દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 9.43

સ્વાહોપાખ્યાનવર્ણનમ્
નારદ ઉવાચ
નારાયણ મહાભાગ નારાયણ મહાપ્રભો ।
રૂપેણૈવ ગુણેનૈવ યશસા તેજસા ત્વિષા

ત્વમેવ જ્ઞાનિનાં શ્રેષ્ઠઃ સિદ્ધાનાં યોગિનાં મુને ।
તપસ્વિનાં મુનીનાં ચ પરો વેદવિદાંવર

મહાલક્ષ્મ્યા ઉપાખ્યાનં વિજ્ઞાતં મહદદ્‍ભુતમ્ ।
અન્યત્કિઞ્ચિદુપાખ્યાનં નિગૂઢં વદ સામ્પ્રતમ્

અતીવ ગોપનીયં યદુપયુક્તં ચ સર્વતઃ ।
અપ્રકાશ્યં પુરાણેષુ વેદોક્તં ધર્મસંયુતમ્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
નાનાપ્રકારમાખ્યાનમપ્રકાશ્યં પુરાણતઃ ।
શ્રુતં કતિવિધં ગૂઢમાસ્તે બ્રહ્મન્ સુદુર્લભમ્

તેષુ યત્સારભૂતં ચ શ્રોતું કિં વા ત્વમિચ્છસિ ।
તન્મે બ્રૂહિ મહાભાગ પશ્ચાદ્વક્ષ્યામિ તત્પુનઃ

નારદ ઉવાચ
સ્વાહા દેવી હવિર્દાને પ્રશસ્તા સર્વકર્મસુ ।
પિતૃદાને સ્વધા શસ્તા દક્ષિણા સર્વતો વરા

એતાસાં ચરિતં જન્મફલં પ્રાધાન્યમેવ ચ ।
શ્રોતુમિચ્છામિ ત્વદ્વક્ત્રાદ્‌વદ વેદવિદાંવર

સૂત ઉવાચ
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્ય મુનિસત્તમઃ ।
કથાં કથિતુમારેભે પુરાણોક્તાં પુરાતનીમ્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
સૃષ્ટેઃ પ્રથમતો દેવાઃ સ્વાહારાર્થં યયુઃ પુરા ।
બ્રહ્મલોકં બ્રહ્મસભામાજગ્મુઃ સુમનોહરામ્

ગત્વા નિવેદનં ચક્રુરાહારહેતુકં મુને ।
બ્રહ્મા શ્રુત્વા પ્રતિજ્ઞાય નિષેવે શ્રીહરિં પરમ્

નારદ ઉવાચ
યજ્ઞરૂપો હિ ભગવાન્ કલયા ચ બભૂવ હ ।
યજ્ઞે યદ્યદ્ધવિર્દાનં દત્તં તેભ્યશ્ચ બ્રાહ્મણૈઃ

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
હવિર્દદતિ વિપ્રાશ્ચ ભક્ત્યા ચ ક્ષત્રિયાદયઃ ।
સુરા નૈવ પ્રાપ્નુવન્તિ તદ્દાનં મુનિપુઙ્‌ગવ

દેવા વિષણ્ણાસ્તે સર્વે તત્સભાં ચ યયુઃ પુનઃ ।
ગત્વા નિવેદનં ચક્રુરાહારાભાવહેતુકમ્

બ્રહ્મા શ્રુત્વા તુ ધ્યાનેન શ્રીકૃષ્ણં શરણં યયૌ ।
પૂજાઞ્ચકાર પ્રકૃતેધ્યાનેનૈવ તદાજ્ઞયા

પ્રકૃતેઃ કલયા ચૈવ સર્વશક્તિસ્વરૂપિણી ।
અતીવ સુન્દરી શ્યામા રમણીયા મનોહરા

ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યા ભક્તાનુગ્રહકાતરા ।
ઉવાચેતિ વિધેરગ્રે પદ્મયોને વરં વૃણુ

વિધિસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સમ્ભ્રમાત્સમુવાચ તામ્ ।
પ્રજાપતિરુવાચ
ત્વમગ્નેર્દાહિકા શક્તિર્ભવ યાતીવ સુન્દરી

દગ્ધું ન શક્તઃ પ્રકૃતીર્હુતાશશ્ચ ત્વયા વિના ।
ત્વન્નામોચ્ચાર્ય મન્ત્રાન્તે યો દાસ્યતિ હવિર્નરઃ

સુરેભ્યસ્તત્પ્રાપ્નુવન્તિ સુરાઃ સાનન્દપૂર્વકમ્ ।
અગ્નેઃ સમ્પત્સ્વરૂપા ચ શ્રીરૂપા સા ગૃહેશ્વરી

દેવાનાં પૂજિતા શશ્વન્નરાદીનાં ભવામ્બિકે ।
બ્રહ્મણશ્ચ વચઃ શ્રુત્વા સા વિષણ્ણા બભૂવ હ

તમુવાચ તતો દેવી સ્વાભિપ્રાયં સ્વયમ્ભુવમ્ ।
સ્વાહોવાચ
અહં કૃષ્ણં ભજિષ્યામિ તપસા સુચિરેણ ચ

બ્રહ્મંસ્તદન્યં યત્કિઞ્ચિત્સ્વપ્નવદ્‌ ભ્રમમેવ ચ ।
વિધાતા જગતસ્ત્વં ચ શમ્ભુર્મૃત્યુઞ્જયો વિભુઃ

બિભર્તિ શેષો વિશ્વં ચ ધર્મઃ સાક્ષી ચ ધર્મિણામ્ ।
સર્વાદ્યપૂજ્યો દેવાનાં ગણેષુ ચ ગણેશ્વરઃ

પ્રકૃતિઃ સર્વસમ્પૂજ્યા યત્પ્રસાદાત્પુરાભવત્ ।
ઋષયો મુનયશ્ચૈવ પૂજિતા યન્નિષેવયા

તત્પાદપદ્મં નિયતં ભાવેન ચિન્તયામ્યહમ્ ।
પદ્માસ્યા પાદ્યમિત્યુક્ત્વા પદ્મનાભાનુસારતઃ

જગામ તપસે દેવી ધ્યાત્વા કૃષ્ણં નિરામયમ્ ।
તપસ્તેપે વર્ષલક્ષમેકપાદેન પદ્મજા

તદા દદર્શ શ્રીકૃષ્ણં નિર્ગુણં પ્રકૃતેઃ પરમ્ ।
અતીવ કમનીયં ચ રૂપં દૃષ્ટ્વા ચ રૂપિણી

મૂર્ચ્છાં સમ્પ્રાપ કાલેન કામેશસ્ય ચ કામુકી ।
વિજ્ઞાય તદભિપ્રાયં સર્વજ્ઞસ્તામુવાચ હ

સમુત્થાપ્ય ચ તાં ક્રોડે ક્ષીણાઙ્‌ગીં તપસા ચિરમ્ ।
શ્રીભગવાનુવાચ
વારાહે વૈ ત્વમંશેન મમ પત્‍ની ભવિષ્યસિ

નામ્ના નાગ્નજિતી કન્યા કાન્તે નગ્નજિતસ્ય ચ ।
અધુનાગ્નેર્દાહિકા ત્વં ભવ પત્‍ની ચ ભામિની

મન્ત્રાઙ્‌ગરૂપા પૂજ્યા ચ મત્પ્રસાદાદ્‌ ભવિષ્યસિ ।
વહ્નિસ્ત્વાં ભક્તિભાવેન સમ્પૂજ્ય ચ ગૃહેશ્વરીમ્

રમિષ્યતિ ત્વયા સાર્ધં રામયા રમણીયયા ।
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે દેવો દેવીં સમ્ભાષ્ય નારદ

તત્રાજગામ સન્ત્રસ્તો વહ્નિર્બ્રહ્મનિદેશતઃ ।
સામવેદોક્તધ્યાનેન ધ્યાત્વા તાં જગદમ્બિકામ્

સમ્પૂજ્ય પરિતુષ્ટાવ પાણિં જગ્રાહ મન્ત્રતઃ ।
તદા દિવ્યં વર્ષશતં સ રેમે રામયા સહ

અતીવ નિર્જને દેશે સમ્ભોગસુખદે સદા ।
બભૂવ ગર્ભસ્તસ્યાં ચ હુતાશસ્ય ચ તેજસા

તં દધાર ચ સા દેવી દિવ્યં દ્વાદશવત્સરમ્ ।
તતઃ સુષાવ પુત્રાંશ્ચ રમણીયાન્મનોહરાન્

દક્ષિણાગ્નિગાર્હપત્યાહવનીયાન્ ક્રમેણ ચ ।
ઋષયો મુનયશ્ચૈવ બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયાદયઃ

સ્વાહાન્તં મન્ત્રમુચ્ચાર્ય હવિર્દાનં ચ ચક્રિરે ।
સ્વાહાયુક્તં ચ મન્ત્રં ચ યો ગૃહ્ણાતિ પ્રશસ્તકમ્

સર્વસિદ્ધિર્ભવેત્તસ્ય મન્ત્રગ્રહણમાત્રતઃ ।
વિષહીનો યથા સર્પો વેદહીનો યથા દ્વિજઃ

પતિસેવાવિહીના સ્ત્રી વિદ્યાહીનો યથા પુમાન્ ।
ફલશાખાવિહીનશ્ચ યથા વૃક્ષો હિ નિન્દિતઃ

સ્વાહાહીનસ્તથા મન્ત્રો ન હુતઃ ફલદાયકઃ ।
પરિતુષ્ટા દ્વિજાઃ સર્વે દેવાઃ સમ્પ્રાપુરાહુતીઃ

સ્વાહાન્તેનૈવ મન્ત્રેણ સફલં સર્વમેવ ચ ।
ઇત્યેવં કથિતં સર્વં સ્વાહોપાખ્યાનમુત્તમમ્

સુખદં મોક્ષદં સારં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ ।
નારદ ઉવાચ
સ્વાહાપૂજાવિધાનં ચ ધ્યાનં સ્તોત્રં મુનીશ્વર

સમ્પૂજ્ય વહ્નિસ્તુષ્ટાવ યેન તદ્વદ મે પ્રભો ।
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
ધ્યાનં ચ સામવેદોક્તં સ્તોત્રપૂજાવિધાનકમ્

વદામિ શ્રૂયતાં બ્રહ્મન્ સાવધાનો મુનીશ્વર ।
સર્વયજ્ઞારમ્ભકાલે શાલગ્રામે ઘટેઽથવા

સ્વાહાં સમ્પૂજ્ય યત્‍નેન યજ્ઞં કુર્યાત્કલાપ્તયે ।
સ્વાહાં મન્ત્રાઙ્‌ગયુક્તાં ચ મન્ત્રસિદ્ધિસ્વરૂપિણીમ્

સિદ્ધાં ચ સિદ્ધિદાં નૄણાં કર્મણાં ફલદાં શુભામ્ ।
ઇતિ ધ્યાત્વા ચ મૂલેન દત્ત્વા પાદ્યાદિકં નરઃ

સર્વસિદ્ધિં લભેત્સ્તુત્વા મૂલમન્ત્રં મુને શૃણુ ।
ૐ હ્રીં શ્રીં વહ્નિજાયાયૈ દેવ્યૈ સ્વાહેત્યનેન ચ

યઃ પૂજયેચ્ચ તાં ભક્ત્યા સર્વેષ્ટં સમ્ભવેદ્‌ ધ્રુવમ્ ।
વહ્નિરુવાચ
સ્વાહા વહ્નિપ્રિયા વહ્નિજાયા સન્તોષકારિણી

શક્તિઃ ક્રિયા કાલદાત્રી પરિપાકકરી ધ્રુવા ।
ગતિઃ સદા નરાણાં ચ દાહિકા દહનક્ષમા

સંસારસારરૂપા ચ ઘોરસંસારતારિણી ।
દેવજીવનરૂપા ચ દેવપોષણકારિણી

ષોડશૈતાનિ નામાનિ યઃ પઠેદ્‍ભક્તિસંયુતઃ ।
સર્વસિદ્ધિર્ભવેત્તસ્ય ઇહ લોકે પરત્ર ચ

નાઙ્‌ગહીનં ભવેત્તસ્ય સર્વં કર્મ સુશોભનમ્ ।
અપુત્રો લભતે પુત્રં ભાર્યાહીનો લભેત્પ્રિયામ્

રમ્ભોપમાં સ્વકાન્તાં ચ સમ્પ્રાપ્ય સુખમાપ્નુયાત્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં નવમસ્કન્ધે
નારાયણનારદસંવાદે સ્વાહોપાખ્યાનવર્ણનં નામ ત્રિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ