દિવ્યાવદાન · અધ્યાય 1

॥ દિવ્યાવદાનમ્॥
નમઃ શ્રીસર્વબુધ્હબોધિસત્ત્વેભ્યઃ।
********** અવદાન 1 **********
001.000. દિવ્1 કોટિકર્ણાવદાનમ્।
001.001. બુદ્ધો ભગવાઞ્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ સ્મ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે।
001.001. અસ્માત્ પરાન્તકે વાસવગ્રામે બલસેનો નામ ગૃહપતિઃ પ્રતિવસતિ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી।
001.003. તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમાનીતમ્।
001.003. સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ।
001.004. સો ઽપુત્રઃ પુત્રાભિનન્દી શિવવરુણકુબેરશક્રબ્રહ્માદીનાયાચતે આરામેદવતાં વનદેવતાં શૃઙ્ગાટકદેવતાં બલિપ્રતિગ્રાહિકાં દેવતામ્।
001.005. સહજાં સહધર્મિકાં નિત્યાનુબદ્ધામપિ દેવતામાયાચતે।
001.006. અસ્તિ ચૈષ લોકે પ્રવાદો યદાયાચનહેતોઃ પુત્રા જાયન્તે।
001.007. દુહિતરશ્ચેતિ।
001.007. તચ્ચ નૈવમ્।
001.007. યદ્યેવમભવિષ્યત્, એકૈકસ્ય પુત્રસહસ્રમભવિષ્યત્ તદ્યથા રાજ્ઞશ્ચક્રવર્તિનઃ।
001.008. અપિ તુ ત્રયાણાં સ્થાનાનાં સંમુખીભાવાત્ પુત્રાઅ જાયન્તે દુહિતરશ્ચ।
001.009. કતમેષાં ત્રયાણામ્? માતાપિતરૌ રક્તૌ ભવતઃ સંનિપતિતૌ, માતા કલ્યા ભવતિ ઋતુમતી, ગન્ધરવ્ઃ પ્રત્યુપસ્થિતો ભવતિ।
001.010. એષાં ત્રયાણાં સ્થાનાનાં સંમુખીભાવાત્ પુત્રા જાયન્તે દુહિતરશ્ચ।
001.011. સ ચૈવમાયાચનપરસ્તિષ્ઠતિ॥
001.012. અન્યતમશ્ચ સત્ત્વશ્ચરમભવિકશ્ચ હિતૈષી ગૃહીતમોક્ષમાર્ગાન્તોન્મુખો ન નિર્વાણે બહિર્મુખઃ સંસારાદનર્થિકઃ સર્વભવગતિવ્યુપપત્તિપરાન્મુખો ઽન્તિમદેહધારી અન્યતમાત્ સત્ત્વનિકાયાચ્ચ્યુત્વા તસ્ય પ્રજાપત્યાઃ કુક્ષિમવક્રાન્તઃ।
001.014. પઞ્ચાવેણિકા ધર્મા એકત્યે પિણ્ડતજાતીયે માતૃગ્રામે।
001.014. કતમે પઞ્ચ? રક્તં પુરુષં જાનાતિ, વિરક્તં જાનાતિ।
001.015. કાલં જાનાતિ, ઋતું જાનાતિ।
001.015. ગર્ભમવક્રાન્તં જાનાતિ।
001.016. યસ્ય સકાશાદ્ ગર્ભમવક્રામતિ તં જાનાતિ।
001.016. દારકં જાનાતિ દારિકાં જાનાતિ।
001.017. સચેદ્દારકો ભવતિ, દક્ષિણં કુક્ષિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ।
001.017. સચેદ્દારિકા ભવતિ, વામં કુક્ષિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ।
001.018. સા આત્તમનાત્તમનાઃ સ્વામિન આરોચયતિ--દિષ્ટ્યા આર્યપુત્ર વર્ધસ્વ।
001.018. આપન્નસત્ત્વાસ્મિ સંવૃત્તા।
001.019. યથા ચ મે દક્ષિણં કુક્ષિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ, નિયતં દારકો ભવિષ્યતિ।
001.019. સો ઽપિ આત્તમનાત્તમના ઉદાનમ્ ઉદાનયતિ--અપ્યેવાહં ચિરકાલાભિલષિતં પુત્રમુખં પશ્યેયમ્।
001.020. જાતો મે સ્યાન્નાવજાતઃ।
001.021. કૃત્યાનિ મે કુર્વીત્।
001.021. ભૃતઃ પ્રતિબિભૃયાત્।
001.021. દાયાદ્યં પ્રતિપદ્યેત।
001.021. કુલવંશો મે ચિરસ્થિતિકો ભવિષ્યતિ।
001.022. અસ્માકં ચાપ્યતીતકાલગતાનામલ્પં વા પ્રભૂતં વા દાનાનિ દત્ત્વા પુણ્યાનિ કૃત્વા દક્ષિણામાદેશયિષ્યતિ--ઇદં તયોર્યત્રતત્રોપપન્નયોર્ગચ્છતોરનુગચ્છત્વિતિ।
001.024. આપન્નસત્ત્વાં ચ તાં વિદિત્વા ઉપરિપ્રસાદતલગતામયન્ત્રિતાં ધારયતિ શીતે શીતોપકરણૈરુષ્ણ ઉષ્ણોપકરણૈર્વૈદ્યપ્રજ્ઞપ્તૈરાહારૈર્ નાતિતિક્તૈર્ નાત્યમ્લૈર્ નાતિલવણૈર્ નાતિમધુરૈર્ નાતિકટુકૈર્ નાતિકષાયૈસ્તિક્તામ્લલવણમધુરકટુકષાયવિવર્જિતૈરાહારૈઃ, હારાર્ધહારવિભૂષિતગાત્રીમ્ અપ્સરસમિવ નન્દનવનવિચારિણીં મઞ્ચાન્મઞ્ચં પીઠાત્પીઠમ્{ન}વતરન્તીમુપ{મધ?}રિમાં ભૂમિમ્।
001.027. ન <2>ચાસ્ય અમનોજ્ઞશબ્દશ્રવણમ્ યાવદેવ ગર્ભસ્ય પરિપાકાય।
002.001. સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામત્યયાત્ પ્રસૂતા।
002.002. દારકો જાતઃ।
002.002. અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો ગૌરઃ કનકવર્ણશ્છત્રાકારશિરાઃ પ્રલમ્બબાહુર્વિસ્તીર્ણવિશાલલલાટઃ સંગતભ્રૂરુત્તુઙ્ગનાસો રત્નપ્રત્યુપ્તિકયા કર્ણિકયા આમુક્તયાલંકૃતઃ।
002.004. બલસેનેન ગૃહપતિના રત્નપરીક્ષકા આહૂયોક્તાઃ।
002.004. ભવન્તઃ, રત્નાનાં મૂલ્યં કુરુત ઇતિ।
002.005. ન શક્યતે રત્નાનાં મૂલ્યં કર્તુમિતિ।
002.005. ધર્મતા યસ્ય ન શક્યતે મૂલ્યં કર્તું તસ્ય કોટિમૂલ્યં ક્રિયતે।
002.006. તે કથયન્તિ--ગૃહપતે, અસ્ય રત્નસ્ય કોટિર્મૂલ્યમિતિ।
002.007. તસ્ય જ્ઞાતયઃ સંગમ્ય સમાગમ્ય ત્રીણિ સપ્તકાનિ એકવિંશતિદિવસાનિ વિસ્તરેણ જાતસ્ય જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપયન્તિ--કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ।
002.009. અયં દારકઃ કોટિમૂલ્યયા રત્નપ્રત્યુપ્તિકયા આમુક્તયા જાતઃ, શ્રવણેષુ ચ નક્ષત્રેષુ।
002.009. ભવતુ દારકસ્ય શ્રોણઃ કોટિકર્ણ ઇતિ નામ।
002.010. યસ્મિન્નેવ દિવસે શ્રોણઃ કોટિકર્ણો જાતઃ, તસ્મિન્નેવ દિવસે બલસેનસ્ય ગૃહપતેર્દ્વૌ પ્રેષ્યદારકૌ જાતૌ।
002.011. તેનૈકસ્ય દારક ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતમ્, અપરસ્ય પાલક ઇતિ।
002.012. શ્રોણઃ કોટિકર્ણો ઽષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુપ્રદત્તો દ્વાભ્યામંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યામ્।
002.013. સો ઽષ્ટાભિર્ધાત્રીભિરુન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિમણ્ડેનાન્યૈશ્ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈરુપકરણવિશેષૈઃ।
002.015. આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમિવ પઙ્કજમ્॥
002.016. સ યદા મહાન્ સંવૃત્તસ્તદા લિપ્યામ્ ઉપન્યસ્તઃ, સંખ્યાયાં ગણનાયાં મુદ્રાયામુદ્ધારે ન્યાસે નિક્ષેપે વસ્તુપરીક્ષાયાં રત્નપરીક્ષાયામ્।
002.017. સો ઽષ્ટાસુ પરીક્ષાસૂદ્ઘટકો વાચકઃ પિણ્ડતઃ પટુપ્રચારઃ સંવૃત્તઃ।
002.018. તસ્ય પિત્રા ત્રીણિ વાસગૃહાણિ માપિતાનિ હૈમન્તિકં ગ્રૈષ્મિકં વાર્ષિકમ્।
002.018. ત્રીણિ ઉદ્યાનાનિ માપિતાનિ હૈમન્તિકં ગ્રૈષ્મિકં વાર્ષિકમ્।
002.019. ત્રીણિ અન્તઃપુરાણિ પ્રત્યુપસ્થાપિતાનિ જ્યેષ્ઠકં મધ્યમં કનીયસમ્।
002.020. સ ઉપરિપ્રાસાદતલગતો નિષ્પુરુષેણ તૂર્યેણ ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ।
002.021. બલસેનો ગૃહપતિર્ નિત્યમેવ કૃષિકર્માન્તે ઉદ્યુક્તઃ।
002.021. સ કોટિકર્ણસ્તં પિતરં પશ્યતિ નિત્યં કૃષિકર્માન્તે--ઉદ્યુક્તમ્।
002.022. સ કથયતિ--તાત, કસ્યાર્થે ત્વં નિત્યમેવ કૃષિકર્માન્તે ઉદ્યુક્તહ્? સ કથયતિ--પુત્ર, યથા ત્વમુપરિપ્રાસાદતલગતો નિષ્પુરુષેણ તૂર્યેણ ક્રીડસિ રમસિ પરિચારયસિ, યદ્યહમપિ એવમેવ ક્રીડેયં રમેયં પરિચારયેયમ્, નચિરાદેવાસ્માકં ભોગાસ્તનુત્વં પરિક્ષયં પર્યાદાયં ગચ્છેયુઃ।
002.025. સ સંલક્ષયતિ--મમૈવાર્થં ચોદના ક્રિયતે।
002.026. સ કથયતિ--તાત યદ્યેવમ્, ગચ્છામિ, મહાસમુદ્રમવતરામિ।
002.026. પિતા કથયતિ--પુત્ર તાવન્તં મે રત્નજાતમસ્તિ।
002.027. યદિ ત્વં તિલતણ્ડુલકોલકુલત્થન્યાયેન રત્નાનિ પરિમોક્ષ્યસે, તથાપિ મે રત્નાનાં પરિક્ષયો ન સ્યાત્।
002.028. સ કથયતિ--તાત અનુજાનીહિ મામ, પણ્યમાદાય મહાસમુદ્રમવતરામીતિ।
002.029. બલસેનેન તસ્યાવશ્યં નિર્બન્ધં જ્ઞાત્વાનુજ્ઞાતઃ।
002.029. બલસેનેન ગૃહપતિના વાસવગ્રામકે ઘણ્ટાવઘોષણં કૃતમ્--યો યુષ્માકમુત્સહતે શ્રોણેન કોટિકર્ણેન સાર્થવાહેન સાર્ધમશુલ્કેનાતરપણ્યેન મહાસમુદ્રમવતર્તુમ્, સ મહાસમુદ્રગમનીયં પણ્યં સમુદાનયતુ।

002.031. પઞ્ચભિર્વણિક્શતૈર્મહાસમુદ્રગમનીયં પણ્યં સમુદાનીતમ્।
002.032. બલસેનો નામ ગૃહપતિઃ સંલક્ષયતિ--<3>કીદૃશેન યાનેન શ્રોણઃ કોટિકર્ણો યાસ્યતિ? સ સંલક્ષયતિ--સચેદ્ હસ્તિભિઃ, હસ્તિનઃ સુકુમારા દુર્ભરાશ્ચ, અશ્વા અપિ સુકુમારા દુભરાશ્ચ, ગર્દભાઃ સ્મૃતિમન્તઃ સુકુમારાશ્ચ।
003.003. ગર્દભયાનેન ગચ્છત્વિતિ।
003.003. સ પિત્રા આહૂયોક્તહ્--પુત્ર ન ત્વયા સાર્થસ્ય પુરસ્તાદ્ ગન્તવ્યમ્, નાપિ પૃષ્ઠતઃ।
003.004. યદિ બલવાંશ્ચૌરો ભવતિ, સાર્થસ્ય પુરસ્તાન્નિપતતિ।
003.004. દુર્બલો ભવતિ, પૃષ્ઠતો નિપતતિ।
003.005. ત્વયા સાર્થસ્ય મધ્યે ગન્તવ્યમ્।
003.005. ન ચ તે સાર્થવાહે હતે સાર્થો વક્તવ્યઃ।
003.006. દાસકપાલકાવપિ ઉક્તૌ--પુત્રૌ, યુવાભ્યાં ન કેનચિત્ પ્રકારેણ શ્રોણઃ કોટિકર્ણો મોક્તવ્ય ઇતિ॥
003.008. અથાપરેણ સમયેન શ્રોણઃ કોટિકર્ણઃ કૃતકૌતુકમઙ્ગલસ્વસ્ત્યયનો માતુઃ સકાશમુપસંક્રમ્ય પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ--અમ્બ ગચ્છામિ, અવલોકિતા ભવ, મહાસમુદ્રમવતરામિ।
003.010. સા રુદિતુમારબ્ધા।
003.010. સ કથયતિ--અમ્બ કસ્માદ્ રોદસિ।
003.010. માતા સાશ્રુદુર્દિનવદના કથયતિ--પુત્ર, કદાચિદહં પુત્રકં પુનરપિ જીવન્તં દ્રક્ષ્યામીતિ।
003.011. સ સંલક્ષયતિ--અહં મઙ્ગલૈઃ સંપ્રસ્થિતઃ।
003.012. ઇયમીદૃશમમઙ્ગલમભિધત્તે।
003.012. સ રુષિતઃ કથયતિ--અમ્બ, અહં કૃતકૌતૂહલમઙ્ગલસ્વસ્ત્યયનો મહાસમુદ્રં સંપ્રસ્થિતઃ।
003.013. ત્વં ચેદૃશાન્યમઙ્ગલાનિ કરોષિ।
003.013. અપાયાન્ કિં ન પશ્યસીતિ।
003.014. સા કથયતિ--પુત્ર, ખરં તે વાક્કર્મ નિશ્ચારિતમ્।
003.013. અત્યયમત્યયતો દેશય।
003.015. અપ્યેવૈતત્ કર્મ તનુત્વં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છેત્।
003.015. સા તેનાત્યયમત્યયતો ક્ષમાપિતા।
003.015. અથ શ્રોણઃ કોટિકર્ણઃ કૃતકૌતૂહલમઙ્ગલસ્વસ્ત્યયનઃ શકટૈર્ભારૈર્મોટૈઃ પિટકૈરુષ્ટ્રૈર્ગોભિર્ગર્દભૈઃ પ્રભૂતં સમુદ્રગમનીયં પણ્યમારોપ્ય મહાસમુદ્રં સંપ્રસ્થિતઃ।
003.017. સો ઽનુપૂર્વેણ ગ્રામનગરનિગમપલ્લિપત્તનેષુ ચઞ્ચૂર્યમાણો મહાસમુદ્રતટમનુપ્રાપ્તઃ।
003.018. નિપુણતઃ સામુદ્રમ્ યાનપાત્રં પ્રતિપાદ્ય મહાસમુદ્રમવતીર્ણો ધનહારકઃ।
003.019. સો ઽનુગુણેન વાયુના રત્નદ્વીપમનુપ્રાપ્તઃ।
003.019. તેન તત્રોપપરીક્ષ્યોપપરીક્ષ્ય રત્નાનાં તદ્ વહનં પૂરિતં તદ્યથા તિલતણ્ડુલકોલકુલત્થાનામ્।
003.020. સો ઽનુગુણેન શ્રોણઃ સંસિદ્ધયાનપાત્રો જમ્બુદ્વીપમનુપ્રાપ્તઃ।
003.021. સ સાર્થસ્તસ્મિન્નેવ સમુદ્રતીરે આવાસિતઃ।
003.021. સૌ શ્રોણઃ કોટિકર્ણો ઽપિ સાર્થવાહો દાસકપાલકાવાદાય સાર્થમધ્યાદેકાન્તે ઽપક્રમ્ય આયં વ્યયં ચ તુલયિતુમારબ્ધઃ।
003.023. પશ્ચાત્ તેનાસૌ દાસકો ઽભિહિતહ્--દાસક, પશ્ય સાથઃ કિં કરોતીતિ।
003.023. સ ગતઃ।
003.023. યાવત્ પશ્યતિ સ્થોરાં લર્દયન્તં સાર્થમ્।
003.024. સો ઽપિ સ્થોરાં લર્દયિતુમારબ્ધઃ।
003.024. દાસકઃ સંલક્ષયતિ--પાલકઃ સાર્થવાહં શબ્દાપયિષ્યતિ।
003.025. પાલકો ઽપિ સંલક્ષયતિ--દાસકઃ સાર્થવાહઃ શબ્દાપયિષ્યતીતિ।
003.026. સ સાર્થઃ સરાત્રિમેવ સ્થોરાં લર્દયિત્વા સંપ્રસ્થિતઃ।
003.026. સો ઽપિ ગાઢનિદ્રાવષ્ટબ્ધઃ શયિતઃ।
003.027. સ સાર્થસ્તાવદ્ ગતો યાવત્પ્રભાતમ્।
003.027. તે કથયન્તિ--ભવન્તઃ, ક્વ સાર્થવાહહ્? પુરસ્તાદ્ ગચ્છતિ।
003.028. પુરસ્તાદ્ ગત્વા પૃચ્છન્તિ--ક્વ સાર્થવાહહ્? પૃષ્ઠત આગચ્છતિ।
003.028. પૃષ્ઠતો ગત્વા પૃચ્છન્તિ--ક્વ સાર્થવાહહ્? મધ્યે ગચ્છતિ।
003.029. મધ્યે ગત્વા પૃચ્છન્તિ।
003.029. યાવત્ તત્રાપિ નાસ્તિ।
003.029. દાસકઃ કથયતિ--મમ બુદ્ધિરુત્પન્ના--પાલકઃ સાર્થવાહં શબ્દાપયિષ્યતિ।
003.030. પાલકો ઽપિ કથયતિ--મમ બુદ્ધિરુત્પન્ના--દાસકઃ સાર્થવાહં શબ્દાપયિષ્યતિ।
003.031. ભવન્તઃ, ન શોભનં કૃતમ્ યદસ્માભિઃ સાર્થવાહશ્છોરિતઃ।
003.032. આગચ્છત, નિવાર્તામઃ।
003.032. તે કથયન્તિ--ભવન્તઃ, યદિ વયં નિવર્તિષ્યામઃ।
004.001. <4>સર્વ એવાનયેન વ્યસનમાપત્સ્યામઃ।
004.001. આગચ્છત, ક્રિયાકારં તાવત્ કર્મહ્--તાવન્ન કેનચિચ્છ્રોણસ્ય કોટિકર્ણસ્ય માતાપિતૃભ્યામારોચયિતવ્યમ્ યાવદ્ ભાણ્ડં પ્રતિશામિતં ભવતિ।
004.002. તે ક્રિયાકારં કૃત્વા ગતાઃ।
004.003. શ્રોણસ્ય કોટિકર્ણસ્ય માતાપિતૃભ્યાં શ્રુતમ્--શ્રોણઃ કોટિકર્ણો ઽભ્યાગત ઇતિ।
004.004. તે કથયન્તિ--પૃષ્ઠત આગચ્છતિ।
004.005. પૃષ્ઠતો ગત્વા પૃચ્છતહ્--ક્વ સાર્થવાહહ્? પુરસ્તાદ્ ગચ્છતીતિ।
004.006. તૈસ્તાવદાકુલીકૃતૌ યાવદ્ ભાણ્ડં પ્રતિશામિતમ્।
004.006. પશ્ચાત્ તે કથયન્તિ--અમ્બ વિસ્મૃતો ઽસ્માભિઃ સાર્થવાહ ઇતિ।
004.007. તાભ્યામેક આગત્ય કથયતિ--અયં શ્રોણઃ કોટિકર્ણો ઽભ્યાગત ઇતિ।
004.008. તસ્ય તાવભિસારં દત્ત્વા પ્રત્યુદ્ગતૌ ન પશ્યતઃ।
004.008. અપર આગત્ય કથયતિ--અમ્બ, દિષ્ટ્યા વર્ધસ્વ, અયં શ્રોણઃ કોટિકર્ણો ઽભ્યાગત ઇતિ।
004.009. તસ્ય તાવભિસારં દત્ત્વા પ્રત્યુદ્ગતૌ ન પશ્યતઃ।
004.010. તૌ ન કસ્યચિત્ પુનરપિ શ્રદ્દધાતુમારબ્ધૌ।
004.010. તાભ્યામુદ્યાનેષુ સ્વકસભાદેવકુલેષુ ચ્છત્રાણિ વ્યજનાનિ કલશાનિ ઉપાનહાનિ ચાક્ષરાણિ અભિલિખિતાનિ દત્તાનિ સ્થાપિતાનિ--યદિ તાવચ્છ્રોણઃ કોટિકર્ણો જીવતિ, લઘુ આગમય, ક્ષિપ્રમાગમય।
004.012. અથ ચ્યુતઃ કાલગતઃ, તસ્યૈવ ગત્યુપપત્તિસ્થાનાત્ સ્થાનાન્તરવિશેષતાયૈ।
004.013. તૌ શોકેન રુદન્તાવન્ધીભૂતૌ॥
004.014. શ્રોણઃ કોટિકર્ણઃ સાર્થવાહો ઽપિ સૂર્યાંશુભિઃ સ્પૃષ્ટ આતાપિતઃ પ્રતિવિબુદ્ધો યાવત્ સાર્થં ન પશ્યતિ નાન્યત્ર ગર્દભયાનમેવ।
004.015. સ તં ગર્દભયાનમભિરુહ્ય સંપ્રસ્થિતઃ।
004.016. રાત્રૌ ચ વાતેન પ્રવાયતા વાલુકયા માર્ગો વ્યપોઢઃ પિથિતઃ।
004.016. તે ચ ગર્દભાઃ સ્મૃતિમન્તો ગન્ધમાઘ્રાયાઘ્રાય શનૈર્મન્દમન્દં સંપ્રસ્થિતાઃ।
004.017. સાર્થવાહઃ સંલક્ષયતિ--કસ્માદેતે શનૈર્મન્દમન્દં ગચ્છન્તીતિ કૃત્વા પ્રતોદયષ્ટ્યા તાડિતાઃ।
004.018. તે સંભ્રાન્તા આકુલીભૂતાઃ સ્મૃતિભ્રષ્ટા ઉન્માર્ગેણ સંપ્રસ્થિતાઃ, યાવદન્યતમાશાટવીં પ્રવિષ્ટાઃ।
004.019. તે તૃષાર્તા વિહ્વલવદના જિહ્વાં નિર્નામય્ય ગચ્છન્તિ।
004.020. તાન્ દૃષ્ટ્વા તસ્ય કારુણ્યમુત્પન્નમ્।
004.020. સ સંલક્ષયતિ--યદિ એતાન્ નોત્સ્રક્ષ્યામિ, અનયેન વ્યસનમાપત્સ્યે।
004.021. કો ઽસૌ નિર્ઘૃણહૃદયસ્ત્યક્તપરલોકશ્ચ ય એષાં પ્રતોદયષ્ટિં કાયે નિપાતયિષ્યતિ? તેન ત ઉત્સૃષ્ટાહ્--અદ્યાગ્રેણ અચ્છિન્નાગ્રાણિ તૃણાનિ ભક્ષયત અનવમર્દિતાનિ, પાનીયાનિ પિબત અનાવિલાનિ, ચતુર્દિશં ચ શીતલા વાયવો વાન્ત્વિતિ।
004.024. સ તાનુત્સૃજ્ય પદ્ભ્યાં સંપ્રસ્થિતઃ।
004.024. યાવત્ પશ્યતિ આયસં નગરમુચ્ચં ચ પ્રગૃહીતં ચ।
004.025. તત્ર દ્વારે પુરુષસ્તિષ્ઠતિ કાલો રૌદ્રાશ્ચણ્ડો લોહિતાક્ષ ઉદ્વિદ્ધપિણ્ડો લોહલગુડવ્યગ્રહસ્તઃ।
004.026. સ તસ્ય સકાશમુપસંક્રાન્તઃ।
004.026. ઉપસંક્રમ્ય તં પુરુષં પૃચ્છતિ--અસ્તિ અત્ર ભોઃ પુરુષ પાનીયમિતિ।

004.027. સ તૂષ્ણીં વ્યવસ્થિતઃ।
004.027. ભૂતસ્તેન પૃષ્ટહ્--અસ્ત્યત્ર નગરે પાનીયમિતિ।
004.028. ભૂયો ઽપિ સ તૂષ્ણીં વ્યવસ્થિતઃ।
004.028. તેન સાર્થવાહેન તત્ર પ્રવિશ્ય પાનીયં પાનીયમ્ ઇતિ શબ્દો નિશ્ચારિતઃ।
004.029. યાવત્ પઞ્ચમાત્રૈઃ પ્રેતસહસ્રૈર્દગ્ધસ્થૂણાસદૃશૈરસ્થિયન્ત્રવદુચ્છ્રિતૈઃ સ્વકેશરોમપ્રતિચ્છન્નૈઃ પર્વતોદરસંનિભૈઃ સૂચીછિદ્રોપમમુખૈરનુપરિવારિતઃ શ્રોણઃ કોટિકર્ણઃ।
004.031. તે કથયન્તિ--સાર્થવાહ કારુણિકસ્ત્વમ્।
004.031. અસ્માકં તૃષાર્તાનાં પાનીયમનુપ્રયચ્છ।
004.031. સ કથયતિ--ભવન્તઃ, અહમપિ પાનીયમેવ મૃગયામિ।
004.032. કુતો ઽહમ્ યુષ્માકં પાનીયમનુપ્રયચ્છામીતિ? <5>તે કથયન્તિ--સાર્થવાહ, પ્રેતનગરમિદમ્, કુતો ઽત્ર પાનીયમ્? અદ્યાસ્માભિર્દ્વાદશભિર્વર્ષૈસ્ત્વત્સકાશાત્પાનીયં પાનીયમિતિ શબ્દઃ શ્રુતઃ।
005.002. સ કથયતિ--કે યૂયં ભવન્તઃ, કેન વા કર્મણા ઇહોપપન્નાહ્? શ્રોણ દુષ્કુહકા જામ્બૂદ્વીપકા મનુષ્યાઃ।
005.003. નાભિશ્રદ્દધાસ્યસિ।
005.003. અહં ભવન્તઃ પ્રત્યક્ષદર્શી, કસ્માન્નાભિશ્રદ્દધાસ્યે? તે ગાથાં ભાષન્તે--
005.005. આક્રોશકા રોષકા વયં મત્સરિણઃ કુટુકુઞ્ચકા વયમ્।
005.006. દાનં ચ ન દત્તમણ્વપિ યેન વયં પિતૃલોકમાગતાઃ

005.007. શ્રોણ ગચ્છ, પુણ્યમહેશાખ્યસ્ત્વમ્।
005.007. અસ્તિ કશ્ચિત્ ત્વયા દૃષ્ટઃ પ્રેતનગરં પ્રવિષ્ટઃ સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં નિર્ગચ્છન્? સ સંપ્રસ્થિતો યાવત્ તેનાસૌ પુરુષો દૃષ્ટઃ।
005.008. તેનોક્તહ્--ભદ્રમુખ, અહો બત ત્વયા મમારોચિતં સ્યાત્ યથેદં પ્રેતનગરમિતિ, નાહમત્ર પ્રવિષ્ટઃ સ્યામ્।
005.009. સ તેનોક્તહ્--શ્રોણ ગચ્છ, પુણ્યમહેશાખ્યસ્ત્વમ્, યેન ત્વં પ્રેતનગરં પ્રવિશ્ય સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં નિર્ગતઃ।
005.011. સ સંપ્રસ્થિતઃ।
005.011. યાવદપરં પશ્યતિ આયસં નગરમુચ્ચં ચ પ્રગૃહીતં ચ।
005.011. તત્રાપિ દ્વારે પુરુષસ્તિષ્ઠતિ કાલશ્ચણ્ડો લોહિતાક્ષ ઉદ્વિદ્ધપિણ્ડો લોહલગુડવ્યગ્રહસ્તઃ।
005.012. સ તસ્ય સકાશમુપસંક્રાન્તઃ।
005.013. ઉપસંક્રમ્યૈવમાહ--ભોઃ પુરુષ, અસ્તિ અત્ર નગરે પાનીયમ્? સ તૂષ્ણીં વ્યવસ્થિતઃ।
005.014. ભૂયસ્તેન પૃષ્ટહ્--ભોઃ પુરુષ, અસ્તિ અત્ર નગરે પાનીયમ્? સ તૂષ્ણીં વ્યવસ્થિતઃ।
005.015. તેન તત્ર પ્રવિશ્ય પાનીયં પાનીયમ્ ઇતિ શબ્દઃ કૃતઃ।
005.015. અનેકૈઃ પ્રેતસહસ્રૈર્દગ્ધસ્થૂણાકૃતિભિરસ્થિયન્ત્રવદુચ્છ્રિતૈઃ સ્વકેશરોમપ્રતિચ્છન્નૈઃ પર્વતોદરસંનિભૈઃ સૂચીછિદ્રોપમમુખૈરનુપરિવારિતઃ।
005.017. શ્રોણ કારુણિકસ્ત્વમ્।
005.017. અસ્માકં તૃષાર્તાનાં પાનીયમનુપ્રયચ્છ।
005.017. સ કથયતિ--અહમપિ ભવન્તઃ પાનીયમેવ મૃગયામિ।
005.018. કુતો ઽહમ્ યુષ્માકં પાનીયં દદામીતિ? તે કથયન્તિ--શ્રોણ, પ્રેતનગરમિદમ્।
005.019. કુતો ઽત્ર પાનીયમ્? અદ્યાસ્માભિર્દ્વાદશભિર્વર્ષૈસ્ત્વત્સકાશાત્ પાનીયં પાનીયમિતિ શબ્દઃ શ્રુતઃ।
005.020. સ ચાહ--કે યૂયં ભવન્તઃ, કેન વા કર્મણા ઇહોપપન્નાહ્? ત ઊચુહ્--શ્રોણ, દુષ્કુહકા જામ્બુદ્વીપકા મનુષ્યાઃ।
005.021. નાભિશ્રદ્દધાસ્યસિ।
005.021. સ ચાહ--અહં ભવન્તઃ પ્રત્યક્ષદર્શી।
005.022. કસ્માન્નાભિશ્રદ્દધાસ્યે? તે ગાથાં ભાષન્તે--
005.023. આરોગ્યમદેન મત્તકા યે ધનમોગમદેન મત્તકાઃ।
005.024. દાનં ચ ન દત્તમણ્વપિ યેન વયં પિતૃલોકમાગતાઃ

005.025. શ્રોણ ગચ્છ, પુણ્યકર્મા ત્વમ્।
005.025. અસ્તિ કશ્ચિત્ ત્વયા દૃષ્ટઃ શ્રુતઃ સ પ્રેતનગરં પ્રવિશ્ય ક્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં જીવન્નિર્ગચ્છન્? સ સંપ્રસ્થિતઃ।
005.026. યાવત્ તેનાસૌ પુરુષો દૃષ્ટઃ।
005.026. સ તેનોક્તહ્--ભદ્રમુખ, અહો બત યદિ ત્વયા મમારોચિતં સ્યાદ્ યથેદં પ્રેતનગરમિતિ, નૈવાહમત્ર પ્રવિષ્ટઃ સ્યામ્।
005.028. સ કથયતિ--શ્રોણ ગચ્છ, પુણ્યમહેશાખ્યસ્ત્વમ્।
005.028. અસ્તિ કશ્ચિત્ ત્વયા દૃષ્ટઃ શ્રુતો વા પ્રેતનગરં પ્રવિશ્ય સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં જીવન્ નિર્ગચ્છન્? સ સંપ્રસ્થિતઃ।
005.029. યાવત્ પશ્યતિ સૂર્યસ્યાસ્તગમનકાલે વિમાન, ચતસ્રો ઽપ્સરસહ્ અભિરૂપાઃ પ્રાસાદિકા દર્શનીયાઃ।
005.030. એકઃ પુરુષો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકહ્ અઙ્ગદકુણ્ડલવિચિત્રમાલ્યાભરણાનુલેપનસ્તાભિઃ સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ।
005.032. સ તૈર્દૂરત એવ દૃષ્ટઃ।
005.032. તે તં પ્રત્યવભાષિતુમારબ્ધાઃ।
005.032. સ્વાગતમ્ <6>શ્રોણ, માસિ તૃષિતો બુભુક્ષિતો વા? સ સંલક્ષયતિ--નૂનં દેવો ઽયં વા નાગો વા યક્ષો વા ભવિષ્યતિ।
006.002. આહ ચ--આર્ય તૃષિતો ઽસ્મિ, બુભુક્ષિતો ઽસ્મિ।
006.002. સ તૈઃ સ્નાપિતો ભોજિતઃ।
006.002. સ તસ્મિન્ વિમાને તાવત્ સ્થિતો યાવત્ સૂર્યસ્યાભ્યુદ્ગમનકાલસમયઃ।
006.003. સ તેનોક્તહ્--શ્રોણ અવતરસ્વ, આદીનવો ઽત્ર ભવિષ્યતિ।
006.004. સો ઽવતીર્ય એકાન્તે વ્યવસ્થિતઃ।
006.004. તતઃ પશ્ચાત્ સૂર્યસ્યાભ્યુદ્ગમનકાલસમયે તદ્વિમાનમન્તર્હિતમ્।
006.005. તા અપિ અપ્સરસો ઽન્તર્હિતાશ્ચ।
006.005. ચત્વારઃ શ્યામશબલાઃ કુર્કુરાઃ પ્રાદુર્ભૂતાઃ।
006.006. તૈસ્તં પુરુષમવમૂર્ધકં પાતયિત્વા તાવત્ પૃષ્ટવંશાનુત્પાટ્યોત્પાટ્ય ભિક્ષિતો યાવત્ સૂર્યસ્યાસ્તગમનકાલસમયઃ।
006.007. તતઃ પશ્ચાત્ પુનરપિ તદ્વિમાનં પ્રાદુર્ભૂતમ્, તા અપ્સરસઃ પ્રાદુર્ભૂતાઃ।
006.008. સ ચ પુરુષસ્તાભિઃ સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ।
006.008. સ તેષાં સકાશમુપસંક્રમ્ય કથયતિ--કે યૂયમ્, કેન ચ કર્મણા ઇહોપપન્નાહ્? તે પ્રોચુહ્--શ્રોણ દુષ્કુહકા જામ્બુદ્વીપકા મનુષ્યાઃ।
006.010. નાભિશ્રદ્દધાસ્યસિ।
006.010. સ ચાહ--અહં પ્રત્યક્ષદર્શી, કથં નાભિશ્રદ્દધાસ્યે? શ્રોણ, અહં વાસવગ્રામકે ઔરભ્રક આસીત્।
006.011. ઉરભ્રાન્ પ્રઘાત્ય પ્રઘાત્ય માંસં વિક્રીય જીવિકાં કલ્પયામિ।
006.012. આર્યશ્ચ મહાકાત્યાયનો મમાનુકમ્પયા આગત્ય કથયતિ--ભદ્રમુખ, અનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકઃ।
006.013. વિરમ ત્વમસ્માત્ પાપકાદસદ્ધર્માત્।
006.013. નાહં તસ્ય વચનેન વિરમામિ।
006.014. ભૂયો ભૂયઃ સ માં વિચ્છન્દયતિ--ભદ્રમુખ, અનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણો ફલવિપાકઃ।
006.015. વિરમ ત્વમસ્માત્ પાપકાદસદ્ધર્માત્।
006.015. તથાપિ અહં ન પ્રતિવિરમામિ।
006.015. સ માં પૃચ્છતિ--ભદ્રમુખ, કિં ત્વમેતાનુરભ્રાન્ દિવા પ્રઘાતયસિ આહોસ્વિદૂ રાત્રૌ? મયોક્તહ્--આર્ય દિવા, પ્રઘાતયામીતિ।
006.017. સ કથયતિ--ભદ્રમુખ, રાત્રૌ શીલસમાદાનં કિં ન ગૃહ્ણાસિ।
006.017. મયા તસ્યાન્તિકાદ્ રાત્રૌ શીલસમાદાનં ગૃહીતમ્।
006.018. યત્તદ્ રાત્રૌ શીલસમાદાનં ગૃહીતમ્, તસ્ય કર્મણો વિપાકેન રાત્રાવેવંવિધં દિવ્યં સુખં પ્રત્યનુભવામિ।
006.019. યન્મયા દિવા ઉરભ્રાઃ પ્રઘાતિતાઃ, તસ્ય કર્મણો વિપાકેન દિવા એવંવિધં દુઃખં પ્રત્યનુભવામિ।
006.020. ગાથાં ચ ભાષતે--
006.021. દિવસં પરપ્રાણપીડકો રાત્રૌ શીલગુણૈઃ સમન્વિતઃ।
006.022. તસ્યૈતત્કર્મણઃ ફલં હ્યનુભવામિ કલ્યાણપાપકમ્

006.023. શ્રોણ, ગમિષ્યસિ ત્વં વાસવગ્રામકમ્? ગમિષ્યામિ।
006.023. તત્ર મમ પુત્રઃ પ્રતિવસતિ।
006.023. સ ઉરભ્રાન્ પ્રઘાત્ય પ્રઘાત્ય જીવિકાં કલ્પયતિ।
006.024. સ ત્વયા વક્તવ્યહ્--દૃષ્ટસ્તે મયા પિતાઅ।
006.025. કથયતિ--અનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકઃ।
006.025. વિરમાસ્માત્ પાપકાદસદ્ધર્માત્।
006.025. ભોઃ પુરુષ, ત્વમેવં કથયસિ--દુષ્કુહકા જામ્બુદ્વીપકા મનુષ્યા ઇતિ।
006.026. નાભિશ્રદ્દધાસ્યતિ।
006.026. શ્રોણ, યદિ ન શ્રદ્દધાસ્યતિ, વક્તવ્યસ્તવ પિતા કથયતિ--અસ્તિ સૂનાધસ્તાત્ સુવર્ણસ્ય કલશઃ પૂરયિત્વા સ્થાપિતઃ।
006.028. તમુદ્ધૃત્યાત્માનં સમ્યક્સુખેન પ્રીણય।
006.028. આર્યં ચ મહાકાત્યાયનં કાલેન કાલં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદય, અસ્માકં ચ નાંના દક્ષિણામાદેશય।
006.029. અપ્યેવૈતત્ કર્મ તનુત્વં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છેત્।
006.030. સ સંપ્રસ્થિતઃ।
006.030. યાવત્ સૂર્યસ્યાભ્યુદ્ગમનકાલસમયે પશ્યતિ અપરં વિમાનમ્।
006.031. તત્ર એકા અપ્સરા અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા, એકશ્ચ પુરુષ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકહ્ અઙ્ગદકુણ્ડલવિચિત્રમાલ્યાભરણાનુલેપનસ્તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે <7>પરિચારયતિ।
007.001. સ તં દૂરત એવ દૃષ્ટ્વા પ્રત્યવભાષિતુમારબ્ધઃ।
007.001. સ્વાગતં શ્રોણ, મા તૃષિતો ઽસિ, મા બુભુક્ષિતો ઽસિ વા? સ સંલક્ષયતિ--નૂનમયં દેવો વા નાગો વા યક્ષો વા ભવિષ્યતિ।
007.003. સ કથયતિ--તૃષિતો ઽસ્મિ બુભુક્ષિતશ્ચ।
007.003. સ તેન સ્નાપિતો ભોજિતઃ।
007.003. સ તસ્મિન્ વિમાને તાવત્ સ્થિતો યાવત્ સૂર્યસ્યાસ્તંગમનકાલસમયઃ।
007.004. સ તેનોક્તહ્--અવતરસ્વ, આદીનવો ઽત્ર ભવિષ્યતિ।
007.005. સ દૃષ્ટાદીનવો ઽવતીર્ય એકાન્તે ઽવસ્થિતઃ।
007.005. તતઃ પશ્ચાત્ સૂર્યસ્યાસ્તગમનકાલસમયે તદ્વિમાનમન્તર્હિતમ્।
007.006. સાપિ અપ્સરા અન્તર્હિતા।
007.006. મહતી શતપદી પ્રાદુર્ભૂતા।
007.006. તયા તસ્ય પુરુષસ્ય કાયેન કાયં સપ્તકૃત્વો વેષ્ટયિત્વા તાવદુપરિમસ્તિષ્કં ભક્ષયન્તી સ્થિતા, યાવત્ સ એવ સૂર્યસ્યાભ્યુદ્ગમનકાલસમયઃ।
007.008. તતઃ પશ્ચાત્ પુનરપિ તદ્વિમાનં પ્રાદુર્ભૂતમ્।
007.009. સાપિ અપ્સરાઃ પ્રાદુર્ભૂતા।
007.009. સ ચ પુરુષો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકસ્તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ।
007.010. સ તમુપસંક્રમ્ય પૃચ્છતિ--કો ભવાન્, કેન કર્મણા ઇહોપપન્નહ્? સ એવમાહ--શ્રોણ, દુષ્કુહકા જામ્બૂદ્વીપકા મનુષ્યાઃ, નાભિશ્રદ્દધાસ્યસિ।
007.011. સ કથયતિ--અહં પ્રત્યક્ષદર્શી, કસ્માન્નાભિશ્રદ્દધાસ્યે? સ કથયતિ--યદિ એવમ્, અહં વાસવગ્રામકે બ્રાહ્મણ આસીત્ પારદારિકઃ।
007.013. આર્યશ્ચ મહાકાત્યાયનો મમાનુકમ્પયા આગત્ય કથયતિ--ભદ્રમુખ, અનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકઃ।
007.014. વિરમ ત્વમસ્માત્ પાપકાદસદ્ધર્માત્।
007.014. તસ્ય વચનાદહં ન પ્રતિવિરમામિ।
007.015. ભૂયો ભૂયઃ સ મામ વિચ્છન્દયતિ।
007.015. તથૈવાહં તસ્માત્ પાપકાદસદ્ધર્માન્ન પ્રતિવિરમામિ।
007.016. સ માં પૃચ્છતિ--ભદ્રમુખ, પરદારાન્ કિં ત્વં દિવા ગચ્છસિ, આહોસ્વિદ્ રાત્રૌ? સ મયાભિહિતહ્--આર્ય રાત્રૌ।
007.017. સ કથયતિ--ભદ્રમુખ, દિવા કિં ન શીલસમાદાનં ગૃહ્ણાસિ? મયા તસ્યાન્તિકે દિવા શીલસમાદાનં ગૃહીતમ્।
007.018. યત્તન્મયા આર્યસ્ય કાત્યાયનસ્યાન્તિકાદ્ દિવા શીલસમાદાનં ગૃહીતમ્, તસ્ય કર્મણો વિપાકેન દિવા એવંવિધં દિવ્યસુખં પ્રત્યનુભવામિ।
007.020. યત્તદ્રાત્રૌ પરદારાભિગમનં કૃતમ્, તસ્ય કર્મણો વિપાકેન રાત્રાવેવંવિધં દુઃખં પ્રત્યનુભવામિ।
007.021. ગાથાં ચ ભાષતે--
007.022. રાત્રૌ પરદારમૂર્ચ્છિતો, દિવસં શીલગુણૈઃ સમન્વિતઃ।
007.023. તસ્યૈતત્ કર્મણઃ ફલં હ્યનુભવામિ કલ્યાણપાપકમ્