દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 9.7

ગઙ્‌ગાદીનાં શાપોદ્ધારવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા જગતાં નાથો વિરરામ ચ નારદ ।
અતીવ રુરુદુર્દેવ્યઃ સમાલિઙ્‌ગ્ય પરસ્પરમ્

તાશ્ચ સર્વાઃ સમાલોક્ય ક્રમેણોચુસ્તદેશ્વરમ્ ।
કમ્પિતાઃ સાશ્રુનેત્રાશ્ચ શોકેન ચ ભયેન ચ

સરસ્વત્યુવાચ
વિશાપં દેહિ હે નાથ દુષ્ટમાજન્મશોચનમ્ ।
સત્સ્વામિના પરિત્યક્તાઃ કુતો જીવન્તિ તાઃ સ્ત્રિયઃ

દેહત્યાગં કરિષ્યામિ યોગેન ભારતે ધ્રુવમ્ ।
અત્યુન્નતો હિ નિયતં પાતુમર્હતિ નિશ્ચિતમ્

ગઙ્‌ગોવાચ
અહં કેનાપરાધેન ત્વયા ત્યક્તા જગત્પતે ।
દેહત્યાગં કરિષ્યામિ નિર્દોષાયા વધં લભ

નિર્દોષકામિનીત્યાગં કરોતિ યો નરો ભુવિ ।
સ યાતિ નરકં ઘોરં કિન્તુ સર્વેશ્વરોઽપિ વા

પદ્મોવાચ
નાથ સત્ત્વસ્વરૂપસ્ત્વં કોપઃ કથમહો તવ ।
પ્રસાદં કુરુ ભાર્યે દ્વે સદીશસ્ય ક્ષમા વરા

ભારતે ભારતીશાપાદ્યાસ્યામિ કલયા હ્યહમ્ ।
કિયત્કાલં સ્થિતિસ્તત્ર કદા દ્રક્ષ્યામિ તે પદમ્

દાસ્યન્તિ પાપિનઃ પાપં સદ્યઃ સ્નાનાવગાહનાત્ ।
કેન તેન વિમુક્તાહમાગમિષ્યામિ તે પદમ્

કલયા તુલસીરૂપં ધર્મધ્વજસુતા સતી ।
ભુક્ત્વા કદા લભિષ્યામિ ત્વત્પાદામ્બુજમચ્યુત

વૃક્ષરૂપા ભવિષ્યામિ ત્વદધિષ્ઠાતૃદેવતા ।
સમુદ્ધરિષ્યસિ કદા તન્મે બ્રૂહિ કૃપાનિધે

ગઙ્‌ગા સરસ્વતીશાપાદ્યદિ યાસ્યતિ ભારતે ।
શાપેન મુક્તા પાપાચ્ચ કદા ત્વાં ચ લભિષ્યતિ

ગઙ્‌ગાશાપેન વા વાણી યદિ યાસ્યતિ ભારતમ્ ।
કદા શાપાદ્વિનિર્મુચ્ય લભિષ્યતિ પદં તવ

તાં વાણીં બ્રહ્મસદનં ગઙ્‌ગાં વા શિવમન્દિરમ્ ।
ગન્તું વદસિ હે નાથ તત્ક્ષમસ્વ ચ તે વચઃ

ઇત્યુક્ત્વા કમલા કાન્તપાદં ધૃત્વા નનામ સા ।
સ્વકેશૈર્વેષ્ટનં કૃત્વા રુરોદ ચ પુનઃ પુનઃ

(ઉવાચ પદ્મનાભસ્તાં પદ્માં કૃત્વા સ્વવક્ષસિ ।
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યો ભક્તાનુગ્રહકાતરઃ ॥) ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
ત્વદ્વાક્યમાચરિષ્યામિ સ્વવાક્યં ચ સુરેશ્વરિ ।
સમતાં ચ કરિષ્યામિ શૃણુ ત્વં કમલેક્ષણે

ભારતી યાતુ કલયા સરિદ્‌રૂપા ચ ભારતે ।
અર્ધા સા બ્રહ્મસદનં સ્વયં તિષ્ઠતુ મદ્‌ગૃહે

ભગીરથેન સા નીતા ગઙ્‌ગા યાસ્યતિ ભારતે ।
પૂતં કર્તું ત્રિભુવનં સ્વયં તિષ્ઠતુ મદ્‌ગૃહે

તત્રૈવ ચન્દ્રમૌલેશ્ચ મૌલિં પ્રાપ્સ્યતિ દુર્લભમ્ ।
તતઃ સ્વભાવતઃ પૂતાપ્યતિપૂતા ભવિષ્યતિ

કલાંશાંશેન ગચ્છ ત્વં ભારતે વામલોચને ।
પદ્માવતી સરિદ્‌રૂપા તુલસીવૃક્ષરૂપિણી

કલેઃ પઞ્ચસહસ્રે ચ ગતે વર્ષે તુ મોક્ષણમ્ ।
યુષ્માકં સરિતાં ચૈવ મદ્‌ગેહે ચાગમિષ્યથ

સમ્પદા હેતુભૂતા ચ વિપત્તિઃ સર્વદેહિનામ્ ।
વિના વિપત્તેર્મહિમા કેષાં પદ્મભવે ભવેત્

મન્મન્ત્રોપાસકાનાં ચ સતાં સ્નાનાવગાહનાત્ ।
યુષ્માકં મોક્ષણં પાપાદ્દર્શનાત્સ્પર્શનાત્તથા

પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ સન્ત્યસંખ્યાનિ સુન્દરિ ।
ભવિષ્યન્તિ ચ પૂતાનિ મદ્‍ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

મન્મન્ત્રોપાસકા ભક્તા વિભ્રમન્તિ ચ ભારતે ।
પૂતં કર્તું તારિતું ચ સુપવિત્રાં વસુન્ધરામ્

મદ્‍ભક્તા યત્ર તિષ્ઠન્તિ પાદં પ્રક્ષાલયન્તિ ચ ।
તત્સ્થાનં ચ મહાતીર્થં સુપવિત્રં ભવેદ્‌ધ્રુવમ્

સ્ત્રીઘ્નો ગોઘ્નઃ કૃતઘ્નશ્ચ બ્રહ્મઘ્નો ગુરુતલ્પગઃ ।
જીવન્મુક્તો ભવેત્પૂતો મદ્‍ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

એકાદશીવિહીનશ્ચ સન્ધ્યાહીનોઽથ નાસ્તિકઃ ।
નરઘાતી ભવેત્પૂતો મદ્‍ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

અસિજીવી મસીજીવી ધાવકો ગ્રામયાચકઃ ।
વૃષવાહો ભવેત્પૂતો મદ્‍ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

વિશ્વાસઘાતી મિત્રઘ્નો મિથ્યાસાક્ષ્યસ્ય દાયકઃ ।
સ્થાપ્યાહારી ભવેત્પૂતો મદ્‍ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

અત્યુગ્રવાન્દૂષકશ્ચ જારકઃ પુંશ્ચલીપતિઃ ।
પૂતશ્ચ વૃષલીપુત્રો મદ્‍ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

શૂદ્રાણાં સૂપકારશ્ચ દેવલો ગ્રામયાજકઃ ।
અદીક્ષિતો ભવેત્પૂતો મદ્‍ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

પિતરં માતરં ભાર્યાં ભ્રાતરં તનયં સુતામ્ ।
ગુરોઃ કુલં ચ ભગિનીં ચક્ષુર્હીનં ચ બાન્ધવમ્

શ્વશ્રૂં ચ શ્વશુરં ચૈવ યો ન પુષ્ણાતિ સુન્દરિ ।
સ મહાપાતકી પૂતો મદ્‍ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

અશ્વત્થનાશકશ્ચૈવ મદ્‍ભક્તનિન્દકસ્તથા ।
શૂદ્રાન્નભોજી વિપ્રશ્ચ પૂતો મદ્‍ભક્તદર્શનાત્

દેવદ્રવ્યાપહારી ચ વિપ્રદ્રવ્યાપહારકઃ ।
લાક્ષાલોહરસાનાં ચ વિક્રેતા દુહિતુસ્તથા

મહાપાતકિનશ્ચૈવ શૂદ્રાણાં શવદાહકઃ ।
ભવેયુરેતે પૂતાશ્ચ મદ્‍ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

મહાલક્ષ્મીરુવાચ
ભક્તાનાં લક્ષણં બ્રૂહિ ભક્તાનુગ્રહકાતર ।
યેષાં તુ દર્શનસ્પર્શાત્સદ્યઃ પૂતા નરાધમાઃ

હરિભક્તિવિહીનાશ્ચ મહાહઙ્‌કારસંયુતઃ ।
સ્વપ્રશંસારતા ધૂર્તાઃ શઠાશ્ચ સાધુનિન્દકાઃ

પુનન્તિ સર્વતીર્થાનિ યેષાં સ્નાનાવગાહનાત્ ।
યેષાં ચ પાદરજસા પૂતા પાદોદકાન્મહી

યેષાં સંદર્શનં સ્પર્શં યે વા વાઞ્છન્તિ ભારતે ।
સર્વેષાં પરમો લાભો વૈષ્ણવાનાં સમાગમઃ

ન હ્યમ્મયાનિ તીર્થાનિ ન દેવા મૃચ્છિલામયાઃ ।
તે પુનન્ત્યપિ કાલેન વિષ્ણુભક્તાઃ ક્ષણાદહો

સૂત ઉવાવ
મહાલક્ષ્મીવચઃ શ્રુત્વા લક્ષ્મીકાન્તશ્ચ સસ્મિતઃ ।
નિગૂઢતત્ત્વં કથિતુમપિ શ્રેષ્ઠોપચક્રમે

શ્રીભગવાનુવાચ
ભક્તાનાં લક્ષણં લક્ષ્મિ ગૂઢં શ્રુતિપુરાણયોઃ ।
પુણ્યસ્વરૂપં પાપઘ્નં સુખદં ભુક્તિમુક્તિદમ્

સારભૂતં ગોપનીયં ન વક્તવ્યં ખલેષુ ચ ।
ત્વાં પવિત્રાં પ્રાણતુલ્યાં કથયામિ નિશામય

ગુરુવક્ત્રાદ્વિષ્ણુમન્ત્રો યસ્ય કર્ણે પતિષ્યતિ ।
વદન્તિ વેદાસ્તં ચાપિ પવિત્રં ચ નરોત્તમમ્

પુરુષાણાં શતં પૂર્વં તથા તજ્જન્મમાત્રતઃ ।
સ્વર્ગસ્થં નરકસ્થં વા મુક્તિમાપ્નોતિ તત્ક્ષણાત્

યૈઃ કૈશ્ચિદ્યત્ર વા જન્મ લબ્ધં યેષુ ચ જન્તુષુ ।
જીવન્મુક્તાસ્તુ તે પૂતા યાન્તિ કાલે હરેઃ પદમ્

મદ્‍ભક્તિયુક્તો મર્ત્યશ્ચ સ મુક્તો મદ્‌ગુણાન્વિતઃ ।
મદ્‌ગુણાધીનવૃત્તિર્યઃ કથાવિષ્ટશ્ચ સન્તતમ્

મદ્‌ગુણશ્રુતિમાત્રેણ સાનન્દઃ પુલકાન્વિતઃ ।
સગદ્‌ગદઃ સાશ્રુનેત્રઃ સ્વાત્મવિસ્મૃત એવ ચ

ન વાઞ્છતિ સુખં મુક્તિં સાલોક્યાદિચતુષ્ટયમ્ ।
બ્રહ્મત્વમમરત્વં વા તદ્વાઞ્છા મમ સેવને

ઇન્દ્રત્વં ચ મનુત્વં ચ બ્રહ્મત્વં ચ સુદુર્લભમ્ ।
સ્વર્ગરાજ્યાદિભોગં ચ સ્વપ્નેઽપિ ચ ન વાઞ્છતિ

ભ્રમન્તિ ભારતે ભક્તાસ્તાદૃગ્જન્મ સુદુર્લભમ્ ।
મદ્‌ગુણશ્રવણાઃ શ્રાવ્યગાનૈર્નિત્યં મુદાન્વિતાઃ

તે યાન્તિ ચ મહીં પૂત્વા નરં તીર્થં મમાલયમ્ ।
ઇત્યેવં કથિતં સર્વં પદ્મે કુરુ યથોચિતમ્ ।
તદાજ્ઞયા તાસ્તચ્ચક્રુર્હરિસ્તસ્થૌ સુખાસને

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપૂરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં નવમસ્કન્ધે
ગઙ્‌ગાદીનાં શાપોદ્ધારવર્ણનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ