Dharmasamuccaya · અધ્યાય 1

ભિક્ષુણા અવલોકિતસિંહેન સમુદ્ભાવિતઃ
ધર્મસમુચ્ચયઃ
પ્રથમમ્ ઉદાનમ્
(જિતધર્મકાયવર્ગાઃ પરિવર્તો હ્યનિત્યતા ।
અપ્રમાદઃ કામતૃષ્ણે સ્ત્રી ચ મદ્યેન તે દશ ॥ ) ॥
(1) જિતવર્ગઃ
મઙ્ગલાચરણમ્
॥ ઓમ્ નમો બુદ્ધાય ॥
પ્રહીણસર્વાસ્રવ નિર્મલશ્રીર્યઃ ક્લેશજમ્બાલનિમગ્નલોકમ્ ।
કૃપાગુણેનોદહરત્સમેન પ્રણમ્યતે ઽસ્મૈ ત્રિભવોત્તમાય

ગ્રન્થકારપ્રતિજ્ઞા
સદ્ધર્મ સ્મૃત્યુપસ્થાનસૂત્રવૈપુલ્યસાગરાત્ ।
ગાથાઃ સમુદ્ધરિષ્યામિ લોકલોચનતત્પરાઃ

મોક્ષસ્યાયતનાનિ ષટ્
અપ્રમાદસ્તથા શ્રદ્ધા વીર્યારમ્ભસ્તથા ધૃતિઃ ।
જ્ઞાનાભ્યાસઃ સંતાશ્લેષો મોક્ષસ્યાયતનાનિ ષટ્

નવ શાન્તિસમ્પ્રાપ્તિહેતવઃ
દાનં શીલં દમઃ ક્ષાન્તિર્મૈત્રીભૂતેષ્વહિંસતા ।
કરુણામુદિતોપેક્ષા શાન્તિસમ્પ્રાપ્તિહેતવઃ

નરકસ્યાગ્રહેતવઃ
ચાપલ્યં પાપસંશ્લેષઃ ક્રૂરતા વિતથં વચઃ ।
મિથ્યાદૃષ્ટિઃ પ્રમાદશ્ચ નરકસ્યાગ્રહેતવઃ

પ્રેતેષુ ષટ્ ઉદ્ભવકારણાનિ
માત્સર્યમીર્ષ્યા કટુવાક્યતા હિ પ્રમાદસેવા વિરતિઃ શુભાચ્ચ ।
તત્ત્વેષ્વભિદ્રોહરતં મનશ્ચ પ્રેતેષુ પન્થાન ઇહોદ્ભવન્તિ

તિર્યગ્યોનૌ ઉદ્ભવસાધનાનિ
અજ્ઞાનસેવા જડ (તા) ચ બુદ્ધેઃ સદ્ધર્મનાશઃ પ્રિયમૈથુનત્વમ્ ।
આહારશક્તિઃ પ્રબલા ચ નિદ્રા તિર્યગ્ગતૌ ચ પ્રવદન્તિ હેતુમ્

કર્મફલમ્
અશુભં ત્રિવિધં કૃત્વા કાયવાઙ્મનસાં મહત્ ।
ઉત્તરોત્તરસમ્બદ્ધં કર્મણા સમ્પ્રદૃશ્યતે

બાલાનામપિ સમ્બદ્ધમુત્તરોત્તરમેવ તત્ ।
શુભઞ્ચ ત્રિવિધં કૃત્વા સાધવો યાન્તિ નિર્વૃતિમ્

તસ્માત્ કર્મફલં મત્વા પ્રમાદસ્ય ચ વર્જનમ્ ।
શ્રેયસે ક્રિયતે બુદ્ધેરેતત્ સુખમનુત્તમમ્

દાનશીલવતો નિત્યં સર્વસત્ત્વાનુકમ્પિનઃ ।
સિદ્ધયન્તિ સર્વશસ્તુલ્યાસ્તસ્માચ્છીલપરો ભવેત્

કસ્ય કાર્યસિદ્ધિઃ ભવતિ?
મૈત્રીકરુણાયુક્તસ્ય ગતાકાંક્ષસ્ય દેહિનઃ ।
પરાનુગ્રહયુક્તસ્ય કાર્યસિદ્ધિર્ધ્રુવં સ્થિતા

સન્તુષ્ટસ્યાપ્રમત્તસ્ય સર્વસત્ત્વહિતૈષિણઃ ।
રાગદ્વેષવિમુક્તસ્ય કાર્યસિદ્ધિર્ધ્રુવં સ્થિતા

મિત્રામિત્રપ્રહીણસ્ય સમચિત્તસ્ય દેહિનઃ ।
અપાયગતિભિન્નસ્ય કાર્યસિદ્ધિર્ધ્રુવં સ્થિતા

એવં ચ તસ્ય ધીરસ્ય ધર્મદાનરતસ્ય ચ ।
માત્સર્યેર્ષ્યાપ્રમુક્તસ્ય કાર્યસિદ્ધિર્ધ્રુવં સ્થિતા

સંવરસ્થસ્ય શાન્તસ્ય ગુરુપૂજારતસ્ય ચ ।
કાર્યાકાર્યવિધિજ્ઞસ્ય કાર્યસિદ્ધિર્ધ્રુવં સ્થિતા

અશઠસ્યાતિદક્ષસ્ય પ્રિયવાક્યસ્ય નિત્યશઃ ।
ધ્યાનાધ્યયનશક્તસ્ય કાર્યસિદ્ધિર્ધ્રુવં સ્થિતા

દેશકાલવિધિજ્ઞસ્ય સાધ્યાસાધ્યં વિજાનતઃ ।
શક્યોપાયવિધિજ્ઞસ્ય કાર્યસિદ્ધિર્ધ્રુવં સ્થિતા

ક્રોધાદિવિજયસાધનમુખેન ધર્મતાસ્વરૂપનિરૂપણમ્
અક્રોધેન હતઃ ક્રોધઃ ક્ષમયા ક્રૂરતા જિતા ।
ધર્મેણ નિર્જિતો ઽધર્મઃ પ્રભયા વિજિતં તમઃ

સત્યાદેઃ પ્રશંસા
મૃષાવાક્યં સત્યહતં પૈશુન્યં ચ સમાધિના ।
પારૂષ્યં માર્દવ જિતં અબદ્ધં બન્ધના જિતમ્

પ્રાણાતિપાતો મૈત્ર્યા ચ સ્તેયં દાનૈઃ સદા જિતમ્ ।
અયોનિશોમનસ્કારો યોનિજેન સદા જિતઃ

અવિદ્યા વિદ્યયા જિતા દિવસેન તથા ક્ષપા ।
શુક્લપક્ષેણ ચ કૃષ્ણપક્ષો (હિ) સર્વશો જિતઃ

મિથ્યાકામેષ્વવિજિતો બુદ્ધયા તત્ત્વવિચારયા ।
આર્યાષ્ટાઙ્ગેન માર્ગેણ યોનિજેન સદા જિતઃ

વૈશારદ્યૈશ્ચતુર્ભિશ્ચ કદર્ય જિતમેવ તત્ ।
વિસ્મૃતિશ્ચ હતા સ્મૃત્યા ક્ષણેનાત્માનમેવ ચ

અરણ્યવાસનિયતૈર્જિતા રાગવશા નરાઃ ।
મેરુણા પર્વતા જિતા (વૃક્ષેણ) વનમાલિકા

સમુદ્રેણ જિતા સર્વે તીર્થા (હિ) જલસમ્ભવાઃ ।
આદિત્યતેજોવિજિતા સર્વે ચ ગ્રહતારકાઃ

નિત્યા જિતા અનિત્યેન દારિદ્રયં દાનસમ્પદા ।
શાઠ્યં ન માર્દવ જિતં સત્યેનાનૃતિકો હતઃ

ભૂતેન નિર્જિતો ઽભૂતો વહ્નિના તરુસમ્પદઃ ।
પિપાસા વિજિતા તોયૈર્જિઘિત્સા ભોજનૈસ્તથા

વીર્યપ્રશંસા
સિંહેન વિજિતાઃ સર્વે મૃગાઃ સત્ત્વાધિકાશ્ચ યે ।
સન્તાપેન મહેચ્છા ચ જિતા નિત્યં પ્રકીર્ત્યતે

દયા પ્રશસ્યતે નિત્યમદયા નૈવ શસ્યતે ।
વીર્યેણ નિર્જિતં સર્વ કૌસીદ્યં મોહવર્ધનમ્

તત્ત્વદર્શિપુરુષપ્રશંસા જ્ઞાનાધિકૈઃ સદા દાન્તૈઃ પુરુષૈસ્તત્ત્વદ(ર્શિ)ભિઃ ।
વિજિતાઃ ક્રૂરકર્માણો મિથ્યાવાદાધિકા નરાઃ

બુદ્ધેન નિર્જિતાઃ સર્વે તીર્થ્યાઃ કુટિલવાદિનઃ ।
અસુરા વિજિતા દેવૈર્ધર્મતેયં વ્યવસ્થિતા