાકૃતૌ નિર્ગૂઢેનોપચારક્રમેણ રતિક્રીડાં પુત્રેણ સાર્ધમનુભવિતું પ્રવૃત્તા પાપકેનાસદ્ધર્મેણ।
158.013. સા ચ પરિક્ષીણાયાં રાત્રૌ અનુભૂતરતિક્રીડા સતમોન્ધકારે કાલાયામેવ રજન્યામવિભાવ્યમાનરૂપાકૃતૌ સ્વગૃહં ગચ્છતિ।
158.014. સ ચાપિ વણિગ્દારકો રતિક્રીડામનુભૂય પ્રભાતાયાં રજન્યાં ભાણ્ડાવારિં ગત્વા કુટુમ્બકાર્યાણિ કરોતિ।
158.015. એવં દ્વિરપિ ત્રિરપિ।
158.015. તત્ર વૃદ્ધાયા ગૃહે રતિક્રીડામનુભવંશ્ચ ચિરકાલમેવં વર્તમાનેન રતિક્રીડાક્રમેણ તસ્ય દારકસ્ય સા માતા ચિન્તયિતું પ્રવૃત્તા--કિયત્કાલમબ્યદ્ગૃહમહમેવમવિભાવ્યમાનરૂપા રતિક્રીડામનુભવિષ્યામિ? યન્ન્વહમસ્યૈતત્ રતિક્રીડાક્રમં તથાવિધં ક્રમેણ સંવેદયેયમ્, યથા ઇહૈવ ગૃહે રતિક્રીડા ભવેત્।
158.019. ઇતિ સંચિન્ત્ય તત્રૈવ વૃદ્ધાગૃહે ગત્વા રતિક્રીડાં પુત્રેણ સાર્ધમનુભૂય રજન્યાઃ ક્ષયે સતમોન્ધકારકાલે તસ્ય દારકસ્યોપરિમં પ્રાવરણં નિવસ્યાત્મનીયાં ચ શિરોત્તરપટ્ટિકાં ત્યક્ત્વા સ્વગૃહં ગતા।
158.021. સ ચ દારકઃ પ્રભાઅકાલે તાં પટ્ટિકાં શિરસિ મઞ્ચસ્યાવતિષ્ઠન્તીં સંપશ્યતિ।
158.022. આત્મીયામેવોપરિપ્રાવરણપોત્રીમલભમાનસ્તત્રૈવ તાં પટ્ટિકાં સંલક્ષ્ય ત્યક્ત્વા ભાણ્ડાવારીં ગત્વા યુગલમન્યં પ્રાવૃત્ય સ્વગૃહં ગતઃ।
158.023. તત્ર ચ ગતઃ સંપશ્યતિ તમેવાત્મીયં પ્રવરણં તસ્યા માતુઃ શિરસિ પ્રાવૃતમ્।
158.024. દૃષ્ટ્વા ચ તાં માતરં પૃચ્છતિ--અમ્બ, કુતો ઽયં શિરસિ પ્રાવરણો ઽભ્યાગતહ્? યતસ્તયા અભિહિતમ્--અદ્યાપ્યહં તવામ્બા? એવં ચિરકાલં તવ મયા સાર્ધં કામાન્ પરિભુઞ્જતો ઽદ્યાપ્યહં તવ સૈવામ્બા? યતઃ સ વણિગ્દારકસ્તથાવિધં માતૃવચનમુપશ્રુત્ય સંમૂઢો વિહ્વલચેતા ભૂમૌ નિપતિતઃ।
158.027. તતસ્તયા સ માત્રા ઘટજલપરિષેકેણાવસિક્તઃ।
158.027. સ જલપરિષેકાવસિક્તો દારકશ્ચિરેણ કાલેન પ્રત્યાગતપ્રાણસ્તયા માત્રા સમાશ્વાસ્યતે--કિમેવં ખેદમુપાગતસ્ત્વમ્? અસ્મદીયં વચનમુપશ્રુત્ય ધીરમના ભવસ્વ।
158.029. ન તે વિષાદઃ કરણીયઃ।
158.029. સ દારકસ્તસ્યાઃ કથયતિ--કથમહં ખેદં ન કરિષ્યામિ સંમોહં વા, યેન મયા એવંવિધં પાપકં કર્મ કૃતમ્? તતઃ સ તયાભિહિતહ્--ન તે મનઃશૂકંસ્દ્મિન્નર્થે ઉત્પાદયિતવ્યમ્।
158.031. પન્થાસમો માતૃગ્રામઃ।
158.031. યેનૈવં હિ યથા પિતા ગચ્છતિ, પુત્રો ઽપિ તેનૈવ ગચ્છતિ।
158.032. ન ચાસૌ પન્થા પુત્રસ્યાનુગચ્છતો દોષકારકો <159>ભવતિ, એવમેવ માતૃગ્રામઃ।
159.001. તીર્યસમો ઽપિ ચ માતૃગ્રામઃ।
159.001. યત્રૈવ હિ તીર્યે પિતા સ્નાતિ, પુત્રો ઽપિ તસ્મિન્ સ્નાતિ, ન ચ તીર્યં પુત્રસ્ય સ્નાયતો દોષકારકં ભવતિ।
159.002. એવમેવ માતૃગ્રામઃ।
159.002. અપિ ચ પ્રત્યન્તેષુ જનપદેષુ ધર્મતૈવૈષા યસ્યામેવ પિતા અસદ્ધર્મેણાભિગચ્છતિ, તામેવ પુત્રો ઽપ્યધિગચ્છતિ।
159.004. એવમસૌ વણિગ્દારકો માત્રા બહુવિધૈરનુનયવચનૈર્વિનીતશોકસ્તયા માત્રા તસ્મિન્ પાતકે ઽસદ્ધર્મે પુનઃ પુનરતીવ સંજાતરાગઃ પ્રવૃત્તઃ।
159.005. તેન ચ શ્રેષ્ઠિના ગૃહે લેખ્યો ઽનુપ્રેષિતઃ।
159.005. ભદ્રે, ધીરોર્જિતમહોત્સાહા ભવસ્વ।
159.006. અહમપિ લેખાનુપદમેવાગમિષ્યે।
159.006. સા વણિક્પત્ની તથાવિધં લેખાર્થં શ્રુત્વા વૈમનસ્યજાતા ચિન્તયિતું પ્રવૃત્તા--મહાન્તં કાલં મમ તસ્યાગમનમુદીક્ષમાણાયાઃ।
159.007. તદા નાગતઃ।
159.008. ઇદાનીં મયા એવંવિધેનોપક્રમેણ પુત્રં ચ પરિચરિત્વા સ ચાગમિષ્યતિ।
159.008. ક ઉપાયઃ સ્યાત્ યદહં તમિહાસમ્પ્રાપ્તમેવ જીવિતાત્ વ્યપરોપયેયમ્? ઇતિ સંચિન્ત્ય તં પુત્રમાહૂય કથયતિ--પિત્રા તે લેખ્યો ઽનુપ્રેષિતહ્ આગમિષ્યતીતિ।
159.010. જાજસે ઽસ્માભિરિદાનીં કિં કરણીયમિતિ? ગચ્છસ્વ, પિતરમસમ્પ્રાપ્તમેવ ઘાતય।
159.011. સ કથયતિ--કથમહં પિતરં ઘાતયિષ્યે? યદા અસૌ ન પ્રસહતે પિતૃવધં કર્તુમ્, તદા તયા માત્રા ભૂયો ઽનુવૃત્તિવચનૈરભિહિતહ્--તસ્યાનુવૃત્તિવચનૈરુચ્યમાનસ્ય કામેષુ સંરક્તસ્યાધ્યવસાયો જાતઃ પિતૃવધં પ્રતિ।
159.013. કામાન્ ખલુ પ્રતિસેવતો ન હિ કિંચિત્ પાપકં કર્માકરણીયમિતિ વદામિ।
159.014. તતસ્તેનોક્તમ્--કેનોપાયેન ઘાતયામિ? તયા અભિહિતમ્--અહમેવોપાયં સંવિધાસ્યે।
159.015. ઇત્યુક્ત્વા વિષમાદાય સમિતાયાં મિશ્રયિત્વા મણ્ડિલકાન્ પક્ત્વા અન્યે ઽપિ ચ નિર્વિષાઃ પક્તાઃ।
159.016. યતસ્તં દારકમાહૂય કથયતિ--ગચ્છસ્વ।
159.017. અમી સવિષા મણ્ડિલકા નિર્વિષાશ્ચ।
159.017. ગૃહ્ય પિતૃસકાશં ગત્વા ચ તસ્ય વિશ્વસ્તસ્યૈકત્ર ભુઞ્જત એતાન્ સવિષાન્ મણ્ડિલકાન્ પ્રયચ્છસ્વ, આત્મના ચ નિર્વિષાન્ ભક્ષય।
159.018. તતઃ સ દારકસ્તેન લેખવાહિકમનુષ્યેણ સાર્ધં તાન્ મણ્ડિલકાન્ ગૃહ્ય ગતઃ પિતૃસકાશમ્।
159.019. આગમ્ય પિતા અસ્ય અતીવ તં પુત્રં દૃષ્ટ્વા અભિરૂપપ્રાસાદિકં મહેશાખ્યં પ્રામોદ્યં પ્રાપ્તઃ।
159.020. સહ્યાસહ્યં પૃષ્ટ્વા તેષાં તેષાં વણિજામાખ્યાતિ--અયં ભવન્તો ઽસ્માકં પુત્રઃ।
159.021. યદા તેન દારકેણ સંલક્ષિતં સર્વત્ર અહમનેન પિત્રા પ્રતિસંવેદિત ઇતિ, તતસ્તં પિતરમાહ--તાત, અમ્બયા મણ્ડિલકાઃ પ્રહેણકમનુપ્રેષિતમ્।
159.023. તત્તાતઃ પરિભુઞ્જતુ।
159.023. પશ્ચાત્તેન પિત્રા સાર્ધમેકફલાયાં ભુઞ્જતા તસ્ય પિતુઃ સવિષા મણ્ડિલકા દત્તાઃ, આત્મના નિર્વિષાઃ પ્રભક્ષિતાઃ।
159.024. યતો ઽસ્ય પિતા તાન્ સવિષાન્ મણ્ડિલકાન્ ભક્ષયિત્વા ભૃતઃ।
159.025. તસ્ય ચ પિતુઃ કાલધર્મણા યુક્તસ્ય ચ દારકો ન કેનચિત્ પાપકં કર્મ કુર્વાણો ઽભિશઙ્કિતો વા પ્રતિસંવેદિતો વા।
159.026. પશ્ચાત્તૈરિષ્ટસ્નિગ્ધસુહૃદ્ભિર્વણિગ્ભિઃ શોચયિત્વા યત્તત્તુ કિંચિત્તસ્ય વણિજો ભણ્ડમાસીદ્ધિરણ્યસુવર્ણં વા, તત્તસ્ય દારકસ્ય દત્તમ્।
159.028. સ દારકસ્તં ભાણ્ડં હિરણ્યસુવર્ણં પૈતૃકં ગૃહ્ય સ્વગૃહમનુપ્રાપ્તઃ।
159.029. તસ્ય ચ ગતસ્ય સ્વગૃહં સા માતા પ્રચ્છન્નાસદ્ધર્મેણ તં પુત્રં પરિચરમાણા રતિં નાધિગચ્છતિ, અનભિરતરૂપા ચ તં પુત્રં વદતિ--કિયત્કાલં વયમેવં પ્રચ્છન્નેન ક્રમેણ રતિક્રીડામનુભવિષ્યામહ્? યન્નુ વયમસ્માદ્દેશાદન્યદેશાન્તરં ગત્વા પ્રકાશક્રમેણ નિઃશઙ્કા ભૂત્વા જાયાપતીતિ વિખ્યાતધર્માણઃ સુખં પ્રતિવસેમ।
159.032. તતસ્તૌ ગૃહં ત્યક્ત્વા <160>મિત્રસ્વજનસમ્બન્ધિવર્ગાનપહાય પુરાણદાસીદાસકર્મકરાંસ્ત્યક્ત્વા યાવદર્થજાતં હિરણ્યસુવર્ણં ચ ગૃહ્ય અન્યવિષયાન્તરં ગતૌ।
160.002. તત્ર ગત્વા જનપદેષુ વિખ્યાપયમાનૌ જાયાપતિકમિતિ રતિક્રીડામનુભવમાનૌ વ્યવસ્થિતૌ।
160.003. યાવદર્હન્ ભિક્ષુઃ કેનચિત્ કાલાન્તરેણ જનપદચારિકાં ચરંસ્ તમધિષ્ઠાનમનુપ્રાપ્તઃ।

160.004. તેન તત્ર પિણ્ડપાતમન્વાહિણ્ડતા વીથ્યાં નિષદ્ય અયં વણિગ્ધર્મણા સંવ્યવહારમાણઃ સ દારકો દૃષ્ટઃ।
160.005. દૃષ્ટ્વા ચારોગ્યયિત્વા ચાભિભાષ્યોક્તહ્--માતુસ્તે કુશલમ્? સ ચ દારકસ્તમર્હન્તં તથા અભિવદમાનમુપશ્રુત્ય સંભિન્નચેતાઃ સ્વેન દુશ્ચરિતેન કર્મણા શઙ્કિતમનાશ્ચિન્તયિતું પ્રવૃત્તઃ।
160.007. સ વિચિન્ત્ય માતૃસકાશં ગત્વા સંવેદયતિ--યતિરભ્યાગતઃ, યો ઽસૌ અસ્મદ્ગૃહમુપસંક્રામતિ, એષ સ ઇહાધિષ્ઠાને પ્રતિસંવેદયિષ્યતિ એષા અસ્ય દારકસ્ય માતેતિ।
160.009. વયં ચેહં જાયાપતિકમિતિ ખ્યાતૌ।
160.009. કથમેષ શક્યં ઘાતયિતુમ્? તતસ્તયોઃ સંચિન્ત્ય તં ગૃહમેનમુપનિમન્ત્રયિત્વા ભુઞ્જાનં ઘાતયામઃ।
160.010. તતસ્તયોરેવં સંચિન્ત્ય સો ઽર્હન્ ભિક્ષુરન્તર્ગૃહમુપનિમન્ત્રયિત્વા ભોજયિતુમારબ્ધઃ।
160.011. સ દારકો ગૂઢશસ્ત્રો ભૂત્વા અર્હન્તં ભોજયિતું માત્રા સહ નિર્જનં ગૃહં કૃત્વા સ ચાર્હદ્ભિક્ષુભુક્ત્વા તસ્માદ્ગૃહાદ્વિશ્રબ્ધચારક્રમેણ પ્રતિનિર્ગતઃ।
160.013. તતસ્તેન જીવિતાદ્ વ્યપરોપયતિ।
160.014. કામાશ્ચ લવણોદકસદૃશાઃ।
160.014. યથા યથા સેવ્યન્તિ, તથા તથા તૃષ્ણા વૃદ્ધિમુપયાતિ।
160.015. તસ્ય દારકસ્ય સા માતા તં પુત્રમસદ્ધર્મેણાનુવર્તમાના તસ્મિન્નેવાધિષ્ઠાને શ્રેષ્ઠિપુત્રેણ સાર્ધં પ્રચ્છન્નકામા અસદ્ધર્મેષુ સક્તચિત્તા જાતા।
160.016. તસ્ય દારકસ્ય તથાવિધ ઉપક્રમઃ પ્રતિસંવિદિતઃ।
160.017. તસ્ય દારકસ્ય તથાવિધ ઉપક્રમઃ પ્રતિસંવિદિતઃ।
160.017. તતસ્તેન તસ્ય માતુરુક્તમ્--અમ્બ નિવર્તસ્વેદૃશાદ્દોષાત્।
160.018. સા ચ તસ્મિઞ્ શ્રેષ્ઠિપુત્રે સંરક્તચિત્તા દ્વિરપિ ત્રિરપ્યુચ્યમાના ન નિર્વર્તતે।
160.018. તતસ્તેન નિષ્કોષમાસિં કૃત્વા સા માતા જીવિતાદ્વ્યપરોપિતા।
160.019. યદા તસ્ય ત્રીણ્યાનન્તર્યાણિ પરિપૂર્ણાનિ, તદા દેવતાભિર્જનપદેષ્વારોચિતમ્--પાપ એષ પિતૃઘાતકો ઽર્હદ્ધાતકો માતૃઘાતકશ્ચ।
160.021. ત્રીણ્યનેનાનન્તર્યાણિ નરકકર્મસંવર્તનીયાનિ કર્માણિ કૃતાન્યુપચિતાનિ।
160.021. તતસ્તેનાધિષ્ઠાનજનેન તચ્છ્રુત્વા તદધિષ્ઠાનાન્નિર્વાસિતઃ।
160.022. સ યદા નિર્વાસિતસ્તસ્માદધિષ્ઠાનાત્ તદા ચિન્તયિતું પ્રવૃત્તહ્--અસ્તિ ચાસ્ય બુદ્ધશાસને કશ્ચિદેવાનુનયહ્? એવં મનસિ કૃતમ્--ગચ્છામિ, ઇદાનીં પ્રવ્રજામીતિ।
160.024. સ ચ વિહારં ગત્વા ભિક્ષુસકાશમુપસંક્રમ્ય એવં કથયતિ--આર્ય, પ્રવ્રજેયમ્।
160.025. તતસ્તેન ભિક્ષુણા ઉક્તમ્--મા તાવત્ પિતૃઘાતકો ઽસિ? તેન ભિક્ષુરભિહિતહ્--અસ્તિ મયા ઘાતિતઃ પિતા।
160.026. તતઃ પુનઃ પૃષ્ટહ્--મા તાવન્માતૃઘાતકો ઽસિ? તેનોક્તમ્--આર્ય, ઘાતિતા મયા માતા।
160.027. સ ભૂયઃ પૃષ્ટહ્--મા તાવદર્હદ્વધસ્તે કૃતહ્? તતઃ સ કથયતિ--અર્હન્નપિ ઘાતિતઃ।
160.028. તતસ્તેન ભિક્ષુણા અભિહિતહ્--એકૈકેન એષાં કર્માણામાચરણાન્ન પ્રવ્રજ્યાર્હો ભવસિ, પ્રાગેવ સમસ્તાનામ્।
160.029. ગચ્છ વત્સ, નાહં પ્રવ્રાજયિષ્યે।
160.030. તતઃ સ પુરુષો ઽન્યસ્ય ભિક્ષોઃ સકાશમુપસંક્રમ્ય કથયતિ--આર્ય પ્રવ્રજેયમ્।
160.031. તતસ્તેનાપિ ભિક્ષુણા અનુપૂર્વેણ પૃષ્ટ્વા પ્રત્યાખ્યાતઃ।
160.031. તતઃ પશ્ચાદન્યસ્ય ભિક્ષોઃ સકાશં ગતઃ।
160.032. તમપિ તથૈવ પ્રવ્રજ્યામાયાચતે।
160.032. તેનાપિ તથા અનુપૂર્વક્રમેણ પૃષ્ટ્વા પ્રત્યાખ્યાતઃ।
160.032. સ યદા <161>દ્વિરપિ ત્રિરપિ પ્રવ્રજ્યામાયાચમાનો ઽપિ ભિક્ષુભિર્ ન પ્રવ્રાજિતઃ, તદા અમર્ષજાતશ્ચિન્તયિતું પ્રવૃત્તહ્--યા અપિ સર્વસાધારણા પ્રવ્રજ્યા, તામહમપ્યાયાચન્ન લભામિ।
161.002. તતસ્તેન તસ્મિન્ વિહારે શયિતાનાં ભિક્ષૂણામગ્નિર્દત્તઃ।
161.003. તસ્મિન્ વિહારે ઽગ્નિં દત્વા અન્યત્ર વિહારં ગતઃ।
161.003. તત્રાપિ ગત્વા ભિક્ષૂણામુપસંક્રમ્ય પ્રવ્રજ્યામાયાચતે।
161.004. તૈરપિ તથૈવાનુપૂર્વેણ પૃષ્ટ્વા પ્રત્યાખ્યાતઃ।
161.004. તત્રાપિ તેન તથૈવ પ્રતિહતચેતસા અગ્નિર્દત્તઃ।
161.005. તત્રાપિ વિહારે બહવો ભિક્ષવઃ શૈક્ષાશૈક્ષાશ્ચ દગ્ધાઃ।
161.006. એવં તસ્યાનેકાન્ વિહારાન્ દહતઃ સર્વત્ર શબ્દો વિસૃતહ્--એવંવિધશ્ચૈવંવિધશ્ચ પાપકર્મકારી પુરુષો ભિક્ષુભ્યઃ પ્રવ્રજ્યામલભન્ વિહારાન્ ભિક્ષૂંશ્ચ દહતીતિ।
161.007. સ ચ પુરુષો ઽન્યવિહારં પ્રસ્થિતઃ।
161.008. તત્ર ચ વિહારે બોધિસત્ત્વજાતીયો ભિક્ષુઃ પ્રતિવસતિ તૃપિતઃ।
161.008. તેન શ્રુતં સ એવં દુષ્કરકર્મકારી પુરુષ ઇહાગચ્છતીતિ।
161.009. યતઃ સ ભિક્ષુસ્તસ્ય પુરુષસ્યાસમ્પ્રાપ્તસ્યૈવ તસ્મિન્ વિહારે પ્રત્યુદ્ગતઃ।
161.010. સ તં પુરુષં સમેત્ય કથયતિ--ભદ્રમુખ, કિમેતત્? યતો ઽસ્ય પુરુષેણોક્તમ્--આર્ય, પ્રવ્રજ્યાં ન લભામિ।
161.011. તતસ્તેન ભિક્ષુણામ્ ઉક્તમ્--આગચ્છ વત્સ, અહં તે પ્રવ્રાજયામીતિ।
161.012. પશ્ચાત્ તેન ભિક્ષુણા તસ્ય પુરુષસ્ય શિરો મુણ્ડાપયિત્વા કાષાયાણિ વસ્ત્રાણિ દત્તાનિ।
161.013. પશ્ચાત્ સ પુરુષઃ કથયતિ--આર્ય, શિક્ષાપદાનિ મે ઽનુપ્રયચ્છ।
161.013. તતસ્તેન ભિક્ષુણા ઉક્તહ્--કિં તે શિક્ષાપદૈઃ પ્રયોજનમ્? એવં સર્વકાલં વદસ્વ--નમો બુદ્ધાય, નમો ધર્માય, નમઃ સંઘાયેતિ।
161.015. પશ્ચાત્ સ ભિક્ષુસ્તસ્ય પુરુષસ્ય ધર્મદેશનામારબ્ધઃ કર્તુમ્--ત્વમેવંવિધશ્ચૈવંવિધશ્ચ પાપકર્મકારી સત્ત્વો યદિ કદાચિદ્બુદ્ધશબ્દં શૃણોષિ, સ્મૃતિં પ્રતિલભેથાઃ।
161.016. અથાસૌ ત્રિપિટો ભિક્ષુશ્ચ્યુતઃ કાલગતો દેવેષુપપન્નઃ।
161.017. સ ચાપિ પુરુષશ્ચ્યુતઃ કાલગતો નરકેષૂપપન્નઃ॥
161.018. યતો ભગવાનાહ--કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવહ્? યો ઽસૌ અતીતે ઽધ્વનિ ભિક્ષુસ્ ત્રિપિટહ્ આસ, અહમેવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન।
161.019. યો ઽસૌ પાપકર્મકારી સત્ત્વો માતાપિત્રર્હદ્ધાતકઃ, એષ એવ ધર્મરુચિઃ।
161.020. ઇદં મમ તૃતીયે ઽસંખ્યેયે ઽસ્ય ધર્મરુચેર્દર્શનમ્।
161.020. તદહં સંધાય કથયામિ--ચિરસ્ય ધર્મરુચે, સુચિરસ્ય ધર્મરુચે, સુચિરચિરસ્ય ધર્મરુચે।
161.021. યાવચ્ચ મયા ભિક્ષવસ્ત્રિભિરસંખ્યેયૈઃ ષડ્ભિઃ પારમિતાભિરન્યૈશ્ચ દુષ્કરશતસહસ્રૈરનુત્તરા સમ્યક્સમ્બોધિઃ સમુદાનીતા, તાવદનેન ધર્મરુચિના યદ્ભૂયસા નરકતિર્યક્ષુ ક્ષિપિતમ્॥
161.024. ઇદમવોચદ્ભગવાન્। આત્તમનસસ્તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમભ્યનન્દન્॥
161.025. ધર્મરુચ્યવદાનમષ્ટાદશમ્॥
********** અવદાન 19 **********
162.001. દિવ્19 જ્યોતિષ્કાવદાનમ્।
162.002. બુદ્ધો ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ વેણુવને કલન્દકનિવાપે।
162.002. રાજગૃહે નગરે સુભદ્રો નામ ગૃહપતિઃ પ્રતિવસતિ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગઃ।
162.003. સો ઽત્યર્થં નિર્ગ્રન્થેષ્વભિપ્રસન્નઃ।
162.003. તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમાનીતમ્।
162.004. સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ।
162.004. તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ કાલાન્તરેણ કાલાન્તરેણ પત્ની આપન્નસત્ત્વા સંવૃત્તા।
162.005. ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમાદાય રાજગૃહં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્।
162.006. રાજગૃહં પિણ્ડાય ચરન્ યેન સુભદ્રસ્ય ગૃહપતેર્ નિવેશનં તેનોપસંક્રાન્તઃ।

162.007. અદ્રાક્ષીત્ સુભદ્રો ગૃહપતિર્ભગવન્તં દૂરાદેવ।
162.007. દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પત્નીમાદાય યેન ભગવાંસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
162.008. ઉપસંક્રમ્ય ભગવન્તમિદમવોચત્--ભગવન્, ઇયં મે પત્ની આપન્નસત્ત્વા સંવૃત્તા।
162.009. કિં જનયિષ્યતીતિ।
162.009. ભગવાનાહ--ગૃહપતે, પુત્રં જનયિષ્યતિ, કુલમુદ્દ્યોતયિષ્યતિ, દિવ્યમાનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવિષ્યતિ, મમ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યતિ।
162.011. તેન ભગવતઃ શુચિનઃ પ્રણીતસ્ય ખાદનીયભોજનીયસ્ય પાત્રપૂરો દત્તઃ।
162.012. ભગવાનારોગ્ય ઇત્યુક્ત્વા પિણ્ડપાતમાદાય પ્રક્રાન્તઃ।
162.012. તસ્ય નાતિદૂરે ભૂરિકસ્તિષ્ઠતિ।
162.013. સ સંલક્ષયતિ--યદપ્યસ્માકમેકં ભિક્ષકુલમ્, તદપિ શ્રમણો ગૌતમો ઽન્વાવર્તયતિ।
162.013. ગચ્છામિ, પશ્યામિ કિં શ્રમણેન ગૌતમેન વ્યાકૃતમિતિ।
162.014. સ તત્ર ગત્વા કથયતિ--ગૃહપતે, શ્રમણો ગૌતમ આગત આસીત્? આગતઃ।
162.015. કિં તેન વ્યાકૃતમ્? આર્ય, મયા તસ્ય પત્ની દર્શિતા--કિં જનયિષ્યતિ? સ કથયતિ--પુત્રં જનયિષ્યતિ, કુલમુદ્દ્યોતયિષ્યતિ, દિવ્યમાનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવિષ્યતિ, મમ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યતીતિ।
162.017. સ ભૂરિકો ગણિત્રે કૃતાવી શ્વેતવર્ણાં ગૃહીત્વા ગણયિતુમારબ્ધહ્--પશ્યતિ યથા ભગવતા વ્યાકૃતં તત્સર્વં તથૈવ।
162.019. સ સંલક્ષયતિ--યદિ અનુસંવર્ણ્યિષ્યામ્યહમ્, ગૃહપતિર્ભૂયસ્યા માત્રયા શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાભિપ્રશંસ્યતિ।
162.020. તદત્ર કિંચિદ્ સંવર્ણયિતવ્યં કિંચિત્ વિવર્ણયિતવ્યમિતિ વિદિત્વા હસ્તૌ સંપરિવર્તયતિ, મુખં ચ વિભણ્ડયતિ।
162.021. સુભદ્રો ગૃહપતિઃ કથયતિ--આર્ય, કિં હસ્તૌસમ્પરિવર્તયસિ મુખં ચ વિભણ્ડયસીતિ? સ કથયતિ--ગૃહપતે, અત્ર કિંચિત્ સત્યં કિંચિન્મૃષા।
162.023. આર્ય, કિં સત્યં કિં વા મૃષા? ગૃહપતે, યદનેનોક્તં પુત્રં જનયિષ્યતીતિ, ઇદં સત્યં કથયતિ।
162.024. કુલમુદ્દ્યોતયિષ્યતીતીદમપિ સત્યમ્।
162.024. અગ્રજ્યોતિરિતિ સંજ્ઞા।
162.024. મન્દભાગ્યઃ સ સત્ત્વો જાતમાત્ર એવાગ્નિના કુલં ધક્ષ્યતિ।
162.025. યત્ કથયતિ--દિવ્યમાનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવિષ્યતીતિ, ઇદં મૃષા।
162.026. ગેહપતે, અસ્તિ કશ્ચિત્ ત્વયા દૃષ્ટો મનુષ્યભૂતો દિવ્યમાનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવન્? યત્કથયતિ--મમ શાસને પ્રવ્રજિષ્યતીતિ, ઇદં સત્યમ્।
162.027. યદા અસ્ય ન ભક્તં ન વસ્ત્રમ્, તદા નિશ્ચયેન શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાન્તિકે પ્રવ્રજિષ્યતિ।
162.028. સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યતીતિ, ઇદં મૃષા।
162.029. શ્રમણસ્યૈવ તાવદ્ગૌતમસ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં નાસ્તિ, પ્રાગેવાસ્ય ભવિષ્યતીતિ।
162.029. સુભદ્રો વિષાદમાપન્નઃ કથયતિ--આર્ય, અત્ર મયા કથં પ્રતિપત્તવ્યમિતિ? ભૂરિકઃ કથયતિ--ગૃહપતે, વયં પ્રવ્રજિતાઃ શમાનુશિક્ષાઃ।
162.031. ત્વમેવ જાનીષે।
162.031. ઇયુક્ત્વા પ્રક્રાન્તઃ।
162.031. સુભદ્રઃ સંલક્ષયતિ--સર્વથા પરિત્યાજ્યો ઽસૌ ઇતિ વિદિત્વા સ ભૈષજ્યં દાતુમારબ્ધઃ।
162.032. ચરમભવિકો ઽસૌ <163>સત્ત્વઃ।
163.001. તદસ્ય ભૈષજ્યાર્થાય સ્યાદિતિ।
163.001. સ તસ્યા વામકુક્ષિં મર્દિતુમારબ્ધઃ।
163.001. સ ગર્ભો દક્ષિણં કુક્ષિં ગતઃ।
163.002. સુભદ્રો દક્ષિણકુક્ષિં મર્દિતુમારબ્ધઃ।
163.002. સ વામં કુક્ષિં ગતઃ।
163.002. અસ્થાનમેતદનવકાશો યચ્ચરમભવિકઃ સત્ત્વો ઽન્તરાદુચ્છિદ્ય કાલં કરિષ્યતિ અપ્રાપ્તે આશ્રવક્ષયે।
163.004. સા ગૃહપતિપત્ની કુક્ષિણા મૃદ્યમાનેન વિક્રોષ્ટુમારબ્ધા।
163.004. પ્રાતિવેશ્યૈઃ શ્રુતમ્।
163.004. તે ત્વરિતત્વરિતં ગતાઃ પૃચ્છન્તિ--ભવન્તઃ, કિમિયં ગૃહપતિપત્ની વિરૌતિ? સુભદ્રઃ કથયતિ--કુક્ષિમત્યેષા।
163.006. નૂનમસ્યાઃ પ્રસવકાલ ઇતિ।
163.006. તે પ્રક્રાન્તઃ।
163.006. સુભદ્રઃ સંલક્ષયતિ--ન શક્યમસ્યા અત્રોપસંક્રમં કર્તુમ્।
163.007. અરણ્યં નયામીતિ।
163.007. સા તેનારણ્યં નીત્વા તથોપક્રાન્તા યથા કાલગતા।
163.007. સ તાં પ્રચ્છન્નં ગૃહમાનીય સુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવાનાં પ્રાતિવેશકાનાં ચ કથયતિ--ભવન્તઃ, પત્ની મે કાલગતેતિ।
163.009. તે વિક્રોષ્ટમારબ્ધાઃ।
163.009. સા તૈર્વિક્રોશદ્ભિર્ નીલપીતલોહિતાવદાતૈર્વસ્ત્રૈઃ શિબિકામલંકૃત્ય શીતવનં શ્મશાનમભિનિર્હૃતા।
163.010. નિર્ગ્રન્થૈઃ શ્રુતમ્--તે હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતાશ્છત્રપતાકા ઉચ્છ્રયિત્વા રાજગૃહસ્ય નગરસ્ય રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકે ઉપાહિણ્ડમાના આરોચયન્તિ--શૃણ્વન્તુ ભવન્તઃ।
163.012. શ્રમણેન ગૌતમેન સુભદ્રસ્ય ગૃહપતેઃ પત્ની વ્યાકૃતા--પુત્રં જનયિષ્યતિ, કુલમુદ્દ્યોતયિષ્યતિ, દિવ્યમાનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવિષ્યતિ, મમ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યતિ।
163.014. સા ચ કાલગતા શીતવનશ્મશાનમભિનિર્હૃતા।
163.014. યસ્ય તાવદ્વૃક્ષમૂલમેવ નાસ્તિ, કુતસ્તસ્ય શાખાપત્રફલં ભવિષ્યતીતિ? અત્રાન્તરે કિંચિદ્બુદ્ધાનાં ભગવતામજ્ઞાતમદૃષ્ટમવિદિતમવિજ્ઞાતમ્।
163.016. ધર્મતા ખલુ બુદ્ધાનાં ભગવતાં મહાકારુણિકાનાં લોકાનુગ્રહપ્રવૃત્તાનામેકારક્ષાણાં શમથવિપશ્યનાવિહારિણાં ચતુર્ષુ સંગ્રહવસ્તુષુ દીર્ઘરાત્રકૃતપરિચયાનામ્ {ચતુર્}ઋદ્ધિપાદચરણતલસુપ્રતિષ્ઠિતાનાં ચતુર્ષુ સંગ્રહવસ્તુષુ દીર્ઘરાત્રકૃતપરિચયાનાં ચતુર્વૈશારદ્યવિશારદ્યવિશારદાનાં પઞ્ચાઙ્ગવિપ્રહીણાનાં પઞ્ચગતિસમતિક્રાન્તાનાં ષડઙ્ગસમન્વાગતાનાં ષટ્પારમિતાપરિપૂર્ણાનામસંહતવિહારિણાં સપ્તબોધ્યઙ્ગકુસુમાઢ્યાનામષ્ટાઙ્ગમાર્ગદેશિકાનાં નવાનુપૂર્વવિહારસમાપત્તિકુશલાનાં
દશબલબલિનાં દશદિક્સમાપૂર્ણયશસાં દશશતવશવર્તિપ્રતિવિશિષ્ટાનાં ત્રી રાત્રેસ્ ત્રિર્દિવસસ્ય બુદ્ધચક્ષુષા લોકં વ્યવલોક્ય જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે--કો હીયતે, કો વર્ધતે, કઃ કૃચ્છ્રપ્રાપ્તઃ, કઃ સંકટપ્રાપ્તઃ, કઃ સંબાધપ્રાપ્તઃ, કઃ કૃચ્છ્રસંકટસમ્બાધપ્રાપ્તઃ, કો ઽપાયનિંનઃ, કો ઽપાયપ્રવણહ્,
કો ઽપાયપ્રાગ્ભારઃ, કમહમપાયાદુદ્ધૃત્ય સ્વર્ગે મોક્ષે ચ પ્રતિષ્ઠાપયેયમ્, કસ્યાનવરોપિતાનિ કુશલમૂલાન્યવરોપયેયમ્, કસ્યાવરોપિતાનિ પરિપાચયેયમ્, કસ્ય પરિપક્કાનિ વિમોચયેયમ્।
163.026. આહ ચ--
163.027. અપ્યેવાતિક્રમેદ્વેલાં સાગરો મકરાલયઃ।
163.028. ન તુ વૈનેયવત્સાનાં બુદ્ધો વેલામતિક્રમેત્

ઇતિ।
163.029. અથ ભગવાનન્યતરસ્મિન્ પ્રદેશે સ્મિતમકાર્ષીત્।
163.029. ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બુદ્ધા ભગવન્તઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ, તસ્મિન્ સમયે નીલપીતલોહિતાવદાતા અર્ચિષો મુખાન્નિશ્ચાર્ય કાશ્ચિદધસ્તાદ્ગચ્છન્તિ, કાશ્ચિદુપરિષ્ટાદ્ગચ્છન્તિ।
163.031. યા અધસ્તાદ્ગચ્છન્તિ, તાઃ સંજીવં કાલસૂત્રં સંઘાતં રૌરવં મહારૌરવં તપનં પ્રતાપનમવીચિમર્બુદં નિરર્બુદમટટં હહવં હુહવમુત્પલં પદ્મ <164>મહાપદ્મં નરકં ગત્વા યે ઉષ્ણનરકાસ્તેષુ શીતીભૂતા નિપતન્તિ।
164.001. તેન તેષાં સત્ત્વાનાં કારણાવિશેષાઃ પ્રતિપ્રસ્રબ્ધાઃ।
164.002. તેષામેવં ભવતિ--કિં નુ વયં ભવન્ત ઇતશ્ચ્યુતાઃ, આહોસ્વિદન્યત્રોપપન્ના ઇતિ।
164.003. તેષાં પ્રસાદસંજનનાર્થં ભગવાન્ નિર્મિતં વિસર્જયતિ।
164.003. તેષાં નિર્મિતં દૃષ્ટ્વા એવં ભવતિ--ન હ્યેવ વયં ભવન્ત ઇતશ્ચ્યુતાઃ, નાપ્યન્યત્રોપપન્નાઃ।
164.004. અપિ ત્વયમપૂર્વદર્શનઃ સત્ત્વઃ, અસ્યાનુભાવાદસ્માકં કારણાવિશેષાઃ પ્રતિપ્રસ્રબ્ધા ઇતિ।
164.005. તે નિર્મિતે ચિત્તમભિપ્રસાદ્ય તન્નરકવેદનીયં કર્મ ક્ષપયિત્વા દેવમનુષ્યેષુ પ્રતિસંધિં ગૃહ્ણન્તિ યત્ર સત્યાનાં ભાજનભૂતા ભવન્તિ।
164.007. યા ઉપરિષ્ટાગચ્છન્તિ, તાશ્ચાતુર્મહારાજકાયિકાન્ દેવાંસ્ત્રાયસ્ત્રિંશામ્ યામાંસ્તુષિતાન્નિર્માણરતીન્ પરનિર્મિતવશવર્તિનો બ્રહ્મકાયિકાન્ બ્રહ્મપુરોહિતાન્ મહાબ્રાહ્મણઃ પરીત્તાભાનપ્રમાણાભાનાભાસ્વરાન્ પરીત્તશુભાનપ્રમાણશુભાઞ્ શુભકૃત્સ્નાનનભ્રકાન્ પુણ્યપ્રસવાન્ બૃહત્ફલાનતપાન્ સુદૃશાન્ સુદર્શનાનકનિષ્ઠાન્ દેવાન્ ગત્વા દુઃખં શૂન્યમનાત્મેત્યુદ્ધોષયન્તિ।
164.011. ગાથાદ્વયં ચ ભાષન્તે--
164.012. આરભધ્વં નિષ્ક્રામત યુજ્યધ્વં બુદ્ધશાસને।
164.013. ધૂનીત મૃત્યુનઃ સૈન્યં નડાગારમિવ કુઞ્જરઃ

164.014. યો હ્યસ્મિન્ ધર્મવિનયે અપ્રમત્તશ્ચરિષ્યતિ।
164.015. પ્રહાય જાતિસંસારં દુઃખસ્યાન્તં કરિષ્યતિ

164.016. અથ તા અર્ચિષસ્ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતુમન્વાહિણ્ડ્ય ભગવન્તમેવ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુગચ્છન્તિ।
164.017. ભગવત આસ્યે ઽન્તર્હિતાઃ।
164.017. અથાયુષ્માનાનન્દઃ કૃતકરપુટો ભગવન્તં પપ્રચ્છ--
164.018. નાનાવિધો રઙ્ગસહસ્રચિત્રો વક્ત્રાન્તરાન્નિષ્કસિતઃ કલાપઃ।
164.020. અવભાસિતા યેન દિશઃ સમન્તાદ્દિવાકરેણોદયતા યથૈવ

164.022. ગાથાશ્ચ ભાષતે--
164.023. વિગતોદ્ભવા દૈન્યમદપ્રહીણા બુદ્ધા જગત્યુત્તમહેતુભૂતાઃ।
164.026. નાકારણં શઙ્ખમૃણાલગૌરં સ્મિતમુપદર્શયન્તિ જિના જિતારયઃ

164.028. તત્કાલં સ્વયમધિગમ્ય ધીર બુદ્ધ્યા શ્રોતૃર્ણાં શ્રમણ જિનેન્દ્ર કાઙ્ક્ષિતાનામ્।
164.030. ધીરાભિર્મુનિવૃષ વાગ્ભિરુત્તમાભિરુત્પન્નં વ્યપનય સંશયં શુભાભિઃ

165.001. <165>નાકસ્માલ્લવણજલાદ્રિરાજધૈર્યાઃ સંબુદ્ધાઃ સ્મિતમુપદર્શયન્તિ ધીરાઃ।
165.003. યસ્યાર્થે સ્મિતમુપદર્શયન્તિ નાથાસ્તં શ્રોતું સમભિલષન્તિ તે જનૌઘાઃ

ઇતિ।
165.005. ભગવાનાહ--એવમેતદાનન્દ, એવમેતત્।
165.005. નાહેતુપ્રત્યયમાનન્દ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધાઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ।
165.006. ગચ્છ આનન્દ, ભિક્ષૂણામારોચય--તથાગતો ભિક્ષવઃ શ્મશાનચારિકાં ગન્તુકામઃ।
165.007. યો યુષ્માકમુત્સહતે તથાગતેન સાર્ધં શ્મશાનચારિકાં ગન્તુમ્, સ ચીવરકાણિ ગૃહ્ણાતુ।
165.008. એવં ભદન્તેત્યાયુષ્માનાનન્દો ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય ભિક્ષૂણામારોચયતિ--તથાગત આયુષ્મન્તઃ શ્મશાનચારિકાં ગન્તુકામઃ।
165.009. યો યુષ્માકમુત્સહતે તથાગતેન સાર્ધં શ્મશાનચારિકં ગન્તુમ્, સ ચીવરકાણિ ગૃહ્ણાતુ।
165.010. એવમાયુષ્મન્નિતિ તે ભિક્ષવઃ સર્વે સંશ્રુત્ય ભગવત્સકાશમુપગતાઃ।
165.011. અથ ભગવાન્ દાન્તો દાન્તપરિવારઃ શાન્તઃ શાન્તપરિવારો મુક્તો મુક્તપરિવાર આશ્વસ્ત આશ્વાસ્તપરિવારો વિનીતો વિનીતપરિવારો ઽર્હન્નર્હત્પરિવારો વીતરાગો વીતરાગપરિવારઃ પ્રાસાદિકઃ પ્રાસાદિકપરિવારો વૃષભ ઇવ ગોગણપરિવૃતો ગજરાજ ઇવ કલભગણપરિવૃતઃ સિંહ ઇવ દંષ્ટગણપરિવૃતો હંસરાજ ઇવ હંસગણપરિવૃતઃ સુપર્ણીવ પરિક્ષગણપરિવૃતો વિપ્ર ઇવ શિષ્યગણપરિવૃતઃ સુવૈદ્ય ઇવાતુરગણપરિવૃતઃ શૂર ઇવ યોધગણપરિવૃતો દેશિક ઇવાધ્વગણપરિવૃતઃ સાર્થવાહ ઇવ વણિગ્ગણપરિવૃતઃ શ્રેષ્ઠીવ પૌરજનપરિવૃતઃ કોટ્ટરાજ ઇવ મન્ત્રિગણપરિવૃતશ્ચક્રવર્તીવ પુત્રસહસ્રપરિવૃતશ્ચન્દ્ર ઇવ
નક્ષત્રગણપરિવૃતઃ સૂર્ય ઇવ રશ્મિસહસ્રપરિવૃતો ધૃતરાષ્ટ્ર ઇવ ગન્ધર્વગણપરિવૃતો વિરૂઢક ઇવ કુમ્ભાણ્ડગણપરિવૃતો બ્રહ્મેવ બ્રહ્મકાયિકપરિવૃતઃ સ્તિમિત ઇવ જલનિધિઃ સજલ ઇવ જલધરો વિમદ ઇવ ગજપતિઃ સુદાન્તૈરિન્દ્રયૈરસંક્ષોભિતેર્યાપથપ્રચારો દ્વાત્રિંશતા
મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતો ઽશીત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્વિરાજિતગાત્રો વ્યામપ્રભાલંકૃતમૂર્તિઃ સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભો જઙ્ગમ ઇવ રત્નપર્વતઃ સમન્તતો ભદ્રકો દશભિર્બલૈશ્ચતુર્ભિર્વૈશારદ્યૈસ્ત્રિભિરાવેણિકૈઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનૈર્મહાકરુણયા ચ સમન્વાગત આજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યાશ્વજિદ્બાષ્પમહાનામભદ્રિકશારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનકાશ્યપયશઃપૂર્ણપ્રભૃતિમહાશ્રાવકૈઃ પરિવૃતો ઽન્યેન ચ મહતા ભિક્ષુસંઘેન અનેકૈશ્ચ પ્રાણિશતસહસ્રૈઃ શીતવનં મહાશ્મશાનં સંપ્રસ્થિતઃ।
165.026. અષ્ટાદશાનુશંસા બુદ્ધચારિકાયામિત્યનેકાનિ દેવતાશતસહસ્રાણિ ભગવતઃ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતો ઽનુબદ્ધાનિ।
165.027. શીતવનાનુગુણાશ્ચ વાયવો વાયિતુમારબ્ધાઃ॥
165.028. રાજગૃહાત્ દ્વૌ બાલદારકૌ બ્રાહ્મણદારકઃ ક્ષત્રિયદારકશ્ચ બહિર્ નિર્ગત્ય ક્રીડતઃ।
165.029. તયોઃ ક્ષત્રિયદારકો ઽવગાઢશ્રાદ્ધો બ્રાહ્મણદારકો ન તથા।
165.029. સ બ્રાહ્મણદારકઃ ક્ષત્રિયદારકસ્ય કથયતિ--વયસ્ય, ભગવતા સુભદ્રસ્ય ગૃહપતેઃ પત્ની વ્યાકૃતા--પુત્રં જનયિષ્યતિ, કુલમુદ્દ્યોતયિષ્યતિ, દિવ્યમાનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવિષ્યતિ, મમ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યતીતિ।
165.032. સા ચ મૃતા કાલગતા શીતવનં શ્મશાનં નિર્હૃતા--મા હૈવ ભગવતા ભાષિતં વિતથં સ્યાદિતિ।
165.033. સ ક્ષત્રિયદારકો ગાથાં ભાષતે--
166.001. <166>સચન્દ્રતારં પ્રપતેદિહામ્બરં મહી સશૈલા સવના નભો વ્રજેત્।
166.003. મહોદધીનામુદકં ક્ષયં વ્રજેન્મહર્ષયઃ સ્યૂર્ ન મૃષાભિધાયિનઃ

ઇતિ
166.005. સ ચ બ્રાહ્મણદારકઃ કથયતિ--વયસ્ય, યદ્યેવમ્, ગચ્છામઃ શીતવનં મહાશ્મશાનં પશ્યામહ્? વયસ્ય, ગચ્છામઃ।
166.006. તૌ સ્મ્પ્રસ્થિતૌ।
166.006. ભગવાંશ્ચ રાજગૃહાન્નિર્ગતઃ।
166.006. અદ્રાક્ષીત્ સ ક્ષત્રિયદારકો ભગવન્તં દૂરાદેવ।
166.007. દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ગાથાં ભાષતે--
166.008. અનુદ્ધતો વિગતકુતૂહલો મુનિર્યથા વ્રજત્યેષ જનૌઘસંવૃતઃ।
166.010. નિઃસંશયં પરગણવાદિમર્દનો નદસ્યતે મૃગપતિનાદમુત્તમમ્

166.012. યથા હ્યમી શીતવનોન્મુખોત્સુકાઃ પ્રવાન્તિ વાતા હિમપઙ્કશીતલાઃ।
166.014. પ્રયાન્તિ નૂનં બહવો દિવૌકસો નિરીક્ષિતું શાક્યમુનેર્વિકુર્વિતમ્

ઇતિ।
166.016. રાજ્ઞા બિમ્બિસારેણ શ્રુતમ્--ભગવતા સુભદ્રસ્ય ગૃહપતેઃ પત્ની વ્યાકૃતા--પુત્રં જનયિષ્યતિ, કુલમુદ્દ્યોતયિષ્યતિ, દિવ્યમાનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવિષ્યતિ, મમ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યતિ।
166.018. સા ચ મૃતા કાલગતા શીતવનં શ્મશાનમભિનિર્હૃતા।
166.018. ભગવાંશ્ચ સશ્રાવકસંઘઃ શીતવનં સંપ્રસ્થિત ઇતિ।
166.019. શ્રુત્વા ચ પુનરસ્યૈતદભવત્--ન ભગવાન્ નિરર્થકં શીતવનં ગચ્છતિ।
166.020. નૂનં ભગવાન્ સુભદ્રસ્ય ગૃહપતેઃ પત્નીમાગમ્ય મહદ્વિનેયકાર્યં કર્તુકામો ભવિષ્યતિ।
166.021. પશ્યામીતિ।
166.021. સો ઽપ્યન્તઃપુરકુમારામાત્યપૌરજાનપદપરિવૃતો રાજગૃહાન્નિર્ગન્તુમારબ્ધઃ।
166.022. અદ્રાક્ષીત્ સ ક્ષત્રિયકુમારકો રાજાનં માગધશ્રેણ્યં બિમ્બિસારં દૂરાદેવ।
166.022. દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ગાથાં ભાષતે--
166.024. યથા હિ શ્રેણ્યો મગધાધિપો હ્યયં વિનિર્યયૌ રાજગૃહાત્ સબાન્ધવઃ।
166.026. પ્રવર્તતે મે હૃદિ નિશ્ચિતા મતિર્મહાજનસ્યાભ્યુદયો ભવિષ્યતિ

ઇતિ।
166.028. જનકાયેન ભગવન્તં દૃષ્ટ્વા વિવરમનુપ્રદત્તમ્।
166.028. ભગવાન્ સ્મિતોન્મુખો મહાજનમધ્યં પ્રવિષ્ટઃ।
166.029. નિર્ગ્રન્થ ભગવન્તં સ્મિતોન્મુખં દૃષ્ટ્વા સંલક્ષયન્તિ--યથા શ્રમણો ગૌતમઃ સ્મિતોન્મુખો મહાજનમધ્યં પ્રવિષ્ટઃ, નૂનમયં બોધિસત્ત્વો ન કાલગતઃ।
166.030. તૈઃ સુભદ્રો ગૃહપતિરુક્તહ્--ગૃહપતે, નન્વયં સત્ત્વો મન્દભાગ્યો ન કાલગત ઇતિ।
166.031. સ કથયતિ--આર્ય યદ્યેવમ્, <167>કથમત્ર પ્રતિપત્તવ્યમિતિ? તે કથયન્તિ--ગૃહપતે, વયં શમાત્તશિક્ષાઃ, ત્વમેવ જ્ઞાસ્યસીતિ।
167.002. સ તાં પત્નીં ચિતાયામારોપ્ય ધ્માપયિતુમારબ્ધઃ।
167.002. તસ્યાઃ સર્વઃ કાયો દગ્ધઃ સ્થાપયિત્વા કુક્ષિસામન્તકમ્।
167.003. તથાસૌ કુક્ષિઃ સ્ફુટિતઃ, પદ્મં પ્રાદુર્ભૂતમ્।
167.003. તસ્ય ચોપરિપદ્મકર્ણિકાયાં કુમારો નિષણ્ણો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ।
167.004. તં દૃષ્ટ્વા અનેકાનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ પરં વિસ્મયમુપગતાનિ।
167.005. નિર્ગ્રન્થા નિપાતમદમાના નચ(નષ્ટ?)પ્રભાવાઃ સંવૃત્તાઃ।
167.006. તત્ર ભગવાન્ સુભદ્રં ગૃહપતિમામન્ત્રયતે--ગૃહપતે, ગૃહાણ કુમારમ્।
167.006. સ નિર્ગ્રન્થાનાં મુખમવલોકિતુમારબ્ધઃ।
167.007. તે કથયન્તિ--ગૃહપતે, યદિ પ્રજ્વલિતામેતાં ચિતાં પ્રવેક્ષ્યસિ, સર્વેણ સર્વં ન ભવિષ્યસીતિ।
167.008. સ ન પ્રતિગૃહ્ણાતિ।
167.008. તત્ર ભગવાઞ્ જીવકં કુમારભૂતમામન્ત્રયતે--ગૃહાણ જીવક કુમારકમિતિ।
167.009. સ સંલક્ષયતિ--અસ્થાનમનવકાશો ભગવાન્ મામસ્થાને નિયોક્ષ્યતિ।
167.010. ગૃહ્ણામીતિ।
167.010. તેન નિર્વિશઙ્કેન ચિતાં વિગાહ્ય ગૃહીતઃ।
167.011. વિગાહતસ્તસ્ય જિનાજ્ઞયા ચિતાં પ્રતિગૃહ્ણતશ્ચાગ્નિગતં કુમારકમ્।
167.013. જિનપ્રભાવાન્મહતો હુતાશનઃ ક્ષણેન જાતો હિમપઙ્કશીતલઃ

167.015. તતો જીવકં કુમારભૂતમિદમવોચત્--જીવક, માસિ ક્ષત ઉપહતો વેતિ? સ કથયતિ--રાજકુલે ઽહં ભદન્ત જાતો રાજકુલે વૃદ્ધઃ।
167.016. નાભિજાનામિ ગોશીર્ષચન્દનસ્યાપીદૃશં શૈત્યમ્ યદ્ભગવતા અધિષ્ઠિતાયાશ્ચિતાયાઃ।
167.017. તત્ર ભગવાન્ સુભદ્રં ગૃહપતિમામન્ત્રયતે--ગૃહાણેદાનીં ગૃહપતે કુમારમિતિ।
167.018. સ મિથ્યાદર્શનવિહતઃ।
167.018. તથાપિ ન સંપ્રતિપદ્યતે।
167.018. નિર્ગ્રન્થાનામેવ મુખં વ્યવલોકયતિ।
167.019. તે કથયન્તિ--ગૃહપતે, અયં સત્ત્વો ઽતીવ મન્દભાગ્યો યો હિ નામ સર્વભક્ષેણાપ્યગ્નિના ન દગ્ધઃ।
167.020. કિં બહુના? યદ્યેવં ગૃહં પ્રવેશયસિ, નીયતામ્।
167.020. તે ગૃહમુત્સાદયદ્ ભવિષ્યસિ, ત્વં ચ પ્રાણૈર્વિયુજ્યસ ઇતિ।
167.021. નાસ્તિ આત્મસમં પ્રેમેતિ।
167.021. તેનાસૌ ન પ્રતિગૃહીતઃ।
167.022. તત્ર ભગવાન્ રાજાનં બિમ્બિસારમામન્તયતે--ગૃહાણ મહારાજ કુમારમિતિ।
167.022. તેન સસમ્ભ્રમેણ હસ્તૌ પ્રસાર્ય ગૃહીતઃ।
167.023. તતઃ સમન્તતો નિરીક્ષ્ય કથયતિ--ભગવન્, કિં ભવતુ અસ્ય દારકસ્ય જ્યોતિષ્ક ઇતિ નામેતિ।
167.025. તસ્ય જ્યોતિષ્ક ઇતિ નાંધેયં વ્યવસ્થાપિતમ્।
167.025. તતો ભગવતા તસ્ય જનકાયસ્યાશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશી ધર્મદેશના કૃતા, યાં શ્રુત્વા બહુભિઃ સત્ત્વશતૈર્મહાન્ વિશેષો ઽધિગતઃ।
167.027. કૈશ્ચિચ્છ્રોતાપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્, કૈશ્ચિત્ સકૃદાગામિફલમ્, કૈશ્ચિદનાગામિફલમ્, કૈચિત્ સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્, કૈશ્ચિદુષ્મગતાનિ કુશલમૂલાન્યુત્પાદિતાનિ, કૈશ્ચિન્મૂર્ધાનઃ, કૈશ્ચિત્ મૃદુમધ્યાઃ ક્ષાન્તયઃ, કૈશ્ચિચ્છ્રાવકબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદિતાનિ, કૈશ્ચિત્ પ્રત્યેકબોધૌ, કૈશ્ચિદનુત્તરાયાં સમ્યક્સમ્બોધૌ, કૈશ્ચિચ્છરણગમનાનિ, કૈશ્ચિચ્છિક્ષાપદાનિ।
167.031. યદ્ભૂયસા સા પર્ષદ્બુદ્ધનિંના ધર્મપ્રવણા સંઘપ્રાગ્ભારા વ્યવસ્થિતા।
167.032. જ્યોતિષ્કો દારકો રાજ્ઞા બિમ્બિસારેણ અષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુપ્રદત્તો <168>દ્વાભ્યાસંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાગ્ત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યામ્।
168.002. સો ઽષ્ઠાભિર્ધાત્રીભિરુન્નીયતે વર્ધતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિમણ્ડેન અન્યૈશ્ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈરુપકરણવિશેષૈઃ।
168.003. આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમિવ પઙ્કજમ્॥
168.004. તસ્ય માતુલઃ પણ્યમાદાય દેશાન્તરં ગતઃ।
168.004. તેન શ્રુતમ્ યથા મમ ભગિની સત્ત્વવતી સંવૃત્તા।
168.005. સા ભગવતા વ્યાકૃતા--પુત્રં જનયિષ્યતિ, કુલમુદ્દ્યોયિષ્યતિ, દિવ્યામાનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવિષ્યતિ, મમ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યતીતિ।
168.006. સ પણ્યં વિસર્જયિત્વા પ્રતિપણ્યમાદાય રાજગૃહમાગતઃ।
168.007. તેન શ્રુતમ્ યથા સા અસ્માકં ભગિની કાલગતેતિ।
168.008. શ્રુત્વા ચ પુનઃ સંલક્ષયતિ--ભગવતા અસૌ વ્યાકૃતા પુત્રં જનયિષ્યતિ, કુલમુદ્દ્યોતયિષ્યતિ, દિવ્યાં માનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવિષ્યતિ, મમ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યતીતિ।
168.010. મા હૈવ તભગવતો ભાષિતં વિતથં સ્યાત્।
168.010. તેન તિરઃપ્રાતિવેશ્યાઃ પૃષ્ટાહ્--શ્રુતં મયા અસ્માકં ભગિની સત્ત્વવતી સંવૃત્તા।
168.011. સા ભગવતા વ્યાકૃતા પુત્રં જનયિષ્યતિ, કુલમુદ્દ્યોતયિષ્યતિ, દિવ્યમાનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવિષ્યતિ, મમ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યતીતિ।
168.013. શ્રુત્વા વયં પરિતુષ્ટાઃ।
168.013. સા ચ શ્રૂયતે મૃતા કાલગતેતિ।
168.014. મા હૈવ ભગવતો ભાષિતં વિતથં સ્યાદિતિ।
168.014. તે ગાથાં ભાષન્તે--
168.015. સચન્દ્રતારં પ્રપતેદિહામ્બરં મહી સશૈલા સવના નભો વ્રજેત્।
168.017. મહોદધીનામુદકં ક્ષયં વ્રજેન્મહર્ષયઃ સ્યૂર્ ન મૃષાભિધાયિનઃ

168.019. ન ભગવતો ભાષિતં વિતથમ્।
168.019. કથં ભગવતો ભાષિતં વિતથં ભવિષ્યતિ? કિં તુ તેન સ્વામિનાપિ અસૌ તથા તથા ઉપક્રાન્તા, યથા કાલગતા।
168.020. સ દારકો મહર્દ્ધિકો મહાનુભાવઃ।
168.021. અગ્નિના ન દગ્ધઃ।
168.021. અદ્યાપિ રાજકુલે સંવર્ધત ઇતિ।
168.021. સ સુભદ્રસ્ય ગૃહપતેઃ સકાશં ગત્વા કથયતિ--ન યુક્તં ગૃહપતે ત્વયા કૃતમ્।
168.022. કિં કૃતમ્? અસ્માકં સત્ત્વવતી ભગિની ત્વયા નિર્ગ્રન્થવિગ્રાહિતેન તથા તથા ઉપક્રાન્તા, યથા કાલગતા।
168.023. સ દારકો મહર્દ્ધિકો મહાનુભાવઃ।
168.023. અગ્નિનાપિ ન દગ્ધઃ।
168.024. અદ્યાપિ રાજકુલે સંવર્ધતે।
168.024. તદ્ગતમેતત્।
168.024. યદિ તાવત્કુમારભાનયસિ, ઇત્યેવં કુશલમ્।
168.025. નો ચેદ્વયં ત્વાં જ્ઞાતિમધ્યાદુત્ક્ષિપામઃ।
168.025. સલોકાનામ્ {સાલોહિતાનામ્?} સંકારં પાતયામઃ, રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ ચાવરણં નિશ્ચારયામહ્--અસ્માકં ભગિની સુભદ્રેણ ગૃહપતિના પ્રઘાતિતા।
168.027. સ્ત્રીઘાતકો ઽયમ્।
168.027. ન કેનચિદાભાષિતવ્યમિતિ।
168.027. રાજકુલે ચ તે ઽનર્થં કારયામ ઇતિ।
168.028. સ શ્રુત્વા વ્યથિતઃ।
168.028. યથૈષ પરિભાષતે, નૂનમેવં કરોમીતિ વિદિત્વા રાજ્ઞઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ--દેવ, મમ જ્ઞાતય એવં પરિભાષન્તે--યદિ તાવત્ કુમારમાનયસીત્યેવં કુશલમ્, નો ચેદાનયસિ, વયં ત્વાં જ્ઞાતિમધ્યાદુત્ક્ષિપામઃ, સંકારં પાતયામઃ, રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ ચાવરણં નિશ્ચારયામહ્--અસ્માકં ભગિની સુભદ્રેણ ગૃહપતિના પ્રઘાતિતા।
168.032. સ્ત્રીઘાતકો ઽયમ્।
168.032. ન કેનચિદાભાષિતવ્યમિતિ।
168.032. રાજકુલે ચ તે ઽનર્થં કારયામ ઇતિ।
169.001. <169>તદર્હસિ જ્યોતિષ્કં કુમારં દાતુમિતિ।
169.001. રાજા કથયતિ--ગૃહપતે, ન મયા ત્વત્સકાશાત્ જ્યોતિષ્કઃ કુમારો ગૃહીતઃ, કિં તુ ભગવતા મમ ન્યસ્તઃ।
169.002. યદિ ત્વં કુમારેણાર્થી, ભગવત્સકાશં ગચ્છેતિ।
169.002. સ ભગવત્સકાશં ગતઃ।
169.003. પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ--ભગવન્, મમ જ્ઞાતય એવં પરિભાષન્તે--યદિ તાવત્ કુમારમાનયસીત્યેવં કુશલમ્।
169.004. નો ચેદાનયસિ, વયં ત્વાં જ્ઞાતિમધ્યાદુત્ક્ષિપામઃ, સંકારં પાતયામઃ, રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ ચાવરણં નિશ્ચારયામઃ।
169.005. અસ્માકં ભગિની સુભદ્રેણ ગૃહપતિના પ્રઘાતિતા।
169.006. સ્ત્રીઘાતકો ઽયમ્।
169.006. ન કેનચિદાભાષિતવ્ય ઇતિ।
169.006. રાજકુલે ચાનર્થં કારયામ ઇતિ।
169.007. તદર્હસિ જ્યોતિષ્કં કુમારં દાપયિતુમિતિ।
169.007. ભગવાન્ સંલક્ષયતિ--યદિ સુભદ્રો જ્યોતિષ્કં કુમારં ન લભતે, સ્થાનમેતદ્વિદ્યતે યદુષ્ણં રુધિરં છર્દયિત્વા કાલં કરિષ્યતિ।
169.008. ઇતિ વિદિત્વા આયુષ્મન્તમાનન્દમામન્ત્રયતે--ગચ્છ આનન્દ, રાજાનં બિમ્બિસારં મદ્વચનેનારોગ્યય, એવં ચ વદ--અનુપ્રયચ્છ મહારાજ સુભદ્રસ્ય ગૃહપતેર્જ્યોતિષ્કં કુમારમ્।
169.010. યદિ સુભદ્રો ગૃહપતિર્જ્યોતિષ્કં કુમારં ન લભતે, સ્થાનમેતદ્વિદ્યતે યદુષ્ણં શોણિતં છર્દયિત્વા કાલં કરિષ્યતીતિ।
169.012. એવં ભદન્તેત્યાયુષ્માનાનન્દો ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય યેન રાજા બિમ્બિસારસ્તેનોપસંસ્ક્રાન્તઃ।
169.013. ઉપસંક્રમ્ય રાજાનં બિમ્બિસારમેતદવોચત્--ભગવાંસ્તે મહારાજ આરોગ્યયતિ, કથયતિ ચ--અનુપ્રયચ્છ મહારાજ સુભદ્રસ્ય ગૃહપતેર્જ્યોતિષ્કં કુમારમ્।
169.014. યદિ સુભદ્રો ગૃહપતિર્જ્યોતિષ્કં કુમારં ન લભતે, સ્થાનમેતદ્વિદ્યતે યત્ સુભદ્રો ગૃહપતિરુષ્ણં શોણિતં છર્દયિત્વા કાલં કરિષ્યે।
169.016. રાજા કથયતિ--વન્દે ભદન્તાનન્દ બુદ્ધં ભગવન્તમ્।
169.016. યથા ભગવાનાજ્ઞાપયતિ તથા કરિષ્યે।
169.017. આરોગ્યમિત્યુક્તા આયુષ્માનાનન્દઃ પ્રક્રાન્તઃ।
169.017. રાજા બિમ્બિસારઃ કથયતિ--ગૃહપતે, મયા અયં કુમારઃ સંવર્ધિતઃ।
169.018. પ્રિયશ્ચ મે મનાપશ્ચ।
169.018. સમયતો ઽહં મુઞ્ચામિ, યદિ માં દિવસે દિવસે ત્રિષ્કાલં દર્શનાયોપસંક્રામતીતિ।
169.019. સ કથયતિ--દેવ ઉપસંક્રમિષ્યતિ।
169.020. કો ઽન્ય ઉપસંક્રમિતવ્ય ઇતિ? સ રાજ્ઞા સર્વાલંકારવિભૂષિતં કૃત્વા હસ્તિસ્કન્ધ આરોપ્ય વિસર્જિતઃ॥
169.022. આચરિતમેતલ્લોકસ્ય--ન તાવત્ પુત્રસ્ય નામ પ્રજ્ઞાયતે યાવત્ પિતા જીવતિ।
169.022. યાવદપરેણ સમયેન સુભદ્રો ગૃહપતિઃ કાલગતઃ।
169.023. જ્યોતિષ્કઃ કુમારઃ સ્વગૃહે પ્રતિષ્ઠિતઃ।
169.023. સ બુદ્ધે ઽભિપ્રસન્નો ધર્મે સંઘે ઽભિપ્રસન્નઃ।
169.024. બુદ્ધં શરણં ગતો ધર્મં સંઘં શરણં ગતઃ।
169.024. તેન યસ્મિન્ પ્રદેશે તેન સુભદ્રેણ પત્ની આઘાતિતા, તસ્મિન્ પ્રદેશે વિહારં કારયિત્વા સર્વાપકરણસમ્પૂર્ણશ્ચાતુર્દિશાર્યભિક્ષુસંઘાય નિર્યાતિતઃ।
169.026. તથા સ્થવિરૈરપિ સૂત્રાન્ત ઉપનિબદ્ધમ્--ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ મૃદિતકુક્ષિકે દાવ ઇતિ॥
169.028. સુભદ્રસ્ય ગૃહપતેઃ પૌરુષેયા યે પણ્યમાદાય દેશાન્તરં ગતાઃ, તૈઃ શ્રુતમ્--સુભદ્રો ગૃહપતિઃ કાલગતઃ।
169.029. જ્યોતિષ્કઃ કુમારઃ સ્વગૃહે પ્રતિષ્ઠિતઃ।
169.029. સ બુદ્ધે ઽભિપ્રસન્નો ધર્મે સંઘે ઽભિપ્રસન્નો બુદ્ધં શરણં ગતો ધર્મં સંઘં શરણં ગત ઇતિ।
169.030. તેષાં ચ ગોશીર્ષચનનમયં પાત્રં સંપન્નમ્।
169.031. તૈસ્તદ્રત્નાનાં પૂરયિત્વા જ્યોતિષ્કસ્ય ગૃહપતેઃ પ્રાભૃતમનુપ્રેષિતમ્।
169.031. તેન તદ્દીર્ઘે સ્તમ્ભે આરોપ્ય સ્થાપિતમ્।
169.032. ઘણ્ડાવઘોષણં કારિતમ્--નેદં કેનચિત્ વિષ્ટયા વા <170>શીતયા વા કર્કટકેન વા ગૃહીતવ્યમ્।
170.001. ય એતચ્છ્રમણો વા બ્રાહ્મણો વા મહર્દ્ધિકો વા મહાનુભાવહ્ ઋદ્ધ્યા ગૃહ્ણાતિ, તસ્યેદમ્ યથાસુખમિતિ।
170.002. તીર્થ્યાઃ કલ્યમેવોત્થાય તીર્થ્યસ્પર્શનં ગચ્છન્તિ।
170.003. તૈસ્તદ્ દૃષ્ટમ્।
170.003. દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્જ્યોતિષ્કસ્ય ગૃહપતેઃ કથયન્તિ--ગૃહપતે, કિમેતદિતિ? તેન તેષાં વિસ્તરેણારોચિતમ્।
170.004. તે કથયન્તિ--ગૃહપતે, ત્વં શ્રમણશાક્યપુત્રેષ્વભિપ્રસન્નઃ।
170.005. તે એવં ગ્રહીષ્યન્તીત્યુક્ત્વા પ્રક્રાન્તાઃ।
170.005. યાવત્ સ્થવિરસ્થવિરા ભિક્ષવો રાજગૃહં પિણ્ડાય પ્રવિષ્ટાઃ।
170.006. તૈર્દૃષ્ટ્વા તૈરપિ જ્યોતિષ્કો ગૃહપતિઃ પૃષ્ટહ્--કિમેતદિતિ? તેન તથૈવ વિસ્તરેણ સમાખ્યાતમ્।
170.007. તે કથયન્તિ--ગૃહપતે, કિં પાત્રમાત્રસ્યાર્થાયાત્માનં સંપ્રકાશયામહ્? ઉક્તં ભગવતા--પ્રચ્છન્નકલ્યાણૈર્વો ભિક્ષવો વિહર્તવ્યં ધૂતપાપૈરિત્યુક્ત્વા પ્રક્રાન્તાઃ।
170.008. યાવદાયુષ્માન્ દશબલઃ કાશ્યપસ્તમનુપ્રાપ્તઃ।
170.009. સ પૃચ્છતિ--ગૃહપતે, કિમેતદિતિ? તેન યથાવૃત્તમારોચિતમ્।
170.010. આયુષ્માન્ દશબલકાશ્યપઃ સંલક્ષયતિ--યેન મયા અનાદિકાલોપચિતં ક્લેશગણં વાન્તં ત્યક્તં છર્દિતં પ્રતિનિસૃષ્ટમ્, તં માં ગૃહપતિસ્તીર્થિકસાધારણયા ઋદ્ધ્યા આહ્વયતિ।
170.012. તદસ્ય મનોરથં પૂરયામીતિ।
170.012. તેન ગજભુજસદૃશં બાહુમભિપ્રસાર્ય તત્પાત્રં ગૃહીતમ્।

170.012. સ તદ્ગૃહીત્વા વિહારં ગતો ભિક્ષુભિરુચ્યતે--સ્થવિર, કુતસ્તવ ગોશીર્ષચન્દનમયં પાત્રમિતિ? તેન યથાવૃત્તમારોચિતમ્।
170.014. ભિક્ષવઃ કથયન્તિ--સ્થવિર, કલ્પતે તવ પાત્રમાત્રસ્યાર્થાય ઋદ્ધિં વિદર્શયિતુમિતિ? કથયતિ--આયુષ્મન્તઃ, કલ્પતુ વા મા વા।
170.015. કૃતમિદાનીમ્।
170.015. કિં ક્રિયતામિતિ? એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ।
170.016. ભગવાનાહ--ન ભિક્ષુણા આગારિકસ્ય પુરસ્તાત્ ઋદ્ધિર્વિદર્શયિતવ્યા।
170.017. દર્શયતિ, સાતિસારો ભવતિ।
170.017. અપિ તુ ચત્વારિ પાત્રાણિ સુવર્ણમયં રૂપ્યમયં વર્ડૂર્યમયં સ્ફટિકમયમ્।
170.018. અપરાણ્યપિ ચત્વારિ પાત્રાણિ રીતિમયં તામ્રમયં કંસમયમભ્રમયં ચ।
170.019. તત્ર યાનિ પૂર્વકાણિ ચત્વારિ પાત્રાણિ, એતાન્યનુપસ્થાપિતાનિ નોપસ્થાપયિતવ્યાનિ, ઉપસ્થાપિતાનિ વિસર્જયિતવ્યાનિ।
170.020. યાનિ પશ્ચિમાનિ ચત્વારિ પાત્રાણિ, એતાન્યનુપસ્થાપિતાનિ નોપસ્થાપયિતવ્યાનિ, ઉઅપ્સ્થાપિતાનિ તુ ભૈષજ્યશરવપરિભોગેન પરિભોક્તવ્યાનિ।
170.022. અપિ ત્વધીષ્ટાનિ તે દ્વે પાત્રે આયસં મૃણ્મયમ્।
170.022. યાવદપરેણ સમયેન જ્યોતિષ્કસ્ય ગૃહપતેર્દિવ્યમાનુષી શ્રીઃ પ્રાદુર્ભૂતા।
170.023. અન્તરા ચ રાજગૃહમન્તરા ચ ચમ્પામત્રાન્તરે શુલ્કશાલા।
170.024. તસ્યાં શુલ્કશાલિકઃ કાલગતઃ।
170.024. સ વ્યાલયક્ષેષૂપપન્નઃ।
170.024. તેન પુત્રાણાં સ્વપ્નદર્શનં દત્તમ્--યઃ કશ્ચિત્ પણ્યમશુલ્કયિત્વા ગમિષ્યતિ, સા ઘણ્ટા તાવદ્વિરવિષ્યતિ યાવદસૌ નિવર્ત્ય શુલ્કં દાપયિતવ્યમિતિ (યિષ્યતીતિ?)।
170.027. તૈસ્તં સ્વપ્નં સંબન્ધિબાન્ધવાનાં નિવેદ્ય દિવસતિથિમુહૂર્તેન તસ્મિન્ પ્રદેશે યક્ષસ્થાનં કારિતમ્।
170.028. તત્ર ચ ઘણ્ટા બદ્ધ્વા લમ્બિતા॥
170.030. ચમ્પાયામન્યતમો બ્રાહ્મણઃ।
170.030. તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમાનીતમ્।
170.030. સા બ્રાહ્મણી સંલક્ષયતિ--અયં બ્રાહ્મણો યૈસ્તૈરુપાયૈર્ધનોપાર્જનં કરોતિ।
170.031. અહં ભક્ષયામિ।
170.031. ન મમ પ્રતિરૂપમ્ યદહમકર્મિકા તિષ્ઠેયમિતિ।
170.032. તયા વીથીં ગત્વા કર્પાસઃ ક્રીતઃ।
170.032. તં પરિકર્મયિત્વા શ્લક્ષ્ણમ્ <171>સૂત્રં કર્તિતમ્।
171.001. શોભનેન કુવિન્દેન કાર્ષાપણસહસ્રમૂલ્યા યમલી વાયિતા।
171.001. તયા બ્રાહ્મણ ઉક્તહ્--બ્રાહ્મણ, અસ્યા યમલ્યાઃ કાર્ષાપણસહસ્રં મૂલ્યમ્।
171.002. ગૃહીત્વા વીથીં ગચ્છ।
171.002. યદિ કશ્ચિત્ યાચતિ, કાર્ષાપણસહસ્રેણ દાતવ્યા, નો ચેદપત્તનં ઘોષયિત્વા અન્યત્ર ગન્તવ્યમિતિ।
171.003. સ તાં ગૃહીત્વા વીથીં ગતઃ।
171.004. ન કશ્ચિત્ કાર્ષાપણસહસ્રેણ ગૃહણાતિ।
171.004. સો ઽપત્તનં ઘોષયિત્વા તામ્ યમલીં છત્રદણ્ડે પ્રક્ષિપ્ય સાર્થેન સાર્ધં રાજગૃહં સંપ્રસ્થિતો યાવદનુપૂર્વેણ શુલ્કશાલામનુપ્રાપ્તઃ।
171.006. શુલ્કાશાલિકેન સાર્થઃ શુલ્કિતઃ।
171.006. સ શુલ્કં દત્ત્વા સંપ્રસ્થિતઃ।
171.006. ઘણ્ટા રટિતુમારબ્ધા।
171.007. શૈલ્કિકાઃ કથયન્તિ--ભવન્તઃ, યથેયં ઘણ્ટા રણતિ, નૂનં સાર્થો ન નિપુણં શુલ્કિતઃ।
171.008. ભૂયઃ શુલ્કયામ ઇતિ।
171.008. તૈરસૌ સાર્થઃ પુનઃ પ્રતિનિવર્ત્ય શુલ્કિતઃ।
171.008. નાસ્તિ કિંચિદશુલ્કિતમ્।
171.009. ઘણ્ટા રટત્યેવ।
171.009. તૈરસૌ સાર્થો ભૂયઃ પ્રતિનિવર્ત્ય પ્રત્યવેક્ષિતઃ।
171.009. નાસ્ત્યેવકિંચિત્।
171.010. સાર્થિકા અવધ્યાતુમારબ્ધાહ્--કિમ્ યૂયમસમાન્ ભૂષિતુકામા યેન ભૂયો ભૂયઃ પ્રતિનિવર્તયધ્વમિતિ? તૈરસૌ દ્વિધા કૃત્વા મુક્તઃ।
171.011. યેષાં મધ્યે સ બ્રાહ્મણો નાસ્તિ, તે ઽતિક્રાન્તાઃ।
171.012. અન્યેષાં ગચ્છતાં સા ઘણ્ટા તથૈવ રટિતુમારબ્ધા।
171.012. તૈસ્તે પુનઃ પ્રત્યવેક્ષિતાઃ।
171.013. એવં તાવત્ દ્વિધાકૃતાઃ, યાવત્ સ ચૈકો બ્રાહ્મણો ઽવસ્થિત ઇતિ।
171.013. સ તૈર્ગૃહીતઃ।
171.014. સ કથયતિ--પ્રત્યવેક્ષત યદિ મમ કિંચિદસ્તીતિ।
171.014. તૈઃ સર્વતઃ પ્રત્યવેક્ષ્ય મુક્તઃ।
171.014. સા ઘણ્ટા રટત્યેવ।
171.015. તૈરસૌ બ્રાહ્મણઃ પ્રતિનિવર્ત્યોક્તહ્--ભો બ્રાહ્મણ કથય, નૈવ શુલ્કં દાપયામઃ।
171.016. કિં તુ દેવસ્યૈવ સાન્નિધ્યં જ્ઞાતં ભવતીતિ।
171.016. કથયતિ--સત્યં ન દાપયથ? ન દાપયામઃ।
171.017. તેન ચ્છત્રદણ્ડાદપનીય સા યમલી દર્શિતા।
171.017. તે પરં વિસ્મયમાપન્નાહ્--ભવન્તઃ, ઈદૃશમપિ દેવસ્ય સાન્નિધ્યમિતિ।
171.018. તૈસ્તત્ એકં વસ્ત્રમુદ્ધાટ્ય દેવઃ પ્રાવૃતઃ।
171.018. બ્રાહ્મણઃ કથયતિ--યૂયં કથયથ શુલ્કં ન દાપયામ ઇતિ।
171.019. ઇદાનીં સર્વસ્વમપહરથ ઇતિ।
171.019. તે કથયન્તિ--બ્રાહ્મણ, નાસ્માભિર્ગૃહીતમ્।
171.020. અપિ દેવસ્યૈતત્ સાન્નિધ્યમિતિ કૃત્વા અસ્માભિઃ પ્રાવૃતઃ।
171.020. ગૃહીત્વા ગચ્છેતિ।
171.021. સ તં પુનર્ગૃહીત્વા પુનશ્છત્રનાડિકાયાં પ્રક્ષિપ્ય પ્રક્રાન્તઃ।
171.021. અનુપૂર્વેણ રાજગૃહમનુપ્રાપ્તઃ।
171.022. સ વીથ્યાં પ્રસાર્યાવસ્થિતઃ।
171.022. તત્રાપિ તાં ન કશ્ચિત્ કાર્ષાપણસહસ્રેણ યાચતે।
171.023. સ રાજગૃહમપ્યપત્તનં ઘોષયિતુમારબ્ધઃ।
171.023. જ્યોતિષ્કશ્ચ કુમારો રાજકુલાન્નિષ્ક્રમ્ય હસ્તિસ્કન્ધાભિરૂઢો વીથીમધ્યેન સ્વગૃહં ગચ્છતિ।
171.024. તેન શ્રુતમ્।
171.024. સ તૈઃ શબ્દિતઃ।
171.025. જ્યોતિષ્કેણોક્તહ્--ભો બ્રાહ્મણ, કિમર્થં ત્વમ્ અપત્તનં ઘોષયસિ? ગૃહપતે, અસ્યા યમલ્યાઃ કાર્ષાપણસહસ્રં મૂલ્યમ્।
171.026. ન ચ કશ્ચિદ્યાચત ઇતિ।
171.027. સ કથયતિ--આનય, પશ્યામઃ।
171.027. તેનોપદર્શિતા।
171.027. જ્યોતિષ્કઃ કથયતિ--અસ્ત્યેતદેવ।
171.028. કિં તુ અત્રૈકં વસ્ત્રં પરિભુક્તકમ્।
171.028. એકમપરિભુક્તકમ્।
171.028. યદપરિભુક્તમ્, અસ્ય પઞ્ચકાર્ષાપણશતાનિ મૂલ્યમ્।
171.029. યત્તુ પરિભુક્તકમ્, અસ્યાર્ધતૃતીયાનિ।
171.029. બ્રાહ્મણઃ કથયતિ--કિમેતદેવં ભવિષ્યતિ? જ્યોતિષ્કઃ કથયતિ--બ્રાહ્મણ, તવ પ્રત્યક્ષીકરોમિ।
171.030. પશ્યેતિ।
171.030. તેનાસૌ અપરિભુક્ત ઉપરિવિહાયસા ક્ષિપ્તઃ।
171.031. વિતાનં કૃત્વા અવસ્થિતઃ।
171.031. પરિભુક્તઃ ક્ષિપ્તઃ।
171.031. ક્ષિપ્તમાત્રક એવ પતિતઃ।
171.032. બ્રાહ્મણો દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમાપન્નઃ।
171.032. કથયતિ--ગૃહપતે, મહર્દ્ધિકસ્ત્વમ્ <172>મહાનુભાવ ઇતિ।
172.001. જ્યોતિષ્કઃ કથયતિ--બ્રાહ્મણ, પુનઃ પશ્યૈનમ્ યો ઽસૌ અપરિભુક્તક ઇતિ, સ કણ્ટકવાટસ્યોપરિષ્ટાત્ ક્ષિપ્તો ઽસજ્જમાનો ગતઃ।
172.002. સો ઽન્યઃ ક્ષિપ્તઃ કણ્ટકે લગ્નઃ।
172.002. સ બ્રાહ્મણો ભૂયસ્યા માત્રયા અભિપ્રસન્નઃ કથયતિ--ગૃહપતે, મહર્દ્ધિકસ્ત્વં ંહાનુભાવઃ।
172.003. યત્ તવાભિપ્રેતં તત્પ્રયચ્છેતિ।
172.004. સ કથયતિ--બ્રાહ્મણ, અતિથિસ્ત્વમ્।
172.004. તવૈવ પૂજા કૃતા ભવતિ।
172.004. સહસ્રમેવ પર્યચ્છામીતિ।
172.005. તેન તસ્ય કાર્ષાપણસહસ્રં દત્તમ્।
172.005. બ્રાહ્મણસ્તમાદાય પ્રક્રાન્તઃ।
172.005. જ્યોતિષ્કેણ તતો યઃ પરિભુક્તકઃ સ દારકાય દત્તઃ, અપરિભુક્તકસ્તુ સ્નાનશાટકઃ કૃતઃ।
172.006. યાવદપરેણ સમયેન રાજા બિમ્બિસાર ઉપરિપ્રાસાદતલગતો ઽમાત્યગણપરિવૃતસ્તિષ્ઠતિ।

172.007. જ્યોતિષ્કસ્ય સ સ્નાનશાટક ઉપરિ ગૃહસ્યાભ્યવકાશે શોષિતો વાયુના હ્રિયમાણો રાજ્ઞો બિમ્બિસારસ્યોપરિ પતિતઃ।
172.009. રાજા કથયતિ--ભવન્તઃ, રાજાર્હમિદં વસ્ત્રમ્।
172.009. કુત એતદિતિ?।
172.009. તે કથયન્તિ--દેવ, શ્રૂયતે રાજ્ઞો માન્ધાતુઃ સપ્તાહં હિરણ્યવર્ષં પતિતમ્।
172.010. દેવસ્યાપિ વસ્ત્રવર્ષઃ પતિતુમારબ્ધમ્।
172.011. નચિરાદ્ધિરણ્યવર્ષઃ પતિષ્યતીતિ।
172.011. રાજા કથયતિ--ભવન્તઃ, જ્યોતિષ્કો ગૃહપતિર્ભગવતા વ્યાકૃતો દિવ્યમાનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવિષ્યતીતિ।
172.012. ઇદં ચ દિવ્યં વસ્ત્રમાકાશાત્ પતિતમ્।
172.013. સ્થાપયત।
172.013. તસ્યૈવાગતસ્ય દાસ્યામીતિ।
172.013. તે ચૈવમાલાપં કુર્વન્તિ, જ્યોતિષ્કશ્ચાગતઃ।
172.014. રાજા કથયતિ--કુમાર, ત્વં ભગવતા વ્યાકૃતો દિવ્યમાનુષીં શ્રિયં પ્રત્યનુભવિષ્યતીતિ।
172.014. મમ ચેદં દિવ્યં વસ્ત્રમાકાશાત્ પતિતમ્।
172.015. ગૃહાણેતિ।
172.015. તેન હસ્તઃ પ્રસારિતઃ।
172.015. દેવ આનય, પશ્યામીતિ।
172.016. સ નિરીક્ષિતુમારબ્ધો યાવત્ પશ્યત્યાત્મીયં સ્નાનશાટકમ્।
172.016. સ વિસ્મૃત્ય કથયતિ--દેવ, મદીયો ઽયં સ્નાનશાટકો વાયુનોપક્ષિપ્ત ઇહાગત ઇતિ।
172.017. કુમાર, તવ દિવ્યમાનુષ્યકી શ્રીઃ પ્રાદુર્ભૂતા? દેવ, પ્રાદુર્ભૂતા।
172.018. કુમાર, યદ્યેવમ્, કિમર્થં ન નિમન્ત્રયસિ? દેવ, નિમન્ત્રિતો ભવ।
172.019. ગચ્છ, ભક્તં સજ્જીકુરુ।
172.019. દેવ, યસ્ય દિવ્યમાનુષી શ્રીઃ પ્રાદુર્ભૂતા, કિં તેન સજ્જીકર્તવ્યમ્? નનુ સજ્જીકૃતમેવ, ગચ્છેતિ।
172.020. સ જ્યોતિષ્કસ્ય ગૃહં ગતઃ।
172.020. રાજા બાહ્યં પરિજનં દૃષ્ટ્વા ઇન્દ્રિયાણ્યુત્ક્ષિપતિ।
172.021. દેવ, કિમર્થમિન્દ્રિયાણ્યુત્ક્ષિપસિ।
172.021. સ કથયતિ--કુમાર, વધૂજનો ઽયમિતિ કૃત્વા।
172.022. દેવ નાયં વધૂજનઃ, બાહ્યો ઽયં પરિજનઃ।
172.022. સ પરં વિસ્મયમાપન્નઃ।
172.022. પુનર્મધ્યં જનં દૃષ્ટ્વા ઇન્દ્રિયાણ્યુત્ક્ષિપ્તુમારબ્ધઃ।
172.023. તથૈવ પૃચ્છતિ।
172.023. રાજા અપિ તથૈવ કથયતિ।
172.023. જ્યોતિષ્કઃ કથયતિ--દેવ, અયમપિ ન વધૂજનઃ, કિં તુ મધ્યો ઽયં જનઃ।
172.024. સ ભૂયસ્યા માત્રયા પરં વિસ્મયમાપન્નઃ।
172.024. તસ્ય મધ્યમાયાં દ્વારશાલાયાં મણિભૂમિરુપરચિતા।
172.025. તસ્યાં મત્સ્યા ઉદકપૂર્ણાયામિવ યન્ત્રયોગોપરિભ્રમન્તો દૃશ્યન્તે।
172.026. રાજા પ્રવેષ્ટુકામો વાપીતિ કૃત્વોપાનહૌ મોક્તુમારબ્ધઃ।
172.026. જ્યોતિષ્કઃ કથયતિ--દેવ કસ્યાર્થે ઉપાનહૌ અપનયસીતિ? સ કથયતિ--કુમાર, પાનીયમુત્તર્ત્તવ્યમિતિ।
172.027. જ્યોતિષ્કઃ કથયતિ--દેવ નેદં પાનીયમ્, મણિભૂમિરેષા।
172.028. સ કથયતિ--કુમાર, ઇમે મત્સ્યા ઉપરિ ભ્રમન્તઃ પશ્યન્તિ।
172.029. દેવ યન્ત્રયોગેનૈતે પરિભ્રમન્તિ।
172.029. સ ન શ્રદ્ધત્તે।
172.029. તેનાઙ્ગુલિમુદ્રા ક્ષિપ્તા।
172.029. સા રણરણાશબ્દેન ભૂમૌ પતિતા।
172.030. તતો વિસ્મયમાપન્નઃ પ્રવિશ્ય સિંહાસને નિષણ્ણઃ।
172.030. વધૂજનઃ પાદાભિવન્દન ઉપસંક્રાન્તઃ।
172.031. તાસામશ્રુપાતો જાતઃ।
172.031. રાજા કથયતિ--કુમાર, કસ્માદયં વધૂજનો રોદિતિ? દેવ નાયં રોદિતિ, કિં તુ દેવસ્ય કાષ્ઠધૂમેન વસ્ત્રાણિ ધૂપિતાનિ, તેન <173>આસામશ્રુપતો જાત ઇતિ।
173.001. રાજા તત્ર દિવ્યમાનુષ્યા શ્રિયા ઉપચર્યમાણઃ પ્રમત્તો ન નિષ્ક્રાંતિ।
173.002. રાજકૃત્યાનિ રાજકરિણીયાનિ પરિહાતુમારબ્ધાનિ।
173.002. અમાત્યૈરજાતશત્રુઃ કુમારો ઽભિભૂતહ્--કુમાર, દેવો જ્યોતિષ્કસ્ય ગૃહં પ્રવિશ્ય પ્રમત્તઃ।
173.003. ગચ્છ, નિવેદયેતિ।
173.003. તેન ગત્વા ઉક્તહ્--દેવ, કિમત્ર પ્રવિશ્યાવસ્થિતહ્? અમાત્યાઃ કથયન્તિ--રાજકૃત્યાનિ રાજકરણીયાનિ પરિહીયન્ત ઇતિ।
173.005. સ કથયતિ--કુમાર, ન શક્નોષિ ત્વમેકં દિવસં રાજ્યં કારયિતુમ્? કિં દેવો જાનીતે--મમૈકો દિવસઃ પ્રવિષ્ટસય? અદ્ય દેવસ્ય સપ્તમો દિવસો વર્તતે।
173.006. રાજા જ્યોતિષ્કસ્ય મુખં નિરીક્ષ્ય કથયતિ--કુમાર સત્યમ્? દેવ સત્યમ્।
173.007. સપ્તમ્ એવ દિવસો વર્તતે।
173.007. કુમાર, કથં રાત્રિજ્ઞાયતે દિવસો વા? દેવ, પુષ્પાણાં સંકોચવિકાસાન્મણીનાં જ્વલનાજ્વલનયોગાચ્છકુનીનાં ચ કૂજનાકૂજનાત્।
173.009. સન્તિ તાનિ પુષ્પાણિ યાનિ રાત્રૌ વિકસન્તિ, દિવા મ્લાયન્તિ? સન્તિ યાનિ દિવા વિકસન્તિ રાત્રૌ મ્લાયન્તિ? સન્તિ તે મણયો યે રાત્રૌ જ્વાલન્તિ, ન દિવા? સન્તિ યે દિવા જ્વલન્તિ, ન રાત્રૌ? સન્તિ તે શકુનયો યે રાત્રૌ કૂજન્તિ, ન દિવા? સન્તિ યે દિવા કૂજ્ઞતિ, ન રાત્રૌ? રાજા વિસ્મયમાપન્નઃ કથયતિ--કુમાર, અવિતથવાદી ભગવાન્।
173.013. યથા ત્વં ભગવતા વ્યાકૃતસ્તથૈવ નાન્યથેત્યુક્ત્વા જ્યોતિષ્કગૃહાત્ નિષ્ક્રાન્તઃ।
173.014. અજાતશત્રુકુમારેણ જ્યોતિષ્કસન્તકો મણિરપહૃત્ય દારકસ્ય હસ્તે દત્તઃ।
173.014. તેન્ યત એવ ગૃહીતસ્તત્રૈવ ગત્વાવસ્થિતઃ।
173.015. અજાતશત્રુઃ કથયતિ--દારક, આનય તં મણિં પશ્યામીતિ।
173.015. સ મુષ્ઠિં વિઘાટ્ય કથયતિ--કુમાર, ન જાને કુત્ર ગત ઇતિ।
173.016. સ તં તાડયિતુમારબ્ધઃ।
173.016. જ્યોતિષ્કઃ કથયતિ--કુમાર, કિમર્થમેનં તાડયસિ? ઘપતે, અહં ચૌરઃ, એષ મહાચૌરઃ।
173.017. મયા ત્વદીયો મણિરપહૃતઃ, સો ઽપ્યનેનાપહૃત ઇતિ।
173.018. સ કથયતિ--કુમાર, ન ત્વયા અપહૃતો નાપ્યનેન, અપિ તુ યત એવ ત્વયા ગૃહીતસ્તત્રૈવ ગત્વા અવસ્થિતઃ।
173.019. અપિ તુ કુમાર, સ્વકં તે ગૃહમ્।
173.020. યાવદ્ભિર્મણિભિરન્યેન વા પ્રયોજનં તાવદ્ગૃહાણ યથાસુખમિતિ।
173.020. સ પ્રતિભિન્નકઃ સંલક્ષયતે--યદા પિતુરત્યયાદ્રાજા ભવિષ્યામિ, તદા ગ્રહીષ્યામીતિ।
173.021. યદા અજાતશત્રુણા દેવદત્તવિગ્રાહિતેન પિતા ધાર્મિકો ધર્મરાજો જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતઃ, સ્વયમેવ ચ પટ્ટં બદ્ધ્વા પ્રતિતિષ્ઠિતઃ, તદા તેન જ્યોતિષ્કો ઽભિહિતહ્--ગૃહપતે, ત્વં મમ ભ્રાતા ભવસિ।
173.023. ગૃહં ભાજયામ ઇતિ।
173.024. સ સંલક્ષયતિ--યેન પિતા ધાર્મિકો ધર્મરાજઃ પ્રઘાતિતઃ, સ માં મર્ષયતીતિ કુત એતત્? નૂનમયં મદ્ગૃહમાગચ્છતુ, કામં પ્રયચ્છામીતિ વિદિત્વા કથયતિ--દેવ, વિભક્તમેવ, કિમત્ર વિભક્તવ્યમ્? મદીયં ગૃહમાગચ્છ, અહં ત્વદીયં ગૃહમાગચ્છામીતિ।
173.026. અજાતશત્રુઃ કથયતિ--શોભનમ્।
173.027. એવં કુરુ।
173.027. સ તસ્ય ગૃહં ગતઃ।
173.027. જ્યોતિષ્કો ઽપ્યજાતશત્રોર્ગૃહં ગતઃ।
173.028. સા શ્રીસ્તસ્માદ્ગૃહાદન્તર્હિતા, યત્ર જ્યોતિષ્કસ્તત્રૈવ ગતા।
173.028. એવમ્ યાવત્ સપ્તવારાનન્તર્હિતા પ્રાદુર્ભૂતા ચ।
173.029. અજાતશત્રુઃ સંલક્ષયતે--એવમપિ મયા ન શકિતં જ્યોતિષ્કસ્ય મણીનપહર્તુમ્।
173.030. અન્યદુપાયં કરોમિ।
173.030. તેન ધૂર્તપુરુષાઃ પ્રયુક્તાહ્--ગચ્છત, જ્યોતિષ્કસ્ય ગૃહાન્મણીનપહરતેતિ।
173.031. તે હિ શીટાકર્કટકપ્રયોગેનાભિરોઢુમારબ્ધાઃ।
173.031. તે ઽન્તઃપુરિકયા ઉપરિપ્રાસાદતલગતયા દૃષ્ટાઃ।
173.032. તયા ધૂર્તધૂર્તકા ઇતિ નાદો મુક્તઃ।
173.032. જ્યોતિષ્કેણ શ્રુતમ્।
173.032. તેનાશયતો વાગ્નિશ્ચારિતા--તિષ્ઠન્તુ <174>ધૂર્તકા ઇતિ।

174.001. તેષામ્ યો યત્રાભિરૂઢઃ સ તત્રૈવાસ્થિતો યાવત્ પ્રભાતા રજની સંવૃત્તા।
174.002. મહાજનકાયેન દૃષ્ટાઃ।
174.002. તે કથયન્તિ--ભવન્તઃ, અનેન કલિરાજેન પિતા ધાર્મિકો ધર્મરાજો જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતઃ॥
174.003. ઇદાનીં ગૃહાણ્યપિ મોષયતિ।
174.003. તત્કિં ન મે મોષિષ્યત ઇતિ? પુરક્ષોભો જાતઃ।
174.004. અજાતશત્રુણા જ્યોતિષ્કસય્ દૂતો ઽનુપ્રેષિતહ્--મુઞ્ચત મમાયં ખલીકાર સંલક્ષયતે--યેન નામ પિતા જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતઃ, સ માં ન પ્રઘાતયિત્ષ્યતીતિ કુત એતત્? સર્વથા અહં ભગવતા વ્યાકૃતહ્--મમ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્થત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યતીતિ।
174.008. ગચ્છામિ, પ્રવ્રજામીતિ।
174.008. તેન સર્વં ઘનજાતં દીનાનાથકૃપણેભ્યો દત્તમ્।
174.008. અધનાઃ સધના વ્યવસ્થાપિતાઃ।
174.009. અથ જ્યોતિષ્કો ગૃહપતિઃ સુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવાનવલોક્ય યેન ભગવાંસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
174.010. ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ।
174.010. એકાન્તનિષણ્ણો જ્યોતિષ્કો ગૃહપતિર્ભગવન્તમિદમવોચત્--લભેયાહાં ભદન્ત સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામુપસમ્પદં ભિક્ષુભાવમ્।
174.012. ચરેયમહં ભગવતો ઽન્તિકે બ્રહ્મચર્યમિતિ।
174.012. સ ભગવતા એહિભિક્ષુકયા આભાષિતહ્--એહિ ભિક્ષો, ચર બ્રહ્મચર્યમિતિ।
174.013. ભગવતો વાચાવસાનમેવ મુણ્ડઃ સંવૃત્તઃ।
174.014. સંઘાટીપ્રાવૃતઃ પાત્રકરવ્યગ્રહસ્તઃ સપ્તાહાવરોપિતકેશશ્મશ્રુર્વર્ષશતોપસમ્પન્નસ્ય ભિક્ષુરીર્યાપથેનાવસ્થિતઃ।
174.016. એહીતિ ચોક્તઃ સ તથાગતેન મુણ્ડશ્ચ સંઘાટિપરીતદેહઃ।
174.018. સદ્યઃ પ્રશાન્તેન્દ્રિય એવ તસ્થાવુપસ્થિતો બુદ્ધમનોરથેન

174.020. તસ્ય ભગવતા અવવાદો દત્તઃ।
174.020. તેનોદ્યચ્છમાનેન વ્યાયચ્છમાનેન ઇદમેવ પઞ્ચગણ્ડકં સંસારચક્રં ચલાચલં વિદિત્વા સર્વસંસ્કારગતીઃ શતનપતનવિકિરણવિધ્વંસનધર્મતયા પરાહત્યસર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્।
174.023. અર્હન્ સંવૃત્તસ્ત્રૈધાતુકવીતરાગઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચન આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દનકલ્પો વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભસત્કારપરાન્મુખઃ।
174.024. સેન્દ્રોપેણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ચ સંવૃત્તઃ॥
174.025. ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુહ્--કિં ભદન્ત આયુષ્મતા જ્યોતિષ્કેણ કર્મ કૃતમ્ યેન ચિતામારોપિતઃ, દિવ્યમાનુષી શ્રીઃ પ્રાદુર્ભૂતા, ભગવતઃ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કૃતમિતિ? ભગવાનાહ--જ્યોતિષ્કેણૈવ ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્યુપચિતાનિ લબ્ધસંહારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્યોઘવત્પ્રત્યુપસ્થિતાન્યવશ્યમ્ભાવીનિ।
174.028. જ્યોતિષ્કેણ કર્માણિ કૃતાન્યુપચિતાનિ।
174.029. કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કાર્માણિ કૃતાન્યુપચિતાનિ પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વેવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાન્યુપચિતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્યશુભાનિ ચ।
175.001. <175>ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણિ કલ્પકોટિશતૈરપિ।
175.002. સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્

175.003. ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવ એકનવતિકલ્પે વિપશ્યી નામ શાસ્તા લોક ઉદપાદિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સમ્બુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નઃ સુગતો લોકવિદનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્।
175.005. દ્વાષષ્ટિભિક્ષુસહસ્રપરિવારો જનપદચારિકાં ચરન્ બન્ધુમતીં રાજધાનીમનુપ્રાપ્તો બન્ધુમત્યાં વિહરતિ સ્મ બન્ધુમતીયકે દાવે।
175.006. તેન ખલુ સમયેન બન્ધુમત્યાં રાજધાન્યાં બન્ધુમાન્ નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ પ્રશાન્તકલિકલહડિમ્બડમરં તસ્કરરોગાપગતં શાલીક્ષુગોમહિષીસમ્પન્નમ્।
175.008. ધાર્મિકો ધર્મરાજા ધર્મેણ રાજ્યં કારયતિ।
175.009. તસ્યાનઙ્ગણો નામ ગૃહપતિરાઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી।
175.010. સ સંલક્ષયતે--બહુશો મયા વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધો ઽન્તર્ગૃહે ઉપનિમન્ત્રય ભોજિતઃ।
175.011. ન તુ કદાચિત્ ત્રૈમાસીં સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારિતઃ।
175.012. યન્ન્વહં વિપશ્યિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધં ત્રૈમાસીં સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારયેયમ્।
175.012. ઇતિ વિદિત્વા યેન વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
175.013. ઉપસંક્રમ્ય વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ।
175.014. એકાન્તનિષણ્ણમનઙ્ગણં ગૃહપતિં વિપશ્યી સમ્યકસ્મ્બુદ્ધો ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ।
175.015. અનેકપર્યાયેણ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય તૂષ્ણીમ્।
175.016. અથાનઙ્ગણો ગૃહપતિરુત્થાયાસનાદેકાંસમુત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય વિપશ્યિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધમિદવોચત્--અધિવાસયતુ મે ભગવાંસ્ ત્રૈમાસીં ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેનેતિ।
175.019. અધિવાસયતિ વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધો ઽનઙ્ગણસ્ય ગૃહપતેસ્તૂષ્ણીમ્ભાવેન।
175.019. અથાનઙ્ગણો ગૃહપતિર્ભગવતસ્તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ઉત્થાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તઃ।
175.021. અશ્રૌષીદ્બન્ધુમાન્ રાજા--વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધો દ્વાષષ્ટિભિક્ષુસહસ્રપરિવારો જનપદચારિકાં ચરન્ બન્ધુમતીમનુપ્રાપ્તો બન્ધુમત્યાં વિહરતિ બન્ધુમતીયે દાવે ઇતિ।
175.023. શ્રુત્વા ચ પુનરસ્યૈતદભવત્--બહુશો મયા ભગવાનન્તર્ગૃહે ઉપનિમન્ત્ર્ય ભોજિતઃ।
175.023. ન તુ કદાચિત્ ત્રૈમાસીં સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારિતઃ।
175.024. યન્ન્વહં વિપશ્યિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધં સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારયેયમ્।
175.025. ઇતિ વિદિત્વા યેન વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
175.025. ઉપસંક્રમ્ય વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ।
175.026. એકાન્તનિષણ્ણં બન્ધુમન્તં રાજાનં ભગવાન્ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ।
175.027. અનેકપર્યાયેણ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય તૂષ્ણીમ્।
175.028. અથ બન્ધુમાન્ રાજા ઉત્થાયાસનાદેકાંસમુત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય વિપશ્યિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધમિદમવોચત્--અધિવાસયતુ મે ભગવાંસ્ત્રૈમાસીં ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન।
175.031. ઉપનિમન્ત્રિતો ઽસ્મિ મહારાજ ત્વત્પ્રથમતો ઽનઙ્ગણેન ગૃહપતિના।
175.031. અધિવાસયતુ ભગવાન્, અહં તથા કરિષ્યે યથા અનઙ્ગણો ગૃહપતિરાજ્ઞાસ્યતિ।
175.032. સચેત્ તે મહારાજ અનઙ્ગણો <176>ગૃહપતિરનુજાનીતે, એવં તે ઽહમધિવાસયામિ।
176.001. અથ બન્ધુમાન્ રાજા વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ઉત્થાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તો યેન સ્વં નિર્વેશનં તેનોપસંક્રાન્તઃ।
176.003. બન્ધુમાન્ રાજા અનઙ્ગણં ગૃહપતિં દૂતેન પ્રક્રોશ્યેદમવોચત્--યત્ખલુ ગૃહપતે જાનીયાત્--અહં ત્વત્પ્રથમતો વિપશ્યિનં સમ્યકસ્મ્બુદ્ધં ભોજયામિ, તતઃ પશ્ચાત્ તવાપિ ન દુષ્કરં ભવિષ્યતિ વિપશ્યિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધં ભોજયિતુમિતિ।
176.005. સ કથયતિ--દેવ, મયા વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ત્વત્પ્રથમત ઉપનિમન્ત્રિતઃ।
176.006. અહમેવ ભોજયામિ।
176.006. રાજા કથયતિ--ગૃહપતે, યદ્યપ્યેવમ્, તથાપિ ત્વં મમ વિષયનિવાસી।
176.007. નાર્હામ્યહં ત્વત્પ્રથમતો ભોજયિતુમ્? દેવ, યદ્યપ્યહં તવ વિષયનિવાસી, તથાપિ યેન પૂર્વનિમન્ત્રિતઃ સ એવ ભોજયતિ।
176.008. નાત્ર દેવસ્ય નિર્બન્ધો યુક્તઃ।
176.008. ન તે ગૃહપતે કામકારં દદામિ।
176.009. અપિ તુ યો ભક્તોત્તરિકયા જેષ્યતિ, સો ઽવશિષ્ટં કાલં ભોજયિષ્યતિ।
176.010. તથા ભવતુ ઇત્યનઙ્ગણો ગૃહપતિઃ પ્રત્યશ્રૌષીત્।
176.010. તથા અનઙ્ગણો ગૃહપતિસ્તામેવ રાત્રિં શુચિં પ્રણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં સમુદાનીય કાલ્યમેવોત્થાયોદકમણીન્ પ્રતિષ્ઠાપ્ય ભગવતો દૂતેન કાલમારોચયતિ--સમયો ભદન્ત, સજ્જં ભક્તમ્ યસ્યેદાનીં ભગવાન્ કાલં મન્યતે।
176.012. અથ વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધઃ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમાદાય ભિક્ષુગણપરિવૃતો યેનાનઙ્ગણસ્ય ગૃહપતેર્ભક્તાભિસારસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
176.014. ઉપસંક્રમ્ય પુરસ્તાદ્ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ।
176.015. અથાનઙ્ગણો ગૃહપતિઃ સુખોપનિષણ્ણં બુદ્ધપ્રમુખં ભિક્ષુસંઘં વિદિત્વા શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સંતર્પયતિ સંપ્રવારયતિ।
176.016. અનેકપર્યાયેણ શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સ્વહસ્તં સંતર્પ્ય સંપ્રવાર્ય ભગવન્તં ભુક્તવન્તં વિદિત્વા ધૌતહસ્તમપનીતપાત્રં નીચતરમાસનં ગૃહીત્વા ભગવતઃ પુરસ્તાન્નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય।
176.018. અથ વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધો ઽનઙ્ગણં ગૃહપતિં ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ।
176.020. અનેકપર્યાયેણ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય પ્રક્રાન્તઃ।
176.020. એવં બન્ધુમતા રાજ્ઞા ભોજિતઃ।
176.021. એષ એવ ગ્રન્થો વિસ્તરેણ કર્તવ્યઃ।
176.021. મ ક્વચિદ્ભક્રોત્તરિકયા પરાજયતિ।
176.022. તતો બન્ધુમાન્ રાજા કરે કપોલં દત્ત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતઃ।
176.022. અમાત્યાઃ કથયન્તિ--દેવ, કસ્માત્ ત્વં કરે કપોલં દત્ત્વા ચિન્તાપરસ્તિષ્ઠસીતિ? સ કથયતિ--ભવન્તઃ, કથમહં ન ચિન્તાપરસ્તિષ્ઠામિ યો ઽહં મમ વિષયનિવાસિનં કુટુમ્બિનં ન શક્નોમિ ભક્તોત્તરિકયા પરાજયિતુમ્? તે કથયન્તિ, દેવ, તસ્ય ગૃહપતેઃ કાષ્ઠં નાસ્તિ।
176.025. કાષ્ઠવિક્રયો વિધાર્યતામીતિ।
176.026. રાજ્ઞા ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતમ્।
176.026. ભવન્તઃ, ન કેનચિત્ મદ્વિષયનિવાસિના કાષ્ઠં વિક્રેતવ્યમ્।
176.027. યો વિક્રીણીતે, તેન મદ્વિષયે ન વસ્તવ્યમિતિ।
176.027. અનઙ્ગણો ગૃહપતિર્ગન્ધકાષ્ઠૈર્ભક્તં સાધયિતુમારબ્ધઃ।

176.028. સુગન્ધતૈલેન ચ વસ્ત્રાણિ તીમયિત્વા ખાદ્યકાન્યુલ્લાડયિતુમ્।
176.028. સુરભિણા ગન્ધેન સર્વા બન્ધુમતી નગરી સ્ફુટા સંવૃત્તા।
176.029. બન્ધુમાન્ રાજા પૃચ્છતિ--ભવન્તઃ, કુત એષ મનોજ્ઞગન્ધ ઇતિ? તૈર્વિસ્તરેણ સમાખ્યાતમ્।
176.030. સ કથયતિ--અહમપ્યેવં કરોમિ।
176.030. કિં મમ વિભવો નાસ્તીતિ? અમાત્યાઃ કથયન્તિ--દેવ, કસ્યાર્થે એવં ક્રિયતે? અયં ગૃહપતિરપુત્રો નચિરાત્ કાલં કરિષ્યતિ।
176.032. દેવસ્યૈવ સર્વં સન્તસ્વાપતેયં ભવિષ્યતિ।
176.032. કાષ્ઠવિક્રયો ઽનુજ્ઞાસ્યતામિતિ<177>।
177.001. તેન કાષ્ઠવિક્રયો ઽનુજ્ઞાતઃ।
177.001. અનઙ્ગણેન ગૃહપતિના શ્રુતમ્--રાજ્ઞા કાષ્ઠવિક્રયો ઽનુજ્ઞાત ઇતિ।
177.002. તેન ચિત્તં પ્રદૂષ્ય ખરા વાગ્ નિશ્ચારિત--તાવન્મે ભક્તકાષ્ઠમસ્તિ, યેનાહમ્ એનં સહામાત્યં ચિતામારોપ્ય ધ્માપયામીતિ।
177.003. રાજા કરે કપોલં દત્ત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતઃ।
177.004. અમાત્યાઃ કથયન્તિ--દેવ, કિમર્થં કરે કપોલં દત્ત્વા ચિન્તાપરિસ્તિષ્ઠસીતિ? તેન વિસ્તરેણ સમાખ્યાતમ્।
177.005. તે કથયન્તિ--દેવ, અલં વિષાદેન।
177.005. વયં તથા કરિષ્યામો યથા દેવશ્ચાનઙ્ગણં ગૃહપતિં પરાજયતીતિ।
177.006. તૈરપરસ્મિન્ દિવસે બન્ધુમતી રાજધાની અપગતપાષાણશર્કરકઠલ્યા વ્યવસ્થાપિતા ચન્દનવારિપરિષિક્તા સુરભિધૂપઘટિકોપનિબન્દ્ધા આમુક્તપટ્ટદામકલાપા ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકા નાનાપુષ્પાવકીર્ણા નન્દનવનોદ્યાનસદૃશા।
177.008. તત્પ્રતિસ્પર્ધશોભાવિભૂષિતો મણ્ડવાટઃ કારિતઃ।
177.009. તસ્મિન્ નાનારત્નવિભૂષિતાસનવસનસમ્પન્નશોભાસનપ્રજ્ઞપ્તિઃ કારિતા।
177.010. મૃદુવિશદસુરભિગન્ધસમ્પન્નો વિવિધભક્તવ્યઞ્જનસહિતો દિવ્યસુધામનોજ્ઞસંકાશસ્રૈલોક્યગુરોરનુરૂપ આહાર ઉપસમન્વાહૃતઃ।
177.011. તતો બન્ધુમાન્ રાજા દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમાપન્નઃ।
177.012. તતો વિસ્મયાવર્જિતચિત્તસંતતિર્વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય દૂતેન કાલમારોચયતિ--સમયે ભદન્ત, સજ્જં ભક્તમ્ યસ્યેદાનીં ભગવાન્ કાલં મન્યત ઇતિ।
177.014. અથ વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધઃ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમાદાય ભિક્ષુગણપરિવૃતો ભિક્ષુસંઘપુરસ્કૃતો યેન બન્ધુમતો રાજ્ઞો ભક્તાભિસારસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
177.016. ઉપસંક્રમ્ય પુરસ્તાદ્ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ।
177.017. બન્ધુમતો રાજ્ઞો મઙ્ગલ્યાભિષેકો હસ્તિનાગો વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય શતશલાકં છત્રમુપરિ મૂર્ધ્નો ધારયતિ, અવશિષ્ટા હસ્તિનાહા ભિક્ષૂણામ્।
177.018. બન્ધુમતો રાજ્ઞો ઽગ્રમહિષી વિપશ્યિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધં સૌવર્ણેન મણિવાલવ્યજનેન વીજયતિ, અવશિષ્ટા અન્તઃપુરિકા અવશિષ્ટાનાં ભિક્ષૂણામ્।
177.020. અનઙ્ગણેન ગૃહપતિના અવચરકઃ પુરુષઃ પ્રેષિતહ્--ગચ્છ ભોઃ પુરુષ, પશ્ય કીદૃશેનાહારેણ બન્ધુમાન્ રાજા બુદ્ધપ્રમુખં ભિક્ષુસંઘં ભોજયતીતિ।
177.021. સ ગતસ્તાં વિભૂતિં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયાવર્જિતમનાસ્તત્રૈવાવસ્થિતઃ।
177.022. એવં દ્વિતીયઃ, તૃતીયઃ પ્રેષિતઃ।
177.023. સો ઽપિ તત્રૈવ ગત્વા અવસ્થિતઃ।
177.023. તતો ઽનઙ્ગણો ગૃહપતિઃ સ્વયમેવ ગતઃ।
177.023. સો ઽપિ તાં વિભૂતિં દૃષ્ટ્વા પરં વિષાદમાપન્નઃ સંલક્ષયતિ--શક્યમન્યત્ સંપાદયિતુમ્।
177.024. કિં તુ હસ્તિનામન્તઃપુરસ્ય ચ કુતો મમ વિભવહ્? ઇતિ વિદિત્વા નિવેશનં ગતો દૌવારિકં પુરુષમામન્ત્રયતે--ભોઃ પુરુષ, યદિ કશ્ચિદ્યાચનક આગચ્છતિ, સ યત્ પ્રાર્થયતે તદ્દાતવ્યમ્, નો તુ પ્રવેશઃ।
177.026. ઇત્યુક્ત્વા શોકાગારં પ્રવિશ્ય અવસ્થિતઃ।
177.027. શક્રસ્ય દેવેન્દ્રસ્યાધસ્તાત્ જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે।
177.027. સ સંલક્ષયતિ--યે કેચિલ્લોકે દક્ષિણીયાઃ, વિપશ્યી સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તેષામગ્રઃ, દાનપતીનામપ્યનઙ્ગણો ગૃહપતિઃ।
177.029. સાહાય્યમસ્ય કલ્પયિતવ્યમ્।
177.029. ઇતિ વિદિત્વા કૌશિકો બ્રાહ્મણવેષમભિનિર્માય યેનાનઙ્ગણસ્ય ગૃહપતેર્ નિવેશનં તેનોપસંક્રાન્તઃ।
177.030. ઉપસંક્રમ્ય દૌવારિકં પુરુષમામન્ત્રયતે--ગચ્છ ભોઃ પુરુષ, અનઙ્ગણસ્ય ગૃહપતેઃ કથય--કૌશિકગોત્રો બ્રાહ્મણો દ્વારે તિષ્ઠતિ ભવન્તં દ્રષ્ટુકામ ઇતિ।
177.031. સ કથયતિ--બ્રાહ્મણ, ગૃહપતિના અહં સ્થાપિતહ્--યઃ કશ્ચિદ્ યાચનક આગચ્છતિ, સ યત્ પ્રાથયતે<178>, તદ્દાતવ્યં ન તુ પ્રવેશ ઇતિ।
178.001. યેન તે પ્રયોજનં તદ્ગૃહીત્વા ગચ્છ।
178.001. કિં તે ગૃહપતિના દૃષ્ટેનેતિ? સ કથયતિ--ભોઃ પુરુષ, ન મમ કેનચિત્ પ્રયોજનમ્।
178.002. અહં ગૃહપતિમેવ દ્રષ્ટુકામઃ।
178.003. ગચ્છેતિ।
178.003. તેનાનઙ્ગણસ્ય ગૃહપતેર્ગત્વા નિવેદિતમ્--આર્ય, કૌશિકસગોત્રો બ્રાહ્મણો દ્વારે તિષ્ઠતિ આર્યં દ્રષ્ટુકામ ઇતિ।
178.004. સ કથયતિ--ગચ્છ ભોઃ પુરુષ, યેન તય્સ પ્રયોજનં તત્ પ્રયચ્છ--કિં તેનાત્ર પ્રવિષ્ટેનેતિ? સ કથયતિ--આર્ય, ઉક્તો મયા એવં કથયતિ--નાહં કિંચિત્ પ્રાર્થયામિ, અપિ તુ ગૃહપતિમેવ દ્રષ્ટુકામ ઇતિ।
178.006. સ કથયતિ--ભોઃ પુરુષ યદ્યેવમ્, પ્રવેશય।
178.006. સ તેન પ્રવેશિતઃ।
178.007. બ્રાહ્મણઃ કથયતિ--કસ્માત્ ત્વં ગૃહપતે કરે કપોલં ચિન્તાપરસ્તિષ્ઠસીતિ? સ ગૃહપતિર્ગાથાં ભાષતે--
178.009. ન તસ્ય કથયેચ્છોકમ્ યઃ શોકાન્ન પ્રમોચયેત્।
178.010. તસ્મૈ તુ કથયેચ્છોકમ્ યઃ શોકાત્સમ્પ્રમોચયેત્