Dharmasamuccaya · અધ્યાય 26

॥ ઇતિ વીર્યવર્ગઃ પઞ્ચવિંશઃ ॥
(26) ધ્યાનવર્ગઃ
સ્વસ્થઃ કઃ?
અસંસક્તમતેર્નિત્યં નિત્યં ધ્યાનવિહારિણઃ ।
વિશુદ્ધમનસો નિત્યમેકાગ્રભિરતસ્ય ચ

યસ્યૈકાગ્રકરં ચિત્તં તસ્ય દોષા ન બાધકાઃ ।
સ દોષભયનિર્મુક્તઃ સ્વસ્થ ઇત્યભિધીયતે

એકાગ્રાભિરતઞ્ચેતો વિવેકમનુધાવતિ ।
સર્વતર્કવિનિર્મુક્તઃ સ્વસ્થ ઇત્યભિધીયતે

ચિત્તસ્યૈકાગ્રતાં વર્ણયતિ
યસ્ય ચિત્તં ધ્રુવં શાન્તં નિર્વાણાભિરતં સદા ।
ન તસ્યેન્દ્રિયજા દોષા ભવસ્ય શુભહેતવઃ

યચ્ચ ધ્યાનકૃતં સૌખ્યં યચ્ચ (ચિત્તં) સમાધિજમ્ ।
ચિત્તં તત્સર્વમેકાગ્રમતે ભવતિ દેહિનઃ

યતિઃ અલૌકિકં સુખં ભુઙ્ક્તે
એકારામસ્ય યતિનો યત્ સુખં જાયતે હૃદિ ।
યત્ સૌખ્યમતિવિજ્ઞેયં ન સૌખ્યં લૌકિકં મતમ્

કીદૃશં ચિત્તં શાન્તિં સમધિગચ્છતિ?
એકાગ્રાભિરતં ચિત્તં વિશુદ્ધાકૃતમેવ ચ ।
દોષજાલવિનિર્મુક્તં શાન્તિં સમધિગચ્છતિ

જ્ઞાનામ્ભસા તૃષ્ણાગ્નિં હન્તિ
એકાન્તમનસા નિત્યં સંક્ષિપ્તેન્દ્રિયપઞ્ચકૈઃ ।
તૃષ્ણાગ્નિનાતિવૃદ્ધં ચ હન્તિ જ્ઞાનામ્ભસા બુધઃ

તસ્ય તૃષ્ણાવિમુક્તસ્ય વિશુદ્ધસ્ય સુખૈષિણઃ ।
અક્ષયં ચાવ્યયં ચૈવ પદં હિ સ્થિતમગ્રતઃ

નિર્વાણપુરગામિ વર્ત્મ
વિતર્કકુટિલં ચેતો યત્ર યત્રોપપદ્યતે ।
એકાલમ્બનયુક્તેન ધાર્ય તેન સમાધિના ।
તસ્માદેતત્ પરં વર્ત્મ નિર્વાણપુરગામિકમ્

મનોનિગ્રહફલમ્
એતદગ્રં મનઃ ક્ષુત્વા હન્યાદરિસમૂહકમ્ ।
મનો હીદં વિનિર્ગૃહ્ય (સ) વેત્તિ ધ્યાનજૈર્દૃઢૈઃ

નિરુપમં ધ્યાનજં સુખમ્
(તત્ર સ્થિતાઃ નરાઃ શ્રેષ્ઠાઃ શ્રદ્ધાવન્તો મનીષિણઃ) ।
પ્રયાન્તિ પરમં સ્થાનમશોકં હતકિલ્વિષમ્

નિર્વિષસ્કસ્ય તુષ્ટસ્ય નિરાગસ્યાપિ ધીમતઃ
યત્ સુખં ધ્યાનજં ભાતિ કુતસ્તસ્યોપમા પરા

ધ્યાનૈઃ પરમં પદં પ્રાપ્યતે
એતત્સારં સુધીરાણાં યોગિનાં પારગામિનામ્ ।
યદેવેદં મનઃ શ્રુત્વા પ્રયાન્તિ પદમચ્યુતમ્