દિવ્યાવદાન · અધ્યાય 10

ઇતિ॥
080.025. જનકાયઃ કથયતિ--ગૃહપતે, શ્રેયઃ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય દર્શનમ્? સ કથયતિ--શ્રેયઃ।
080.026. તે કથયન્તિ--યદ્યેવમ્, ગણેનૈવં ક્રિયાકારઃ કૃતો ગણ એવ ઉદ્ઘાટયતુ।
080.026. કો ઽત્ર વિરોધહ્? તે ક્રિયાકારમુદ્ઘાટ્ય નિર્ગન્તુમારબ્ધાઃ।
080.027. તતઃ પરસ્પરં સંઘટ્ટનેન ન શક્નુવન્તિ નિર્ગન્તુમિતિ વજ્રપાણિના યક્ષેણ વિનેયજનાનુકમ્પયા વજ્રઃ ક્ષિપ્તઃ।
080.028. પ્રાકારસ્ય ખણ્ડઃ પતિતઃ।
080.029. અનેકાનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ નિર્ગતાનિ, કાનિચિત્ કુતૂહલજાતાનિ, કાનિચિત્ પૂર્વકૈઃ કુશલમૂલૈઃ સંચોદ્યમાનાનિ।
080.030. તે ગત્વા ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કૃત્વા પુરતો નિષણ્ણાઃ।
080.031. યાવદ્ભગવતઃ સામન્તકેન પર્ષત્ સંનિપતિતા।
080.031. અથ બઘવાંસ્તાં પર્ષદમભ્યવગાહ્ય પુરસ્તાદ્ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષદ્યાનેકસત્ત્વસંતાનકુશલમૂલસમારોપિકાં ધર્મદેશનાં કૃતવાન્, યામ્ <81>શ્રુત્વા કૈશ્ચિચ્છ્રોતાપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્, કૈશ્ચિચ્છરણગમનશિક્ષાપદાનિ ગૃહીતાનિ।
081.002. ભગવતો ઽચિ{તશ્ચિ}રં ધર્મં દેશયતો ભોજનકાલો ઽતિક્રાન્તઃ।
081.002. મેણ્ઢકો ગૃહપતિઃ કથયતિ--ભગવન્ ભક્તકૃત્યં ક્રિયતામિતિ।
081.003. ભગવાનાહ--ગૃહપતે, ભોજનકાલો ઽતિક્રાન્ત ઇતિ।
081.003. સ કથયતિ--ભગવન્, કિમકાલે કલ્પતે? ભગવાનાહ--ધૃતગુડશર્કરાપાનકાનિ ચેતિ।
081.004. તતો મેણ્ઢકેન ગૃહપતિના શિલ્પિન આહૂય ઉક્તાહ્--ભગવતો ઽકાલખાદ્યકાનિ શીઘ્રં સજ્જીકુરુતેતિ।
081.006. તૈરકાલકાનિ સજ્જીકૃતાનિ।
081.006. તતો મેણ્ઢકેન ગૃહપતિના બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસંઘો ઽકાલખાદ્યકૈરકાલપાનકૈશ્ચ સંતર્પિતઃ।
081.007. તતો ભગવાન્ મેણ્ઢકં ગૃહપતિં સપરિવારં સત્યેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતં કર્વટનિવાસિનં જનકાયમ્ યથાભવ્યતયા વિનીય પ્રક્રાન્તઃ॥
081.009. ઇદમવોચદ્ભગવાન્।
081.009. આત્તમનસસ્તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમભ્યનન્દન્॥
081.010. ઇતિ શ્રીદિવ્યાવદાને મેણ્ઢકગૃહપતિવિભૂતિપરિચ્છેદો નવમઃ॥
********** અવદાન 10 **********
082.001. દિવ્10 મેણ્ઢકાવદાનમ્।
082.002. ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુહ્--કિં ભદન્ત મેણ્ઢકેન મેણ્ઢકપત્ન્યા મેણ્ઢકપુત્રેણ મેણ્ઢકસ્નુષયા મેણ્ઢકદાસેન મેણ્ઢકદાસ્યા કર્મ કૃતમ્ યેન ષડભિજ્ઞાતા મહાપુણ્યાઃ સંવૃત્તાઃ, ભગવતો ઽન્તિકે સત્યાનિ દૃષ્ટાનિ, ભગવાંશ્ચૈભિરારાગિતો ન વિરાગિત ઇતિ? ભગવાનાહ--એભિરેવ ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્યુપચિતાનિ લબ્ધસમ્ભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્પ્રત્યુપસ્થિતાન્યવશ્યમ્ભાવીનિ।
082.006. એભિઃ કર્માણિ કૃતાન્યુપચિતાનિ।
082.007. કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્યુપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વેવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્યશુભાનિ ચ।
082.010. ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણિ કલ્પકોટિશતૈરપિ।
082.011. સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્

082.012. ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ વારાણસ્યાં નગર્યાં બ્રહ્મદત્તો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ પ્રશાન્તકલિકલહડિમ્બડમરતસ્કરોગાપગતં શાલીક્ષુગોમહિષીસમ્પન્નમખિલમકણ્ટકમ્।
082.014. એકપુત્રમિવ રાજ્યં પાલયતિ।
082.015. તેન ખલુ સમયેન વારાણસ્યાં નૈમિત્તિકૈર્દ્વાદશવર્ષિકા અનાવૃષ્ટિર્વ્યાકૃતા।
082.016. ત્રિવિધં દુર્ભિક્ષં ભવિષ્યતિ--ચઞ્ચુ શ્વેતાસ્થિ શલાકાવૃત્તિ ચ।
082.016. તત્ર ચઞ્ચુ ઉચ્યતે--સમુદ્ગકે તસ્મિન્ મનુષ્યા બીજાનિ પ્રક્ષિપ્ય અનાગતે સત્ત્વાપેક્ષયા સથાપયન્તિ।
082.017. મૃતા નામ અનેન તે બીજકાયં કરિષ્યન્તીતિ।
082.018. ઇદં સમુદ્ગકં બદ્ધ્વા ચઞ્ચુ ઉચ્યતે।
082.018. શ્વેતાસ્થિ નામ દુર્ભિક્ષમ્--તસ્મિન્ કાલે મનુષ્યા અસ્થીન્યુપસંહૃત્ય તાવત્ ક્વાથયન્તિ, યાવત્ તાન્યસ્થીનિ શ્વેતાનિ સંવૃત્તાનીતિ।
082.019. તતસ્તત્ક્વાથં પિબન્તિ।
082.020. ઇદં શ્વેતાસ્થિ દુર્ભિક્ષમિત્યુચયતે।
082.020. શલાકાવૃત્તિર્ નામ--તસ્મિન્ કાલે મનુષ્યાઃ ખલુ બિલેભ્યો ધાન્યગુડકાનિ શલાકયા આકૃષ્ય બહુદકસ્થાલ્યાં ક્વાથયિત્વા પિબન્તિ।
082.021. ઇયં શલાકાસમ્બદ્ધત્વાચ્છલાકાવૃત્તિરિત્યુચ્યતે।
082.022. તતો રાજ્ઞા બ્રહ્મદત્તેન વારાણસ્યાં ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતમ્--શૃણ્વન્તુ ભવન્તો વારાણસીનિવાસિનઃ પૌરાઃ।
082.023. નૈમિત્તિકૈર્દ્વાદશવર્ષિકા અનાવૃષ્ટિર્વ્યાકૃતા શલાકાવૃત્તિ દુર્ભિક્ષં ચઞ્ચુ શ્વેતાસ્થિ ચ।
082.024. યેષાં વો દ્વાદશવર્ષિકં ભક્તમસ્તિ, તૈઃ સ્થાતવ્યમ્।
082.025. યેષાં નાસ્તિ, તે યથેષ્ટં ગચ્છન્તુ।
082.025. વિગતદુર્ભિક્ષભયાઃ સુભિક્ષે પુનરપ્યુપાગમિષ્યન્તિ।
082.026. તસ્મિન્શ્ચ સમયે વારાણસ્યામન્યતમો ગૃહપતિરાઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણપરિવારઃ।
082.027. તેન કોષ્ઠાગારિક આહૂય ઉક્તહ્--ભોઃ પુરુષ, ભવિષ્યતિ મે સપરિવારાણાં મે સપરિવારાણાં દ્વાદશ વર્ષાણિ ભક્તમિતિ? સ કથયતિ--આર્ય ભવિષ્યતીતિ।
082.028. સ તત્રૈવાવસ્થિતઃ।
082.028. સમન્તરાનુબદ્ધં ચૈતત્ દુભિક્ષમ્।
082.029. તસ્ય કોશકોષ્ઠાગારાઃ પરિક્ષીણાઃ।
082.029. સર્વશ્ચ પરિજનઃ કાલગતઃ।
082.029. આત્મના ષષ્ઠો વ્યવસ્થિતઃ।
082.030. તતસ્તેન ગૃહપતિના કોશકોષ્ઠાગરાણિ શોધયિત્વા ધાન્યપ્રસ્થ ઉપસંહૃતઃ।
082.031. સો ઽસ્ય પત્ન્યા સ્થાલ્યાં પ્રક્ષિપ્ય સાધિતઃ।
082.031. અસતિ બુદ્ધાનામુત્પાદે પ્રત્યેકબુદ્ધા લોક ઉત્પદ્યન્તે હીનદીનાનુકમ્પકાઃ પ્રાન્તશયનભક્તા એકદક્ષિણીયા લોકસ્ય।
082.032. યાવદન્યતમઃ પ્રત્યેકબુદ્ધો <83>જનપદચારિકાં ચરન્ વારાણસીમનુપ્રાપ્તઃ।
083.001. સ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમાદાય વારાણસીં પિણ્ડાય પ્રવિષ્ટઃ।
083.002. સ ચ ગૃહપતિરાત્મના ષષ્ઠો ઽવસ્થિતો ભોક્તુમ્।
083.002. સ ચ પ્રત્યેકબુદ્ધો ઽનુપૂર્વેણ પિણ્ડપાતમટંસ્ તસ્ય ગૃહપતિર્ નિવેશનમનુપ્રાપ્તઃ।
083.003. સ તેન ગૃહપતિના દૃષ્ટશ્ચિત્તપ્રાસાદિકઃ કાયપ્રાસાદિકશ્ચ।
083.004. દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ સંલક્ષયતિ--એતદપ્યહં પરિત્યજ્ય નિયતં પ્રાણૈર્વિયોક્ષ્યે।
083.005. યન્ન્વહં સ્વપ્રત્યંશમસ્મૈ પ્રવ્રજિતાય દદ્યામિતિ।
083.005. તેન ભાર્યા અભિહિતા--ભદ્રે, યો મમ પ્રત્યંશસ્તમહમસ્મૈ પ્રવ્રજિતાયાનુપ્રયચ્છામીતિ।
083.006. સ સંલક્ષયતિ--મમ સ્વામી ન પરિભુઙ્ક્તે, કથમહં પરિભોક્ષ્ય ઇતિ।
083.007. સા કથયતિ--આર્યપુત્ર, અહમપિ પ્રત્યંશમસ્મૈ પ્રયચ્છામિ।
083.007. એવં પુત્રેણ સ્નુષયા દાસેન દાસ્યા ચ વિચાર્ય સ્વસ્વપ્રત્યંશાઃ પરિત્યક્તાઃ।
083.008. તતસ્તૈઃ સર્વૈઃ સંભૂય પ્રત્યેકબુદ્ધઃ પિણ્ડકેન પ્રતિપાદિતઃ।
083.009. કાયિકી તેષાં મહાત્મનાં ધર્મદેશના, ન વાચિકી।
083.009. સ વિતતપક્ષ ઇવ હંસરાજ ઉપરિ વિહાયસમુદ્ગમ્ય જ્વલનતપનવર્ષણવિદ્યોતનપ્રાતિહાર્યાણિ કર્તુમારબ્ધઃ।
083.010. આશુ પૃથગ્જનાવર્જનકરી ઋદ્ધિઃ।
083.011. તે મૂલનિકૃત્તા ઇવ દ્રુમાઃ પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કર્તુમારબ્ધાઃ।
083.012. ગૃહપતિઃ પ્રણિધાનં કર્તુમારબ્ધહ્--યન્મયા એવંવિધે સદ્ભૂતદક્ષિણીયે કારઃ કૃતઃ, અનેનાહં કુશલમૂલેન યદિ રિક્તકાનિ કોશકોષ્ઠાગારાણિ સહદર્શનાન્મે પૂર્ણાનિ સ્યુહ્--એવંવિધાનાં ચ ધર્માણાં લાભી સ્યામ્, પ્રતિવિશિષ્ટતરં ચાતઃ શાસ્તારમારાગયેયં મા વિરાગયેયમિતિ।
083.014. પત્ની પ્રણિધાનં કર્તુમારબ્ધા--યન્મયા એવંવિધે સદ્ભૂતદક્ષિણીયે કારઃ કૃતઃ, અનેનાહં કુશલમૂલેન યદ્યેકસ્યાર્થાય સ્થાલીં પચેયમ્, સા શતેનાપિ પરિભુજ્યેત, સહસ્રેણાપિ, ન પરિક્ષયં ગચ્છેત્, યાવન્મયા પ્રયોગો ઽપ્રતિપ્રશ્રબ્ધઃ, ઇત્યેવંવિધાનાં ચ ધર્માણાં લાભિની સ્યામ્, પ્રતિવિશિષ્ટતરં ચાતઃ શાસ્તારમારાગયેયં મા વિરાગયેયમિતિ।
083.018. પુત્રઃ પ્રણિધાનં કર્તુમારબ્ધહ્--યન્મયા એવંવિધે સદ્ભૂતદક્ષિણીયે કારઃ કૃતઃ, અનેનાહં કુશલમૂલેન પઞ્ચશતિકો નકુલકઃ કટ્યામુપરિબદ્ધસ્તિષ્ઠેત્, યદિ ચ શતં વા સહસ્રં વા તતો વ્યયં કુર્યાત્, પૂર્ણ એવ તિષ્ઠેત્, મા પરિક્ષયં ગચ્છેત્--એવંવિધાનાં ચ ધર્માણાં લાભી સ્યામ્, પ્રતિવિશિષ્ટતરં ચાતઃ શાસ્તારમારાગયેયં મા વિરાઅગયેયમિતિ।
083.022. સ્નુષા પ્રણિધાનં કર્તુમારબ્ધા--યન્મયા એવંવિધે સદ્ભૂતદક્ષિણીયે કારઃ કૃતઃ, અનેનાહં કુશલમૂલેન યદ્યેકસ્ય ગન્ધમ્ યોજયેયમ્, શતં વા ગન્ધં ઘ્રાસ્યતિ, તં ન ચ પરિક્ષયં ગચ્છેયુર્યાવન્મયા અપ્રતિપ્રશ્રબ્ધમ્--એવંવિધાનાં ધર્માણાં લભિની સ્યામ્, પ્રતિવિશિષ્ટતરં ચાતઃ શાસ્તારમારાગયેયં મા વિરાગયેયમિતિ।
083.025. દાસઃ પ્રણિધાનં કર્તુમારબ્ધહ્--યન્મયા એવંવિધે સદ્ભૂતદક્ષિણીયે કારઃ કૃતઃ, અનેનાહં કુશલમૂલેન યદ્યેકહલસીરં કૃષેયમ્, સપ્ત સીરાઃ કૃષ્ટાઃ સ્યુહ્--એવંવિધાનાં ધર્માણાં ચ લાભી સ્યામ્, પ્રતિવિશિષ્ટતરં ચાતઃ શાસ્તારમારાગયેયં મા વિરાગયેયમિતિ।
083.028. દાસી પ્રણિધાનં કર્તુમારબ્ધા--એવંવિધે સદ્ભૂતદક્ષિણીયે કારઃ કૃતઃ, અનેનાહં કુશલમૂલેન યદ્યેકાં માત્રમારભેયમ્, સપ્ત માત્રાઃ સંપદ્યેરન્--એવંવિધાનાં ધર્માણાં ચ લભિની સ્યામ્, પ્રતિવિશિષ્ટતરં ચાતઃ શાસ્તારમારાગયેયં મા વિરાગયેયમિતિ।
083.030. તૈશ્ચૈવં પ્રણિધાનં કૃતમ્।
083.031. સ ચ મહાત્મા પ્રત્યેકબુદ્ધસ્તેષામનુકમ્પયા ઋદ્ધ્યા ઉપરિ વિહાયસા રાજકુલસ્યોપરિષ્ટાત્ સંપ્રસ્થિતઃ॥
084.001. <84>તેન ખલુ સમયેન રાજા બ્રહ્મદત્ત ઉપરિપ્રાસાદતલગતસ્તિષ્ઠતિ।
084.001. તસ્ય ઋદ્ધ્યા ગચ્છતો રાજ્ઞો બ્રહ્મદત્તસ્યોપરિ ચ્છાયા નિપતિતા।
084.002. સ ઊર્ધ્વમુખો નિરીક્ષિતુમારબ્ધઃ।
084.002. પશ્યતિ તં પ્રત્યેકબુદ્ધમ્।
084.003. તસ્યૈતદભવત્--કસ્યાપ્યનેન મહાત્મના ઋદ્ધિમહાલાઙ્ગલૈર્દારિદ્ર્યમૂલાન્યુત્પાટિતાનિ।
084.004. બલવતી આશા।
084.004. તતો ઽસૌ ગૃહપતિઃ કોશકોષ્ઠાગારાણિ પ્રત્યવેક્ષિતુમારબ્ધો યાવત્પૂર્ણાનિ પશ્યતિ।
084.005. સ પત્નીમામન્ત્રયતે--મમ તાવત્ પ્રણિધાનં પૂર્ણમ્, યુષ્માકમપીદાનીં પશ્યામ ઇતિ।

084.006. તતો દાસ્યા ધાન્યાનામેકાં માત્રામારબ્ધા પરિકર્મયિતુમ્, સપ્ત માત્રાઃ સંપન્નાઃ।
084.007. પ્રાતિવેશ્યૈરનેકૈશ્ચ પ્રાણિશતસહસ્રૈઃ પરિભુક્તમ્, તથૈવાવસ્થિતા।
084.008. તથૈવ પુત્રસ્ય સ્નુષાયા દાસસ્ય પ્રણિધિઃ સિદ્ધા।
084.009. તતો ગૃહપતિના ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતં વારાણસ્યામ્--યો ભવન્તો ઽન્નેનાર્થી, સ આગચ્છતુ ઇતિ।
084.010. વારાણસ્યામુચ્ચશબ્ધો મહાશબ્ધો જાતઃ।
084.010. રાજ્ઞા શ્રુતમ્।
084.010. કથયતિ--કિમેષ ભવન્ત ઉચ્ચશબ્દો મહાશબ્દ ઇતિ? અમાત્યૈઃ સમાખ્યાતમ્--દેવ, અમુકેન ગૃહપતિના કોશકોષ્ઠાગારાણિ ઉદ્ધાટિતાનીતિ।
084.012. રાજા તમાહૂય કથયતિ--યદા એવ લોકઃ કાલગતઃ, તદા ત્વયા કોશકોષ્ઠાગારાણ્યુદ્ધાટિતાનીતિ।
084.013. દેવ, કસ્ય કોશકોષ્ઠાગારાણ્યુદ્ધાટિતાનિ? અપિ તુ અદ્યૈવ મે બીજમુપ્તમદ્યૈવ ફલદાયકમિતિ।
084.014. રાજા પૃચ્છતિ--યથા કથમ્? સ એતત્ પ્રકરણં વિસ્તરેણારોચયતિ।
084.015. રાજા કથયતિ--ગૃહપતે, ત્વયા અસૌ મહાત્મા પિણ્ડકેન પ્રતિપાદિતહ્? દેવ મયૈવ પ્રતિપાદિતઃ।
084.016. સો ઽભિપ્રસન્નો ગાથાં ભાષતે--
084.017. અહો ગુણમયં ક્ષેત્રં સર્વદોષવિવર્જિતમ્।
084.018. યત્રોપ્તં બીજમદ્યૈવ અદ્યૈવ ફલદાયકમ્