દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 9.34

નાનાકર્મવિપાકફલવર્ણનમ્
યમ ઉવાચ
છિનત્તિ જીવં ખડ્ગેન દયાહીનઃ સુદારુણઃ ।
નરઘાતી હન્તિ નરમર્થલોભેન ભારતે

અસિપત્રે વસેત્સોઽપિ યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ ।
તેષુ યો બ્રાહ્મણાન્ હન્તિ શતમન્વન્તરં વસેત્

છિન્નાઙ્‌ગઃ સંવસેત્ સોઽપિ ખડ્ગધારેણ સન્તતમ્ ।
અનાહારઃ શબ્દમુચ્ચૈર્યમદૂતેન તાડિતઃ

મન્થાનઃ શતજન્માનિ શતજન્માનિ સૂકરઃ ।
કુક્કુટઃ સપ્ત જન્માનિ શૃગાલઃ સપ્તજન્મસુ

વ્યાઘ્રશ્ચ સપ્ત જન્માનિ વૃકશ્ચૈવ ત્રિજન્મસુ ।
સપ્તજન્મસુ મણ્ડૂકો યમદૂતેન તાડિતઃ

સ ભવેદ્‍ભારતે વર્ષે મહિષશ્ચ તતઃ શુચિઃ ।
ગ્રામાણાં નગરાણાં વા દહનં યઃ કરોતિ ચ

ક્ષુરધારે વસેત્સોઽપિ છિન્નાઙ્‌ગસ્ત્રિયુગં સતિ ।
તતઃ પ્રેતો ભવેત્સદ્યો વહ્નિવક્ત્રો ભ્રમન્મહીમ્

સપ્તજન્મામેધ્યભોજી કપોતઃ સપ્તજન્મસુ ।
તતો ભવેન્મહાશૂલી માનવઃ સપ્તજન્મનિ

સપ્તજન્મ ગલત્કુષ્ઠી તતઃ શુદ્ધો ભવેન્નરઃ ।
પરકર્ણે મુખં દત્ત્વા પરનિન્દાં કરોતિ યઃ

પરદોષે મહાશ્લાઘી દેવબ્રાહ્મણનિન્દકઃ ।
સૂચીમુખે વસેત્સોઽપિ સૂચીવિદ્ધો યુગત્રયમ્

તતો ભવેદ્‌ વૃશ્ચિકશ્ચ સર્પશ્ચ સપ્તજન્મસુ ।
વજ્રકીટઃ સપ્તજન્મ ભસ્મકીટસ્તતઃ પરમ્

તતો ભવેન્માનવશ્ચ મહાવ્યાધિસ્તતઃ શુચિઃ ।
ગૃહિણાં હિ ગૃહં ભિત્ત્વા વસ્તુસ્તેયં કરોતિ યઃ

ગાશ્ચ છાગાંશ્ચ મેષાંશ્ચ યાતિ ગોકામુખે ચ સઃ ।
તાડિતો યમદૂતેન વસેત્તત્ર યુગત્રયમ્

તતો ભવેત્સપ્તજન્મ ગોજાતિર્વ્યાધિસંયુતઃ ।
ત્રિજન્મનિ મેષજાતિશ્છાગજાતિસ્ત્રિજન્મનિ

તતો ભવેન્માનવશ્ચ નિત્યરોગી દરિદ્રકઃ ।
ભાર્યાહીનો બન્ધુહીનઃ સન્તાપી ચ તતઃ શુચિઃ

સામાન્યદ્રવ્યચૌરશ્ચ યાતિ નક્રમુખં ચ સઃ ।
તાડિતો યમદૂતેન વસેત્તત્રાબ્દકત્રયમ્

તતો ભવેત્સપ્તજન્મ ગોપતિર્વ્યાધિસંયુતઃ ।
તતો ભવેન્માનવશ્ચ મહારોગી તતઃ શુચિઃ

હન્તિ ગાશ્ચ ગજાંશ્ચૈવ તુરગાંશ્ચ નગાંસ્તથા ।
સ યાતિ ગજદંશં ચ મહાપાપી યુગત્રયમ્

તાડિતો યમદૂતેન નાગદન્તેન સન્તતમ્ ।
સ ભવેદ્‌ગજજાતિશ્ચ તુરગશ્ચ ત્રિજન્મનિ

ગોજાતિર્મ્લેચ્છજાતિશ્ચ તતઃ શુદ્ધો ભવેન્નરઃ ।
જલં પિબન્તીં તૃષિતાં ગાં વારયતિ યઃ પુમાન્

નરકં ગોમુખાકારં કૃમિતપ્તોદકાન્વિતમ્ ।
તત્ર તિષ્ઠતિ સન્તપ્તો યાવન્મન્વન્તરાવધિ

તતો નરોઽપિ ગોહીનો મહારોગી દરિદ્રકઃ ।
સપ્તજન્માન્ત્યજાતિશ્ચ તતઃ શુદ્ધો ભવેન્નરઃ

ગોહત્યાં બ્રહ્મહત્યાં ચ કરોતિ હ્યતિદેશિકીમ્ ।
યો હિ ગચ્છત્યગમ્યાં ચ યઃ સ્ત્રીહત્યાં કરોતિ ચ

ભિક્ષુહત્યાં મહાપાપી ભ્રૂણહત્યાં ચ ભારતે ।
કુમ્ભીપાકે વસેત્સોઽપિ યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ

તાડિતો યમદૂતેન ચૂર્ણ્યમાનશ્ચ સન્તતમ્ ।
ક્ષણં પતતિ વહ્નૌ ચ ક્ષણં પતતિ કણ્ટકે

ક્ષણં પતેત્તપ્તતૈલે તપ્તો યેન ક્ષણં ક્ષણમ્ ।
ક્ષણં ચ તપ્તલોહે ચ ક્ષણં ચ તપ્તતામ્રકે

ગૃધ્રો જન્મસહસ્રાણિ શતજન્માનિ સૂકરઃ ।
કાકશ્ચ સપ્ત જન્માનિ સર્પશ્ચ સપ્તજન્મસુ

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ ।
નાનાજન્મસુ સ વૃષસ્તતઃ કુષ્ઠી દરિદ્રકઃ

સાવિત્ર્યુવાચ
વિપ્રહત્યા ચ ગોહત્યા કિંવિધા ચાતિદૈશિકી ।
કા વા નૃણામગમ્યા ચ કો વા સંધ્યાવિહીનકઃ

અદીક્ષિતઃ પુમાન્કો વા કો વા તીર્થપ્રતિગ્રહી ।
દ્વિજઃ કો વા ગ્રામયાજી કો વા વિપ્રોઽથ દેવલઃ

શૂદ્રાણાં સૂપકારશ્ચ પ્રમત્તો વૃષલીપતિઃ ।
એતેષાં લક્ષણં સર્વં વદ વેદવિદાં વર

ધર્મરાજ ઉવાચ
શ્રીકૃષ્ણે ચ તદર્ચાયામન્યેષાં પ્રકૃતૌ સતિ ।
શિવે ચ શિવલિઙ્‌ગે ચ સૂર્યે સૂર્યમણૌ તથા

ગણેશે વાથ દુર્ગાયામેવં સર્વત્ર સુન્દરિ ।
યઃ કરોતિ ભેદબુદ્ધિં બ્રહ્મહત્યાં લભેત્તુ સઃ

સ્વગુરૌ સ્વેષ્ટદેવે ચ જન્મદાતરિ માતરિ ।
કરોતિ ભેદબુદ્ધિં યો બ્રહ્મહત્યાં લભેત્તુ સઃ

વૈષ્ણવેષુ ચ ભક્તેષુ બ્રાહ્મણેષ્વિતરેષુ ચ ।
કરોતિ ભેદબુદ્ધિં યો બ્રહ્મહત્યાં લભેત્તુ સઃ

વિપ્રપાદોદકે ચૈવ શાલગ્રામોદકે તથા ।
કરોતિ ભેદબુદ્ધિં યો બ્રહ્મહત્યાં લભેત્તુ સઃ

શિવનૈવેદ્યકે ચૈવ હરિનૈવેદ્યકે તથા ।
કરોતિ ભેદબુદ્ધિં યો બ્રહ્મહત્યાં લભેત્તુ સઃ

સર્વેશ્વરેશ્વરે કૃષ્ણે સર્વકારણકારણે ।
સર્વાદ્યે સર્વદેવાનાં સેવ્યે સર્વાન્તરાત્મનિ

માયયાનેકરૂપે વાપ્યેક એવ હિ નિર્ગુણે ।
કરોતીશેન ભેદં યો બ્રહ્મહત્યાં લભેત્તુ સઃ

શક્તિભક્તે દ્વેષબુદ્ધિં શક્તિશાસ્ત્રે તથૈવ ચ ।
દ્વેષં યઃ કુરુતે મર્ત્યો બ્રહ્મહત્યાં લભેત્તુ સઃ

પિતૃદેવાર્ચનં યો વા ત્યજેદ્વેદનિરૂપિતમ્ ।
યઃ કરોતિ નિષિદ્ધં ચ બ્રહ્મહત્યાં લભેત્તુ સઃ

યો નિન્દતિ હૃષીકેશં તન્મન્ત્રોપાસકં તથા ।
પવિત્રાણાં પવિત્રં ચ જ્ઞાનાનન્દં સનાતનમ્

પ્રધાનં વૈષ્ણવાનાં ચ દેવાનાં સેવ્યમીશ્વરમ્ ।
યે નાર્ચયન્તિ નિન્દન્તિ બ્રહ્મહત્યાં લભન્તિ તે

યે નિન્દન્તિ મહાદેવીં કારણબ્રહ્મરૂપિણીમ્ ।
સર્વશક્તિસ્વરૂપાં ચ પ્રકૃતિં સર્વમાતરમ્

સર્વદેવસ્વરૂપાં ચ સર્વેષાં વન્દિતાં સદા ।
સર્વકારણરૂપાં ચ બ્રહ્મહત્યાં લભન્તિ તે

કૃષ્ણજન્માષ્ટમીં રામનવમીં ચ સુપુણ્યદામ્ ।
શિવરાત્રિં તથા ચૈકાદશીં વારે રવેસ્તથા

પઞ્ચ પર્વાણિ પુણ્યાનિ યે ન કુર્વન્તિ માનવાઃ ।
લભન્તિ બ્રહ્મહત્યાં તે ચાણ્ડાલાધિકપાપિનઃ

અમ્બુવાચ્યાં ભૂખનનં જલશૌચાદિકં ચ યે ।
કુર્વન્તિ ભારતે વર્ષે બ્રહ્મહત્યાં લભન્તિ તે

ગુરુઞ્ચ માતરં તાતં સાધ્વીં ભાર્યાં સુતં સુતામ્ ।
અનિન્દ્યાં યો ન પુષ્ણાતિ બ્રહ્મહત્યાં લભેત્તુ સઃ

વિવાહો યસ્ય ન ભવેન્ન પશ્યતિ સુતં તુ યઃ ।
હરિભક્તિવિહીનો યો બ્રહ્મહત્યાં લભેત્તુ સઃ

હરેરનૈવેદ્યભોજી નિત્યં વિષ્ણું ન પૂજયેત્ ।
પુણ્યં પાર્થિવલિઙ્‌ગં ચ બ્રહ્મહાસૌ પ્રકીર્તિતઃ

ગોપ્રહારં પ્રકુર્વન્તં દૃષ્ટ્વા યો ન નિવારયેત્ ।
યાતિ ગોવિપ્રયોર્મધ્યે ગોહત્યા તુ લભેત્તુ સઃ

દણ્ડૈર્ગોસ્તાડયેન્મૂઢો યો વિપ્રો વૃષવાહનઃ ।
દિને દિને ગોવધં ચ લભતે નાત્ર સંશયઃ

દદાતિ ગોભ્ય ઉચ્છિષ્ટં ભોજયેદ્‌ વૃષવાહકમ્ ।
ભુનક્તિ વૃષવાહાન્નં સ ગોહત્યાં લભેદ્‌ ધ્રુવમ્

વૃષલીપતિં યાજયેદ્યો ભુઙ્‌ક્તેઽન્નં તસ્ય યો નરઃ ।
ગોહત્યાશતકં સોઽપિ લભતે નાત્ર સંશયઃ

પાદં દદાતિ વહ્નૌ યો ગાશ્ચ પાદેન તાડયેત્ ।
ગેહં વિશેદધૌતાઙ્‌ઘ્રિઃ સ્નાત્વા ગોવધમાપ્નુયાત્

યો ભુઙ્‌ક્તે સ્નિગ્ધપાદેન શેતે સ્નિગ્ધાઙ્‌ઘ્રિરેવ ચ ।
સૂર્યોદયે ચ યો ભુઙ્‌ક્તે સ ગોહત્યાં લભેદ્‌ ધ્રુવમ્

અવીરાન્નં ચ યો ભુઙ્‌ક્તે યોનિજીવ્યસ્ય ચ દ્વિજઃ ।
યસ્ત્રિસન્ધ્યાવિહીનશ્ચ ગોહત્યા લભતે ચ સઃ

સ્વભર્તરિ ચ દેવે વા ભેદબુદ્ધિં કરોતિ યા ।
કટૂક્ત્યા તાડયેત્ કાન્તં સા ગોહત્યાં લભેદ્‌ ધ્રુવમ્

ગોમાર્ગવર્જનં કૃત્વા દદાતિ સસ્યમેવ વા ।
તડાગે વા તુ દુર્ગે વા સ ગોહત્યાં લભેદ્‌ ધ્રુવમ્

પ્રાયશ્ચિત્તે ગોવધસ્ય યઃ કરોતિ વ્યતિક્રમમ્ ।
પુત્રલોભાદથાજ્ઞાનાત્સ ગોહત્યા લભેદ્‌ ધ્રુવમ્

રાજકે દૈવકે યત્‍નાદ્‌ ગોસ્વામી ગાં ન રક્ષતિ ।
દુઃખં દદાતિ યો મૂઢો ગોહત્યાં સ લભેદ્‌ ધ્રુવમ્

પ્રાણિનો લઙ્ઘયેદ્યો હિ દેવાર્ચામનલં જલમ્ ।
નૈવેદ્યં પુષ્પમન્નં ચ સ ગોહત્યાં લભેદ્‌ ધ્રુવમ્

શશ્વન્નાસ્તીતિ યો વાદી મિથ્યાવાદી પ્રતારકઃ ।
દેવદ્વેષી ગુરુદ્વેષી સ ગોહત્યાં લભેદ્‌ ધ્રુવમ્

દેવતાપ્રતિમાં દૃષ્ટ્વા ગુરું વા બ્રાહ્મણં સતિ ।
સમ્ભ્રમાન્ન નમેદ્યો હિ સ ગોહત્યા લભેદ્‌ ધ્રુવમ્

ન દદાત્યાશિષં કોપાત્પ્રણતાય ચ યો દ્વિજઃ ।
વિદ્યાર્થિને ચ વિદ્યાં ચ સ ગોહત્યાં લભેદ્‌ ધ્રુવમ્

ગોહત્યા વિપ્રહત્યા ચ કથિતા ચાતિદેશિકી ।
ગમ્યાં સ્ત્રિયં નૃણામેવ નિબોધ કથયામિ તે

સ્વસ્ત્રી ગમ્યા ચ સર્વેષામિતિ વેદાનુશાસનમ્ ।
અગમ્યા ચ તદન્યા યા ચેતિ વેદવિદો વિદુઃ

સામાન્યં કથિતં સર્વં વિશેષં શૃણુ સુન્દરિ ।
અત્યગમ્યા હિ યા યાશ્ચ નિબોધ કથયામિ તાઃ

શૂદ્રાણાં વિપ્રપત્‍ની ચ વિપ્રાણાં શૂદ્રકામિની ।
અત્યગમ્યા ચ નિન્દ્યા ચ લોકે વેદે પતિવ્રતે

શૂદ્રશ્ચ બ્રાહ્મણીં ગત્વા બ્રહ્મહત્યાશતં લભેત્ ।
તત્સમં બ્રાહ્મણી ચાપિ કુમ્ભીપાકં લભેદ્‌ ધ્રુવમ્

શૂદ્રાણાં વિપ્રપત્‍ની ચ વિપ્રાણાં શૂદ્રકામિની ।
યદિ શૂદ્રા વ્રજેદ્વિપ્રો વૃષલીપતિરેવ સઃ

સ ભ્રષ્ટો વિપ્રજાતેશ્ચ ચાણ્ડાલાત્સોઽધમઃ સ્મૃતઃ ।
વિષ્ઠાસમશ્ચ તત્પિણ્ડો મૂત્રં તસ્ય ચ તર્પણમ્

ન પિતૄણાં સુરાણાં ચ તદ્દત્તમુપતિષ્ઠતિ ।
કોટિજન્માર્જિતં પુણ્યં તસ્યાર્ચાત્તપસાર્જિતમ્

દ્વિજસ્ય વૃષલીલોભાન્નશ્યત્યેવ ન સંશયઃ ।
બ્રાહ્મણશ્ચ સુરાપીતિર્વિડ્ભોજી વૃષલીપતિઃ

તપ્તમુદ્રાદગ્ધદેહસ્તપ્તશૂલાઙ્‌કિતસ્તથા ।
હરિવાસરભોજી ચ કુમ્ભીપાકં વ્રજેદ્‌ દ્વિજઃ

ગુરુપત્‍નીં રાજપત્‍નીં સપત્‍નીં માતરં ધ્રુવમ્ ।
સુતાં પુત્રવધૂં શ્વશ્રૂં સગર્ભાં ભગિનીં સતીમ્

સહોદરભ્રાતૃજાયાં માતુલાનીં પિતુઃ પ્રસૂમ્ ।
માતુઃ પ્રસૂં તત્સ્વસારં ભગિનીં ભ્રાતૃકન્યકામ્

શિષ્યાં શિષ્યસ્ય પત્‍નીં ચ ભાગિનેયસ્ય કામિનીમ્ ।
ભ્રાતુઃ પુત્રપ્રિયાં ચૈવાત્યગમ્યા આહ પદ્મજઃ

એતાઃ કામેન કાન્તા યો વ્રજેદ્વૈ માનવાધમઃ ।
સ માતૃગામી વેદેષુ બ્રહ્મહત્યાશતં વ્રજેત્

અકર્માર્હોઽપ્યસંસ્પૃશ્યો લોકે વેદે ચ નિન્દિતઃ ।
સ યાતિ કુમ્ભીપાકે ચ મહાપાપી સુદુષ્કરે

કરોત્યશુદ્ધાં સન્ધ્યાં વા ન સન્ધ્યાં વા કરોતિ ચ ।
ત્રિસન્ધ્યં વર્જયેદ્યો વા સન્ધ્યાહીનશ્ચ સ દ્વિજઃ

વૈષ્ણવં ચ તથા શૈવં શાક્તં સૌરં ચ ગાણપમ્ ।
યોઽહઙ્‌કારાન્ન ગૃહ્ણાતિ મન્ત્રં સોઽદીક્ષિતઃ સ્મૃતઃ

પ્રવાહમવધિં કૃત્વા યાવદ્ધસ્તચતુષ્ટયમ્ ।
તત્ર નારાયણઃ સ્વામી ગઙ્‌ગાગર્ભાન્તરે વસેત્

તત્ર નારાયણક્ષેત્રે મૃતો યાતિ હરેઃ પદમ્ ।
વારાણસ્યાં બદર્યાં ચ ગઙ્‌ગાસાગરસઙ્‌ગમે

પુષ્કરે હરિહરક્ષેત્રે પ્રભાસે કામરૂસ્થલે ।
હરિદ્વારે ચ કેદારે તથા માતૃપુરેઽપિ ચ

સરસ્વતીનદીતીરે પુણ્યે વૃન્દાવને વને ।
ગોદાવર્યાં ચ કૌશિક્યાં ત્રિવેણ્યાં ચ હિમાચલે

એષુ તીર્થેષુ યો દાનં પ્રતિગૃહ્ણાતિ કામતઃ ।
સ ચ તીર્થપ્રતિગ્રાહી કુમ્ભીપાકે પ્રયાતિ સઃ

શૂદ્રસેવી શૂદ્રયાજી ગ્રામયાજીતિ કીર્તિતઃ ।
તથા દેવોપજીવી ચ દેવલઃ પરિકીર્તિતઃ

શૂદ્રપાકોપજીવી યઃ સૂપકાર ઇતિ સ્મૃતઃ ।
સન્ધ્યાપૂજનહીનશ્ચ પ્રમત્તઃ પતિતઃ સ્મૃતઃ

ઉક્તં સર્વં મયા ભદ્રે લક્ષણં વૃષલીપતેઃ ।
એતે મહાપાતકિનઃ કુમ્ભીપાકં પ્રયાન્તિ તે ।
કુણ્ડાન્યન્યાનિ યે યાન્તિ નિબોધ કથયામિ તે

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં નવમસ્કન્ધે
નારાયણનારદસંવાદે સાવિત્ર્યુપાખ્યાને નાનાકર્મવિપાકફલવર્ણનં નામ ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ