દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 9.46

ષષ્ઠ્યુપાખ્યાનવર્ણનમ્
નારદ ઉવાચ
અનેકાનાં ચ દેવીનાં શ્રુતમાખ્યાનમુત્તમમ્ ।
અન્યાસાં ચરિતં બ્રહ્મન્ વદ વેદવિદાંવર

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
સર્વાસાં ચરિતં વિપ્ર વેદેષુ ચ પૃથક્પૃથક્ ।
પૂર્વોક્તાનાં ચ દેવીનાં કાસાં શ્રોતુમિહેચ્છસિ

નારદ ઉવાચ
ષષ્ઠી મઙ્ગલચણ્ડી ચ મનસા પ્રકૃતેઃ કલા ।
ઉત્પત્તિમાસાં ચરિતં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
ષષ્ઠાંશા પ્રકૃતેર્યા ચ સા ચ ષષ્ઠી પ્રકીર્તિતા ।
બાલકાનામધિષ્ઠાત્રી વિષ્ણુમાયા ચ બાલદા

માતૃકાસુ ચ વિખ્યાતા દેવસેનાભિધા ચ યા ।
પ્રાણાધિકપ્રિયા સાધ્વી સ્કન્દભાર્યા ચ સુવ્રતા

આયુઃપ્રદા ચ બાલાનાં ધાત્રી રક્ષણકારિણી ।
સતતં શિશુપાર્શ્વસ્થા યોગેન સિદ્ધિયોગિની

તસ્યાઃ પૂજાવિધિં બ્રહ્મનિતિહાસમિદં શૃણુ ।
યચ્છ્રુતં ધર્મવક્યેણ સુખદં પુત્રદં પરમ્

રાજા પ્રિયવ્રતશ્ચાસીત્સ્વાયમ્ભુવમનોઃ સુતઃ ।
યોગીન્દ્રો નોદ્વહદ્‍ભાર્યાં તપસ્યાસુ રતઃ સદા

બ્રહ્માજ્ઞયા ચ યત્‍નેન કૃતદારો બભૂવ હ ।
સુચિરં કૃતદારશ્ચ ન લેભે તનયં મુને

પુત્રેષ્ટિયજ્ઞં તં ચાપિ કારયામાસ કશ્યપઃ ।
માલિન્યં તસ્ય કાન્તાયૈ મુનિર્યજ્ઞચરું દદૌ

ભુક્ત્વા ચ તં ચરું તસ્યાઃ સદ્યો ગર્ભો બભૂવ હ ।
દધાર તં ચ સા દેવી દૈવં દ્વાદશવત્સરમ્

તતઃ સુષાવ સા બ્રહ્મન્ કુમારં કનકપ્રભમ્ ।
સર્વાવયવસમ્પન્નં મૃતમુત્તારલોચનમ્

તં દૃષ્ટ્વા રુરુદુઃ સર્વા નાર્યશ્ચ બાન્ધવસ્ત્રિયઃ ।
મૂર્ચ્છામવાપ તન્માતા પુત્રશોકેન ભૂયસા

શ્મશાનં ચ યયૌ રાજા ગૃહીત્વા બાલકં મુને ।
રુરોદ તત્ર કાન્તારે પુત્રં કૃત્વા સ્વવક્ષસિ

નોત્સૃજદ્ બાલકં રાજા પ્રાણાંસ્ત્યક્તું સમુદ્યતઃ ।
જ્ઞાનયોગં વિસસ્માર પુત્રશોકાત્સુદારુણાત્

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર વિમાનં ચ દદર્શ સઃ ।
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં મણિરાજવિનિર્મિતમ્

તેજસા જ્વલિતં શશ્વચ્છોભિતં ક્ષૌમવાસસા ।
નાનાચિત્રવિચિત્રાઢ્યં પુષ્પમાલાવિરાજિતમ્

દદર્શ તત્ર દેવીં ચ કમનીયાં મનોહરામ્ ।
શ્વેતચમ્પકવર્ણાભાં શશ્વત્સુસ્થિરયૌવનામ્

ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યાં રત્‍નભૂષણભૂષિતામ્ ।
કૃપામયીં યોગસિદ્ધાં ભક્તાનુગ્રહકાતરામ્

દૃષ્ટ્વા તાં પુરતો રાજા તુષ્ટાવ પરમાદરાત્ ।
ચકાર પૂજનં તસ્યા વિહાય બાલકં ભુવિ

પપ્રચ્છ રાજા તાં તુષ્ટાં ગ્રીષ્મસૂર્યસમપ્રભામ્ ।
તેજસા જ્વલિતાં શાન્તાં કાન્તાં સ્કન્દસ્ય નારદ

રાજોવાચ
કા ત્વં સુશોભને કાન્તે કસ્ય કાન્તાસિ સુવ્રતે ।
કસ્ય કન્યા વરારોહે ધન્યા માન્યા ચ યોષિતામ્

નૃપેન્દ્રસ્ય વચઃ શ્રુત્વા જગન્મઙ્‌ગલચણ્ડિકા ।
ઉવાચ દેવસેના સા દેવાનાં રણકારિણી

દેવાનાં દૈત્યગ્રસ્તાનાં પુરા સેના બભૂવ સા ।
જયં દદૌ સા તેભ્યશ્ચ દેવસેના ચ તેન સા

શ્રીદેવસેનોવાચ
બ્રહ્મણો માનસી કન્યા દેવસેનાહમીશ્વરી ।
સૃષ્ટ્વા તાં મનસા ધાતા દદૌ સ્કન્દાય ભૂમિપ

માતૃકાસુ ચ વિખ્યાતા સ્કન્દભાર્યા ચ સુવ્રતા ।
વિશ્વે ષષ્ઠીતિ વિખ્યાતા ષષ્ઠાંશા પ્રકૃતેઃ પરા

અપુત્રાય પુત્રદાહં પ્રિયાદાત્રી પ્રિયાય ચ ।
ધનદાહં દરિદ્રેભ્યઃ કર્મિભ્યશ્ચ સ્વકર્મદા

સુખં દુઃખં ભયં શોકો હર્ષો મઙ્ગલમેવ ચ ।
સમ્પત્તિશ્ચ વિપત્તિશ્ચ સર્વં ભવતિ કર્મણા

કર્મણા બહુપુત્રશ્ચ વંશહીનઃ સ્વકર્મણા ।
કર્મણા મૃતપુત્રશ્ચ કર્મણા ચિરજીવનઃ

કર્મણા ગુણવાંશ્ચૈવ કર્મણા ચાઙ્ગહીનકઃ ।
કર્મણા બહુભાર્યશ્ચ ભાર્યાહીનશ્ચ કર્મણા

કર્મણા રૂપવાન્ધર્મી રોગી શશ્વત્સ્વકર્મણા ।
કર્મણા ચ ભવેદ્વ્યાધિઃ કર્મણાઽઽરોગ્યમેવ ચ

તસ્માત્કર્મ પરં રાજન્ સર્વેભ્યશ્ચ શ્રુતૌ શ્રુતમ્ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા સા દેવી ગૃહીત્વા બાલકં મુને

મહાજ્ઞાનેન સા દેવી જીવયામાસ લીલયા ।
રાજા દદર્શ તં બાલં સસ્મિતં કનકપ્રભમ્

દેવસેના ચ પશ્યન્તં નૃપમાપૃચ્છ્ય સા તદા ।
ગૃહીત્વા બાલકં દેવી ગગનં ગન્તુમુદ્યતા

પુનસ્તુષ્ટાવ તાં રાજા શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકઃ ।
નૃપસ્તોત્રેણ સા દેવી પરિતુષ્ટા બભૂવ હ

ઉવાચ તં નૃપં બ્રહ્મન્ વેદોક્તં કર્મનિર્મિતમ્ ।
દેવ્યુવાચ
ત્રિષુ લોકેષુ ત્વં રાજા સ્વાયમ્ભુવમનોઃ સુતઃ

મમ પૂજાં ચ સર્વત્ર કારયિત્વા સ્વયં કુરુ ।
તદા દાસ્યામિ પુત્રં તે કુલપદ્મં મનોહરમ્

સુવ્રતં નામ વિખ્યાતં ગુણવન્તં સુપણ્ડિતમ્ ।
જાતિસ્મરં ચ યોગીન્દ્રં નારાયણકલાત્મકમ્

શતક્રતુકરં શ્રેષ્ઠં ક્ષત્રિયાણાં ચ વન્દિતમ્ ।
મત્તમાતઙ્ગલક્ષાણાં ધૃતવન્તં બલં શુભમ્

ધનિનં ગુણિનં શુદ્ધં વિદુષાં પ્રિયમેવ ચ ।
યોગિનાં જ્ઞાનિનાં ચૈવ સિદ્ધિરૂપં તપસ્વિનામ્

યશસ્વિનં ચ લોકેષુ દાતારં સર્વસમ્પદામ્ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા સા દેવી તસ્મૈ તદ્બાલકં દદૌ

રાજા ચકાર સ્વીકારં પૂજાર્થં ચ પ્રિયવ્રતઃ ।
જગામ દેવી સ્વર્ગં ચ દત્ત્વા તસ્મૈ શુભં વરમ્

આજગામ સહામાત્યઃ સ્વગૃહં હૃષ્ટમાનસઃ ।
આગત્ય કથયામાસ વૃત્તાન્તં પુત્રહેતુકમ્

શ્રુત્વા બભૂવુઃ સન્તુષ્ટા નરા નાર્યશ્ચ નારદ ।
મઙ્ગલં કારયામાસ સર્વત્ર પુત્રહેતુકમ્

દેવીં ચ પૂજયામાસ બ્રાહ્મણેભ્યો ધનં દદૌ ।
રાજા ચ પ્રતિમાસેષુ શુક્લષષ્ઠ્યાં મહોત્સવમ્

ષષ્ટ્યા દેવ્યાશ્ચ યત્‍નેન કારયામાસ સર્વતઃ ।
બાલાનાં સૂતિકાગારે ષષ્ઠાહે યત્‍નપૂર્વકમ્

તત્પૂજાં કારયામાસ ચૈકવિંશતિવાસરે ।
બાલાનાં શુભકાર્યે ચ શુભાન્નપ્રાશને તથા

સર્વત્ર વર્ધયામાસ સ્વયમેવ ચકાર હ ।
ધ્યાનં પૂજાવિધાનં ચ સ્તોત્રં મત્તો નિશામય

યચ્છ્રુતં ધર્મવક્ત્રેણ કૌથુમોક્તં ચ સુવ્રત ।
શાલગ્રામે ઘટે વાથ વટમૂલેઽથવા મુને

ભિત્ત્યાં પુત્તલિકાં કૃત્વા પૂજયેદ્વા વિચક્ષણઃ ।
ષષ્ઠાંશાં પ્રકૃતેઃ શુદ્ધાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચ સુપ્રભામ્

સુપુત્રદાં ચ શુભદા દયારૂપાં જગત્પ્રસૂમ્ ।
શ્વેતચમ્પકવર્ણાભાં રત્‍નભૂષણભૂષિતામ્

પવિત્રરૂપાં પરમાં દેવસેનાં પરાં ભજે ।
ઇતિ ધ્યાત્વા સ્વશિરસિ પુષ્પં દત્ત્વા વિચક્ષણઃ

પુનર્ધ્યાત્વા ચ મૂલેન પૂજયેત્સુવ્રતાં સતીમ્ ।
પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયૈશ્ચ ગન્ધપુષ્પપ્રદીપકૈઃ

નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈશ્ચાપિ ફલેન શોભનેન ચ ।
ૐ હ્રીં ષષ્ઠીદેવ્યૈ સ્વાહેતિ વિધિપૂર્વકમ્

અષ્ટાક્ષરં મહામન્ત્રં યથાશક્તિ જપેન્નરઃ ।
તતઃ સ્તુત્વા ચ પ્રણમેદ્‍ભક્તિયુક્તઃ સમાહિતઃ

સ્તોત્રં ચ સામવેદોક્તં વરં પુત્રફલપ્રદમ્ ।
અષ્ટાક્ષરં મહામન્ત્રં લક્ષધા યો જપેત્તતઃ

સુપુત્રં સ લભેન્નૂનમિત્યાહ કમલોદ્‍ભવઃ ।
સ્તોત્રં શૃણુ મુનિશ્રેષ્ઠ સર્વકામશુભાવહમ્

વાઞ્છાપ્રદં ચ સર્વેષાં ગૂઢં વેદેષુ નારદ ।
નમો દેવ્યૈ મહાદેવ્યૈ સિદ્ધ્યૈ શાન્ત્યૈ નમો નમઃ

શુભાયૈ દેવસેનાયૈ ષષ્ઠ્યૈ દેવ્યૈ નમો નમઃ ।
વરદાયૈ પુત્રદાયૈ ધનદાયૈ નમો નમઃ

સુખદાયૈ મોક્ષદાયૈ ષષ્ઠ્યૈ દેવ્યૈ નમો નમઃ ।
સૃષ્ટ્યૈ ષષ્ઠાંશરૂપાયૈ સિદ્ધાયૈ ચ નમો નમઃ

માયાયૈ સિદ્ધયોગિન્યૈ ષષ્ઠીદેવ્યૈ નમો નમઃ ।
સારાયૈ શારદાયૈ ચ પરાદેવ્યૈ નમો નમઃ

બાલાધિષ્ઠાતૃદેવ્યૈ ચ ષષ્ઠીદેવ્યૈ નમો નમઃ ।
કલ્યાણદાયૈ કલ્યાણ્યૈ ફલદાયૈ ચ કર્મણામ્

પ્રત્યક્ષાયૈ સ્વભક્તાનાં ષષ્ઠ્યૈ દેવ્યૈ નમો નમઃ ।
પૂજ્યાયૈ સ્કન્દકાન્તાયૈ સર્વેષાં સર્વકર્મસુ

દેવરક્ષણકારિણ્યૈ ષષ્ઠીદેવ્યૈ નમો નમઃ ।
શુદ્ધસત્ત્વસ્વરૂપાયૈ વન્દિતાયૈ નૃણાં સદા

હિંસાક્રોધવર્જિતાયૈ ષષ્ઠીદેવ્યૈ નમો નમઃ ।
ધનં દેહિ પ્રિયાં દેહિ પુત્રં દેહિ સુરેશ્વરિ

માનં દેહિ જયં દેહિ દ્વિષો જહિ મહેશ્વરિ ।
ધર્મં દેહિ યશો દેહિ ષષ્ઠીદેવ્યૈ નમો નમઃ

દેહિ ભૂમિં પ્રજાં દેહિ વિદ્યાં દેહિ સુપૂજિતે ।
કલ્યાણં ચ જયં દેહિ ષષ્ઠીદેવ્યૈ નમો નમઃ

ઇતિ દેવીં ચ સંસ્તૂય લેભે પુત્રં પ્રિયવ્રતઃ ।
યશસ્વિનં ચ રાજેન્દ્રઃ ષષ્ઠીદેવ્યાઃ પ્રસાદતઃ

ષષ્ઠીસ્તોત્રમિદં બ્રહ્મન્ યઃ શૃણોતિ તુ વત્સરમ્ ।
અપુત્રો લભતે પુત્રં વરં સુચિરજીવિનમ્

વર્ષમેકં ચ યો ભક્ત્યા સમ્પૂજ્યેદં શૃણોતિ ચ ।
સર્વપાપાદ્વિનિર્મુક્તો મહાવન્ધ્યા પ્રસૂયતે

વીરં પુત્રં ચ ગુણિનં વિદ્યાવન્તં યશસ્વિનમ્ ।
સુચિરાયુષ્યવન્તં ચ સૂતે દેવીપ્રસાદતઃ

કાકવન્ધ્યા ચ યા નારી મૃતવત્સા ચ યા ભવેત્ ।
વર્ષં શ્રુત્વા લભેત્પુત્રં ષષ્ઠીદેવીપ્રસાદતઃ

રોગયુક્તે ચ બાલે ચ પિતા માતા શૃણોતિ ચેત્ ।
માસેન મુચ્યતે બાલઃ ષષ્ઠીદેવીપ્રસાદતઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં નવમસ્કન્ધે
નારાયણનારદસંવાદે ષષ્ઠ્યુપાખ્યાનવર્ણનં નામ ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ