દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 9.47

મઙ્‌ગલચણ્ડીમનસયોરુપાખ્યાનવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
કથિતં ષષ્ઠ્યુપાખ્યાનં બ્રહ્મપુત્ર યથાઽઽગમમ્ ।
દેવી મઙ્‌ગલચણ્ડી ચ તદાખ્યાનં નિશામય

તસ્યાઃ પૂજાદિકં સર્વં ધર્મવક્ત્રેણ યચ્છ્રુતમ્ ।
શ્રુતિસમ્મતમેવેષ્ટં સર્વેષાં વિદુષામપિ

દક્ષા યા વર્તતે ચણ્ડી કલ્યાણેષુ ચ મઙ્‌ગલા ।
મઙ્‌ગલેષુ ચ યા દક્ષા સા ચ મઙ્‌ગલચણ્ડિકા

પૂજ્યા યા વર્તતે ચણ્ડી મઙ્‌ગલોઽપિ મહીસુતઃ ।
મઙ્‌ગલાભીષ્ટદેવી યા સા વા મઙ્‌ગલચણ્ડિકા

મઙ્‌ગલો મનુવંશ્યશ્ચ સપ્તદ્વીપધરાપતિઃ ।
તસ્ય પૂજ્યાભીષ્ટદેવી તેન મઙ્‌ગલચણ્ડિકા

મૂર્તિભેદેન સા દુર્ગા મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી ।
કૃપારૂપાતિપ્રત્યક્ષા યોષિતામિષ્ટદેવતા

પ્રથમે પૂજિતા સા ચ શઙ્‌કરેણ પરાત્પરા ।
ત્રિપુરસ્ય વધે ઘોરે વિષ્ણુના પ્રેરિતેન ચ

બ્રહ્મન્ બ્રહ્મોપદેશેન દુર્ગતેન ચ સઙ્‌કટે ।
આકાશાત્પતિતે યાને દૈત્યેન પાતિતે રુષા

બ્રહ્મવિષ્ણૂપદિષ્ટશ્ચ દુર્ગાં તુષ્ટાવ શઙ્‌કરઃ ।
સા ચ મઙ્‌ગલચણ્ડી યા બભૂવ રૂપભેદતઃ

ઉવાચ પુરતઃ શમ્ભોર્ભયં નાસ્તીતિ તે પ્રભો ।
ભગવાન્વૃષરૂપશ્ચ સર્વેશસ્તે ભવિષ્યતિ

યુદ્ધશક્તિસ્વરૂપાહં ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ ।
માયાત્મના ચ હરિણા સહાયેન વૃષધ્વજ

જહિ દૈત્યં સ્વશત્રું ચ સુરાણાં પદઘાતકમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્હિતા દેવી શમ્ભોઃ શક્તિર્બભૂવ સા

વિષ્ણુદત્તેન શસ્ત્રેણ જઘાન તમુમાપતિઃ ।
મુનીન્દ્ર પતિતે દૈત્યે સર્વે દેવા મહર્ષયઃ

તુષ્ટુવુઃ શઙ્‌કરં દેવં ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરાઃ ।
સદ્યઃ શિરસિ શમ્ભોશ્ચ પુષ્પવૃષ્ટિર્બભૂવ હ

બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ સન્તુષ્ટો દદૌ તસ્મૈ શુભાશિષમ્ ।
બ્રહ્મવિષ્ણૂપદિષ્ટશ્ચ સુસ્નાતઃ શઙ્‌કરસ્તથા

પૂજયામાસ તાં ભક્ત્યા દેવીં મઙ્‌ગલચણ્ડિકામ્ ।
પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયૈશ્ચ વસ્ત્રૈશ્ચ વિવિધૈરપિ

પુષ્પચન્દનનૈવેદ્યૈર્ભક્ત્યા નાનાવિધૈર્મુને ।
છાગૈર્મેષૈશ્ચ મહિષૈર્ગવયૈઃ પક્ષિભિસ્તથા

વસ્ત્રાલઙ્‌કારમાલ્યૈશ્ચ પાયસૈઃ પિષ્ટકૈરપિ ।
મધુભિશ્ચ સુધાભિશ્ચ ફલૈર્નાનાવિધૈરપિ

સઙ્‌ગીતૈર્નર્તકૈર્વાદ્યૈરુત્સવૈર્નામકીર્તનૈઃ ।
ધ્યાત્વા માધ્યન્દિનોક્તેન ધ્યાનેન ભક્તિપૂર્વકમ્

દદૌ દ્રવ્યાણિ મૂલેન મન્ત્રેણૈવ ચ નારદ ।
ૐ હ્રીં શ્રીં ક્લીં સર્વપૂજ્યે દેવિ મઙ્‌ગલચણ્ડિકે

હૂઁ હૂઁ ફટ્ સ્વાહાપ્યેકવિંશાક્ષરો મનુઃ ।
પૂજ્યઃ કલ્પતરુશ્ચૈવ ભક્તાનાં સર્વકામદઃ

દશલક્ષજપેનૈવ મન્ત્રસિદ્ધિર્ભવેદ્‌ ધ્રુવમ્ ।
ધ્યાનં ચ શ્રૂયતાં બ્રહ્મન્ વેદોક્તં સર્વસમ્મતમ્

દેવીં ષોડશવર્ષીયાં શશ્વત્સુસ્થિરયૌવનામ્ ।
બિમ્બોષ્ઠીં સુદતીં શુદ્ધાં શરત્પદ્મનિભાનનામ્

શ્વેતચમ્પકવર્ણાભાં સુનીલોત્પલલોચનામ્ ।
જગદ્ધાત્રીં ચ દાત્રીં ચ સર્વેભ્યઃ સર્વસમ્પદામ્

સંસારસાગરે ઘોરે જ્યોતીરૂપાં સદા ભજે ।
દેવ્યાશ્ચ ધ્યાનમિત્યેવં સ્તવનં શ્રૂયતાં મુને

મહાદેવ ઉવાચ
રક્ષ રક્ષ જગન્માતર્દેવિ મઙ્‌ગલચણ્ડિકે ।
હારિકે વિપદાં રાશેર્હર્ષમઙ્‌ગલકારિકે

હર્ષમઙ્ગલદક્ષે ચ હર્ષમઙ્ગલદાયિકે ।
શુભે મઙ્ગલદક્ષે ચ શુભે મઙ્‌ગલચણ્ડિકે

મઙ્‌ગલે મઙ્‌ગલાર્હે ચ સર્વમઙ્‌ગલમઙ્‌ગલે ।
સતાં મઙ્‌ગદે દેવિ સર્વેષાં મઙ્ગલાલયે

પૂજ્યે મઙ્‌ગલવારે ચ મઙ્‌ગલાભીષ્ટદેવતે ।
પૂજ્યે મઙ્ગલભૂપસ્ય મનુવંશસ્ય સન્તતમ્

મઙ્‌ગલાધિષ્ઠાતૃદેવિ મઙ્‌ગલાનાં ચ મઙ્‌ગલે ।
સંસારમઙ્‌ગલાધારે મોક્ષમઙ્‌ગલદાયિનિ

સારે ચ મઙ્ગલાધારે પારે ચ સર્વકર્મણામ્ ।
પ્રતિમઙ્‌ગલવારે ચ પૂજ્યે મઙ્ગસુખપ્રદે

સ્તોત્રેણાનેન શમ્ભુશ્ચ સ્તુત્વા મઙ્‌ગલચણ્ડિકામ્ ।
પ્રતિમઙ્‌ગલવારે ચ પૂજાં દત્ત્વા ગતઃ શિવઃ

પ્રથમે પૂજિતા દેવી શિવેન સર્વમઙ્‌ગલા ।
દ્વિતીયે પૂજિતા સા ચ મઙ્‌ગલેન ગ્રહેણ ચ

તૃતીતે પૂજિતા ભદ્રા મઙ્‌ગલેન નૃપેણ ચ ।
ચતુર્થે મઙ્‌ગલે વારે સુન્દરીભિઃ પ્રપૂજિતા

પઞ્ચમે મઙ્‌ગલાકાઙ્‌ક્ષિનરૈર્મઙ્‌ગલચણ્ડિકા ।
પૂજિતા પ્રતિવિશ્વેષુ વિશ્વેશપૂજિતા સદા

તતઃ સર્વત્ર સમ્પૂજ્યા બભૂવ પરમેશ્વરી ।
દેવૈશ્ચ મુનિભિશ્ચૈવ માનવૈર્મનુભિર્મુને

દેવ્યાશ્ચ મઙ્‌ગસ્તોત્રં યઃ શૃણોતિ સમાહિતઃ ।
તન્મઙ્‌ગલં ભવેત્તસ્ય ન ભવેત્તદમઙ્‌ગલમ્ ।
વર્ધતે પુત્રપૌત્રૈશ્ચ મઙ્‌ગલં ચ દિને દિને

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
ઉક્તં દ્વયોરુપાખ્યાનં બ્રહ્મપુત્ર યથાગમમ્ ।
શ્રૂયતાં મનસાઽઽખ્યાનં યચ્છ્રુતં ધર્મવક્ત્રતઃ

સા ચ કન્યા ભગવતી કશ્યપસ્ય ચ માનસી ।
તેનૈવ મનસા દેવી મનસા યા ચ દીવ્યતિ

મનસા ધ્યાયતે યા ચ પરમાત્માનમીશ્વરમ્ ।
તેન સા મનસા દેવી તેન યોગેન દીવ્યતિ

આત્મારામા ચ સા દેવી વૈષ્ણવી સિદ્ધયોગિની ।
ત્રિયુગં ચ તપસ્તપ્ત્વા કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ

જરત્કારુશરીરં ચ દૃષ્ટ્વા યત્ક્ષીણમીશ્વરઃ ।
ગોપીપતિર્નામ ચક્રે જરત્કારુરિતિ પ્રભુઃ

વાઞ્છિતં ચ દદૌ તસ્યૈ કૃપયા ચ કૃપાનિધિઃ ।
પૂજાં ચ કારયામાસ ચકાર ચ સ્વયં પ્રભુઃ

સ્વર્ગે ચ નાગલોકે ચ પૃથિવ્યાં બ્રહ્મલોકતઃ ।
ભૃશં જગત્સુ ગૌરી સા સુન્દરી ચ મનોહરા । ૪૪
જગદ્‌ગૌરીતિ વિખ્યાતા તેન સા પૂજિતા સતી ।
શિવશિષ્યા ચ સા દેવી તેન શૈવી પ્રકીર્તિતા

વિષ્ણુભક્તાતીવ શશ્વદ્વૈષ્ણવી તેન કીર્તિતા ।
નાગાનાં પ્રાણરક્ષિત્રી યજ્ઞે પારીક્ષિતસ્ય ચ

નાગેશ્વરીતિ વિખ્યાતા સા નાગભગિનીતિ ચ ।
વિષં સંહર્તુમીશા યા તેન વિષહરી સ્મૃતા

સિદ્ધયોગં હરાત્પ્રાપ તેન સા સિદ્ધયોગિની ।
મહાજ્ઞાનં ચ યોગં ચ મૃતસજ્જીવનીં પરામ્

મહાજ્ઞાનયુતાં તાં ચ પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ ।
આસ્તીકસ્ય મુનીન્દ્રસ્ય માતા સાપિ તપસ્વિની

આસ્તીકમાતા વિજ્ઞાતા જગત્યાં સુપ્રતિષ્ઠિતા ।
પ્રિયા મુનેર્જરત્કારોર્મુનીન્દ્રસ્ય મહાત્મનઃ

યોગિનો વિશ્વપૂજ્યસ્ય જરત્કારુપ્રિયા તતઃ ।
જરત્કારુર્જગદ્‌ગૌરી મનસા સિદ્ધયોગિની

વૈષ્ણવી નાગભગિની શૈવી નાગેશ્વરી તથા ।
જરત્કારુપ્રિયાસ્તીકમાતા વિષહરેતિ ચ

મહાજ્ઞાનયુતા ચૈવ સા દેવી વિશ્વપૂજિતા ।
દ્વાદશૈતાનિ નામાનિ પૂજાકાલે તુ યઃ પઠેત્

તસ્ય નાગભયં નાસ્તિ તસ્ય વંશોદ્‍ભવસ્ય ચ ।
નાગભીતે ચ શયને નાગગ્રસ્તે ચ મન્દિરે

નાગશોભે મહાદુર્ગે નાગવેષ્ટિતવિગ્રહે ।
ઇદં સ્તોત્રં પઠિત્વા તુ મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

નિત્યં પઠેદ્યસ્તં દૃષ્ટ્વા નાગવર્ગઃ પલાયતે ।
દશલક્ષજપેનૈવ સ્તોત્રસિદ્ધિર્ભવેન્નૃણામ્

સ્તોત્રસિદ્ધિર્ભવેદ્યસ્ય સ વિષં ભોક્તુમીશ્વરઃ ।
નાગૈશ્ચ ભૂષણં કૃત્વા સ ભવેન્નાગવાહનઃ

નાગાસનો નાગતલ્પો મહાસિદ્ધો ભવેન્નરઃ ।
અન્તે ચ વિષ્ણુના સાર્ધં ક્રીડત્યેવ દિવાનિશમ્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં નવમસ્કન્ધે નારાયણનારદસંવાદે
મઙ્‌ગલચણ્ડીમનસયોરુપાખ્યાનવર્ણનં નામ સપ્તચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ