દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 9.44

સ્વધોપાખ્યાનવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ સ્વધોપાખ્યાનમુત્તમમ્ ।
પિતૄણાં ચ તૃપ્તિકરં શ્રાદ્ધાન્તફલવર્ધનમ્

સૃષ્ટેરાદૌ પિતૃગણાન્સસર્જ જગતાં વિધિઃ ।
ચતુરશ્ચ મૂર્તિમતસ્ત્રીંશ્ચ તેજઃસ્વરૂપિણઃ

દૃષ્ટ્વા સપ્તપિતૃગણાન્ સુખરૂપાન્મનોહરાન્ ।
આહારં સસૃજે તેષાં શ્રાદ્ધં તર્પણપૂર્વકમ્

સ્નાનં તર્પણપર્યન્તં શ્રાદ્ધં તુ દેવપૂજનમ્ ।
આહ્નિકં ચ ત્રિસન્ધ્યાન્તં વિપ્રાણાં ચ શ્રુતૌ શ્રુતમ્

નિત્યં ન કુર્યાદ્યો વિપ્રસ્ત્રિસન્ધ્યં શ્રાદ્ધતર્પણમ્ ।
બલિં વેદધ્વનિં સોઽપિ વિષહીનો યથોરગઃ

દેવીસેવાવિહીનશ્ચ શ્રીહરેરનિવેદ્યભુક્ ।
ભસ્માન્તં સૂતકં તસ્ય ન કર્માર્હશ્ચ નારદ

બ્રહ્મા શ્રાદ્ધાદિકં સૃષ્ટ્વા જગામ પિતૃહેતવે ।
ન પ્રાપ્નુવન્તિ પિતરો દદતિ બ્રાહ્મણાદયઃ

સર્વે ચ જગ્મુઃ ક્ષુધિતાઃ ખિન્નાસ્તુ બ્રહ્મણઃ સભામ્ ।
સર્વં નિવેદનં ચક્રુસ્તમેવ જગતાં વિધિમ્

બ્રહ્મા ચ માનસીં કન્યાં સસૃજે ચ મનોહરામ્ ।
રૂપયૌવનસમ્પન્નાં શતચન્દ્રનિભાનનામ્

વિદ્યાવતીં ગુણવતીમતિરૂપવતીં સતીમ્ ।
શ્વેતચમ્પકવર્ણાભાં રત્‍નભૂષણભૂષિતામ્

વિશુદ્ધાં પ્રકૃતેરંશાં સસ્મિતાં વરદાં શુભામ્ ।
સ્વધાભિધાં ચ સુદતીં લક્ષ્મીલક્ષણસંયુતામ્

શતપદ્મપદન્યસ્તપાદપદ્મં ચ બિભ્રતીમ્ ।
પત્‍નીં પિતૄણાં પદ્માસ્યાં પદ્મજાં પદ્મલોચનામ્

પિતૃભ્યશ્ચ દદૌ બ્રહ્મા તુષ્ટેભ્યસ્તુષ્ટિરૂપિણીમ્ ।
બ્રાહ્મણાનાં ચોપદેશં ચકાર ગોપનીયકમ્

સ્વધાન્તં મન્ત્રમુચ્ચાર્ય પિતૃભ્યો દેયમિત્યપિ ।
ક્રમેણ તેન વિપ્રાશ્ચ પિત્રે દાનં દદુઃ પુરા

સ્વાહા શસ્તા દેવદાને પિતૃદાને સ્વધા સ્મૃતા ।
સર્વત્ર દક્ષિણા શસ્તા હતં યજ્ઞમદક્ષિણમ્

પિતરો દેવતા વિપ્રા મુનયો મનવસ્તથા ।
પૂજાં ચક્રુઃ સ્વધાં શાન્તાં તુષ્ટુવુઃ પરમાદરાત્

દેવાદયશ્ચ સન્તુષ્ટાઃ પરિપૂર્ણમનોરથાઃ ।
વિપ્રાદયશ્ચ પિતરઃ સ્વધાદેવીવરેણ ચ

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં સ્વધોપાખ્યાનમેવ ચ ।
સર્વેષાં ચ તુષ્ટિકરં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

નારદ ઉવાચ
સ્વધાપૂજાવિધાનં ચ ધ્યાનં સ્તોત્રં મહામુને ।
શ્રોતુમિચ્છામિ યત્‍નેન વદ વેદવિદાંવર

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
ધ્યાનં ચ સ્તવનં બ્રહ્મન્ વેદોક્તં સર્વમઙ્‌ગલમ્ ।
સર્વં જાનાસિ ચ કથં જ્ઞાતુમિચ્છસિ વૃદ્ધયે

શરત્કૃષ્ણત્રયોદશ્યાં મઘાયાં શ્રાદ્ધવાસરે ।
સ્વધાં સમ્પૂજ્ય યત્‍નેન તતઃ શ્રાદ્ધં સમાચરેત્

સ્વધાં નાભ્યર્ચ્ય યો વિપ્રઃ શ્રાદ્ધં કુર્યાદહંમતિઃ ।
ન ભવેત્ફલભાક્સત્યં શ્રાદ્ધસ્ય તર્પણસ્ય ચ

બ્રહ્મણો માનસીં કન્યાં શશ્વત્સુસ્થિરયૌવનામ્ ।
પૂજ્યાં વૈ પિતૃદેવાનાં શ્રાદ્ધાનાં ફલદાં ભજે

ઇતિ ધ્યાત્વા શિલાયાં વા હ્યથવા મઙ્‌ગલે ઘટે ।
દદ્યાત્પાદ્યાદિકં તસ્યૈ મૂલેનેતિ શ્રુતૌ શ્રુતમ્

ઓં હ્રીં શ્રીં ક્લીં સ્વધાદેવ્યૈ સ્વાહેતિ ચ મહામુને ।
સમુચ્ચાર્ય તુ સમ્પૂજ્ય સ્તુત્વા તાં પ્રણમેદ્‌ દ્વિજઃ

સ્તોત્રં શૃણુ મુનિશ્રેષ્ઠ બ્રહ્મપુત્ર વિશારદ ।
સર્વવાઞ્છાપ્રદં નૄણાં બ્રહ્મણા યત્કૃતં પુરા

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
સ્વધોચ્ચારણમાત્રેણ તીર્થસ્નાયી ભવેન્નરઃ ।
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો વાજપેયફલં લભેત્

સ્વધા સ્વધા સ્વધેત્યેવં યદિ વારત્રયં સ્મરેત્ ।
શ્રાદ્ધસ્ય ફલમાપ્નોતિ બલેશ્ચ તર્પણસ્ય ચ

શ્રાદ્ધકાલે સ્વધાસ્તોત્રં યઃ શૃણોતિ સમાહિતઃ ।
સ લભેચ્છ્રાદ્ધસમ્ભૂતં ફલમેવ ન સંશયઃ

સ્વધા સ્વધા સ્વધેત્યેવં ત્રિસન્ધ્યં યઃ પઠેન્નરઃ ।
પ્રિયાં વિનીતાં સ લભેત્સાધ્વીં પુત્રગુણાન્વિતામ્

પિતૄણાં પ્રાણતુલ્યા ત્વં દ્વિજજીવનરૂપિણી ।
શ્રાદ્ધાધિષ્ઠાતૃદેવી ચ શ્રાદ્ધાદીનાં ફલપ્રદા

નિત્યા ત્વં સત્યરૂપાસિ પુણ્યરૂપાસિ સુવ્રતે ।
આવિર્ભાવતિરોભાવૌ સૃષ્ટૌ ચ પ્રલયે તવ

ૐ સ્વસ્તિશ્ચ નમઃ સ્વાહા સ્વધા ત્વં દક્ષિણા તથા ।
નિરૂપિતાશ્ચતુર્વેદૈઃ પ્રશસ્તાઃ કર્મિણાં પુનઃ

કર્મપૂર્ત્યર્થમેવૈતા ઈશ્વરેણ વિનિર્મિતાઃ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ બ્રહ્મા બ્રહ્મલોકે સ્વસંસદિ

તસ્થૌ ચ સહસા સદ્યઃ સ્વધા સાઽઽવિર્બભૂવ હ ।
તદા પિતૃભ્યઃ પ્રદદૌ તામેવ કમલાનનામ્

તાં સમ્પ્રાપ્ય યયુસ્તે ચ પિતરશ્ચ પ્રહર્ષિતાઃ ।
સ્વધાસ્તોત્રમિદં પુણ્યં યઃ શૃણોતિ સમાહિતઃ ।
સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ વાઞ્છિતં ફલમાપ્નુયાત્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં નવમસ્કન્ધે
નારાયણનારદસંવાદે સ્વધોપાખ્યાનવર્ણનં નામ ચતુશ્ચત્વારિશોઽધ્યાયઃ