દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 9.16

મહાલક્ષમ્યા વેદવતીરૂપેણ રાજગૃહે જન્મવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
લક્ષ્મીં તૌ ચ સમારાધ્ય ચોગ્રેણ તપસા મુને ।
વરમિષ્ટં ચ પ્રત્યેકં સમ્પ્રાપતુરભીપ્સિતમ્

મહાલક્ષ્મીવરેણૈવ તૌ પૃથ્વીશૌ બભૂવતુઃ ।
પુણ્યવન્તૌ પુત્રવન્તૌ ધર્મધ્વજકુશધ્વજૌ

કુશધ્વજસ્ય પત્‍ની ચ દેવી માલાવતી સતી ।
સા સુષાવ ચ કાલેન કમલાંશાં સુતાં સતીમ્

સા ચ ભૂયિષ્ઠકાલેન જ્ઞાનયુક્તા બભૂવ હ ।
કૃત્વા વેદધ્વનિં સ્પષ્ટમુત્તસ્થૌ સૂતિકાગૃહાત્

વેદધ્વનિં સા ચકાર જાતમાત્રેણ કન્યકા ।
તસ્માત્તાં ચ વેદવતીં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ

જાતમાત્રેણ સુસ્નાતા જગામ તપસે વનમ્ ।
સર્વૈર્નિષિદ્ધા યત્‍નેન નારાયણપરાયણા

એકમન્વન્તરં ચૈવ પુષ્કરે ચ તપસ્વિની ।
અત્યુગ્રાં ચ તપસ્યાં ચ લીલયા હિ ચકાર સા

તથાપિ પુષ્ટા ન ક્લિષ્ટા નવયૌવનસંયુતા ।
સુશ્રાવ સા ચ સહસા સુવાચમશરીરિણીમ્

જન્માન્તરે ચ તે ભર્તા ભવિષ્યતિ હરિઃ સ્વયમ્ ।
બ્રહ્માદિભિર્દુરારાધ્યં પતિં લપ્સ્યસિ સુન્દરિ

ઇતિ શ્રુત્વા ચ સા હૃષ્ટા ચકાર હ પુનસ્તપઃ ।
અતીવ નિર્જનસ્થાને પર્વતે ગન્ધમાદને

તત્રૈવ સુચિરં તપ્ત્વા વિશ્વસ્ય સમુવાસ સા ।
દદર્શ પુરતસ્તત્ર રાવણં દુર્નિવારણમ્

દૃષ્ટ્વા સાતિથિભક્ત્યા ચ પાદ્યં તસ્મૈ દદૌ કિલ ।
સુસ્વાદુભૂતં ચ ફલં જલં ચાપિ સુશીતલમ્

તચ્ચ ભુક્ત્વા સ પાપિષ્ઠશ્ચોવાસ તત્સમીપતઃ ।
ચકાર પ્રશ્નમિતિ તાં કા ત્વં કલ્યાણિ વર્તસે

તાં દૃષ્ટ્વા સ વરારોહાં પીનશ્રોણિપયોધરામ્ ।
શરત્પદ્મોત્સવાસ્યાં ચ સસ્મિતાં સુદતીં સતીમ્

મૂર્ચ્છામવાપ કૃપણઃ કામબાણપ્રપીડિતઃ ।
સ કરેણ સમાકૃષ્ય શૃઙ્‌ગારં કર્તુમુદ્યતઃ

સતી ચુકોપ દૃષ્ટ્વા તં સ્તમ્ભિતં ચ ચકાર હ ।
સ જડો હસ્તપાદૈશ્ચ કિઞ્ચિદ્વક્તું ન ચ ક્ષમઃ

તુષ્ટાવ મનસા દેવીં પ્રયયૌ પદ્મલોચનામ્ ।
સા તુષ્ટા તસ્ય સ્તવનં સુકૃતં ચ ચકાર હ

સા શશાપ મદર્થે ત્વં વિનંક્ષ્યસિ સબાન્ધવઃ ।
સ્પૃષ્ટાહં ચ ત્વયા કામાદ્‌ બલં ચાપ્યવલોકય

ઇત્યુક્ત્વા સા ચ યોગેન દેહત્યાગં ચકાર હ ।
ગઙ્‌ગાયાં તાં ચ સંન્યસ્ય સ્વગૃહં રાવણો યયૌ

અહો કિમદ્‍ભુતં દૃષ્ટં કિં કૃતં વાનયાધુના ।
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય સઞ્ચિન્ત્ય વિલલાપ પુનઃ પુનઃ

સા ચ કાલાન્તરે સાધ્વી બભૂવ જનકાત્મજા ।
સીતાદેવીતિ વિખ્યાતા યદર્થે રાવણો હતઃ

મહાતપસ્વિની સા ચ તપસા પૂર્વજન્મતઃ ।
લેભે રામં ચ ભર્તારં પરિપૂર્ણતમં હરિમ્

સમ્પ્રાપ તપસાઽઽરાધ્ય દુરારાધ્યં જગત્પતિમ્ ।
સા રમા સુચિરં રેમે રામેણ સહ સુન્દરી

જાતિસ્મરા ન સ્મરતિ તપસશ્ચ ક્લમં પુરા ।
સુખેન તજ્જહૌ સર્વં દુઃખં ચાપિ સુખં ફલે

નાનાપ્રકારવિભવં ચકાર સુચિરં સતી ।
સમ્પ્રાપ્ય સુકુમારં તમતીવ નવયૌવના

ગુણિનં રસિકં શાન્તં કાન્તં દેવમનુત્તમમ્ ।
સ્ત્રીણાં મનોજ્ઞં રુચિરં તથા લેભે યથેપ્સિતમ્

પિતુઃ સત્યપાલનાર્થં સત્યસન્ધો રઘૂદ્વહઃ ।
જગામ કાનનં પશ્ચાત્કાલેન ચ બલીયસા

તસ્થૌ સમુદ્રનિકટે સીતયા લક્ષ્મણેન ચ ।
દદર્શ તત્ર વહ્નિં ચ વિપ્રરૂપધરં હરિઃ

રામં ચ દુઃખિતં દૃષ્ટ્વા સ ચ દુઃખી બભૂવ હ ।
ઉવાચ કિઞ્ચિત્સત્યેષ્ટં સત્યં સત્યપરાયણઃ

દ્વિજ ઉવાચ
ભગવચ્છ્રૂયતાં રામ કાલોઽયં યદુપસ્થિતઃ ।
સીતાહરણકાલોઽયં તવૈવ સમુપસ્થિતઃ

દૈવં ચ દુર્નિવાર્યં ચ ન ચ દૈવાત્પરો બલી ।
જગત્પ્રસૂં મયિ ન્યસ્ય છાયાં રક્ષાન્તિકેઽધુના

દાસ્યામિ સીતાં તુભ્યં ચ પરીક્ષાસમયે પુનઃ ।
દેવૈઃ પ્રસ્થાપિતોઽહં ચ ન ચ વિપ્રો હુતાશનઃ

રામસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ન પ્રકાશ્ય ચ લક્ષ્મણમ્ ।
સ્વીકારં વચસશ્ચક્રે હૃદયેન વિદૂયતા

વહ્નિર્યોગેન સીતાયા માયાસીતાં ચકાર હ ।
તત્તુલ્યગુણસર્વાઙ્‌ગાં દદૌ રામાય નારદ

સીતાં ગૃહીત્વા સ યયૌ ગોપ્યં વક્તું નિષિધ્ય ચ ।
લક્ષ્મણો નૈવ બુબુધે ગોપ્યમન્યસ્ય કા કથા

એતસ્મિન્નન્તરે રામો દદર્શ કાનકં મૃગમ્ ।
સીતા તં પ્રેરયામાસ તદર્થે યત્‍નપૂર્વકમ્

સંન્યસ્ય લક્ષ્મણં રામો જાનક્યા રક્ષણે વને ।
સ્વયં જગામ તૂર્ણં તં વિવ્યાધ સાયકેન ચ

લક્ષ્મણેતિ ચ શબ્દં સ કૃત્વા ચ માયયા મૃગઃ ।
પ્રાણાંસ્તત્યાજ સહસા પુરો દૃષ્ટ્વા હરિં સ્મરન્

મૃગદેહં પરિત્યજ્ય દિવ્યરૂપં વિધાય ચ ।
રત્‍નનિર્માણયાનેન વૈકુણ્ઠં સ જગામ હ

વૈકુણ્ઠલોકદ્વાર્યાસીત્કિઙ્‌કરો દ્વારપાલયોઃ ।
પુનર્જગામ તદ્દ્વારમાદેશાદ્‌ દ્વારપાલયોઃ

અથ શબ્દં ચ સા શ્રુત્વા લક્ષ્મણેતિ ચ વિક્લવમ્ ।
તં હિ સા પ્રેરયામાસ લક્ષ્મણં રામસન્નિધૌ

ગતે ચ લક્ષ્મણે રામં રાવણો દુર્નિવારણઃ ।
સીતાં ગૃહીત્વા પ્રયયૌ લઙ્‌કામેવ સ્વલીલયા

વિષસાદ ચ રામશ્ચ વને દૃષ્ટ્વા ચ લક્ષ્મણમ્ ।
તૂર્ણં ચ સ્વાશ્રમં ગત્વા સીતાં નૈવ દદર્શ સઃ

મૂર્ચ્છાં સમ્પ્રાપ સુચિરં વિલલાપ ભૃશં પુનઃ ।
પુનઃ પુનશ્ચ બભ્રામ તદન્વેષણપૂર્વકમ્

કાલેન પ્રાપ્ય તદ્વાર્તાં ગોદાવરીનદીતટે ।
સહાયાન્વાનરાત્કૃત્વા બબન્ધ સાગરં હરિઃ

લઙ્‌કાં ગત્વા રઘુશ્રેષ્ઠો જઘાન સાયકેન ચ ।
કાલેન પ્રાપ્ય તં હત્વા રાવણં બાન્ધવૈઃ સહ

તાં ચ વહ્નિપરીક્ષાં ચ કારયામાસ સત્વરમ્ ।
હુતાશસ્તત્ર કાલે તુ વાસ્તવીં જાનકીં દદૌ

ઉવાચ છાયા વહ્નિં ચ રામં ચ વિનયાન્વિતા ।
કરિષ્યામીતિ કિમહં તદુપાયં વદસ્વ મે

શ્રીરામાગ્ની ઊચતુઃ
ત્વં ગચ્છ તપસે દેવિ પુષ્કરં ચ સુપુણ્યદમ્ ।
કૃત્વા તપસ્યા તત્રૈવ સ્વર્ગલક્ષ્મીર્ભવિષ્યસિ

સા ચ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રતપ્ય પુષ્કરે તપઃ ।
દિવ્યં ત્રિલક્ષવર્ષં ચ સ્વર્ગલક્ષ્મીર્બભૂવ હ

સા ચ કાલેન તપસા યજ્ઞકુણ્ડસમુદ્‍ભવા ।
કામિની પાણ્ડવાનાં ચ દ્રૌપદી દ્રુપદાત્મજા

કૃતે યુગે વેદવતી કુશધ્વજસુતા શુભા ।
ત્રેતાયાં રામપત્‍ની ચ સીતેતિ જનકાત્મજા

તચ્છાયા દ્રૌપદી દેવી દ્વાપરે દ્રુપદાત્મજા ।
ત્રિહાયણી ચ સા પ્રોક્તા વિદ્યમાના યુગત્રયે

નારદ ઉવાચ
પ્રિયાઃ પઞ્ચ કથં તસ્યા બભૂવુર્મુનિપુઙ્‌ગવ ।
ઇતિ મચ્ચિત્તસંદેહં ભઞ્જ સંદેહભઞ્જન

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
લઙ્‌કાયાં વાસ્તવી સીતા રામં સમ્પ્રાપ નારદ ।
રૂપયૌવનસમ્પન્ના છાયા ચ બહુચિન્તયા

રામાગ્ન્યોરાજ્ઞયા તપ્તુમુપાસ્તે શઙ્‌કરં પરમ્ ।
કામાતુરા પતિવ્યગ્રા પ્રાર્થયન્તી પુનઃ પુનઃ

પતિં દેહિ પતિં દેહિ પતિં દેહિ ત્રિલોચન ।
પતિં દેહિ પતિં દેહિ પઞ્ચવારં ચકાર સા

શિવસ્તત્પ્રાર્થનાં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય રસિકેશ્વરઃ ।
પ્રિયે તવ પ્રિયાઃ પઞ્ચ ભવિષ્યન્તિ વરં દદૌ

તેન સા પાણ્ડવાનાં ચ બભૂવ કામિની પ્રિયા ।
ઇતિ તે કથિતં સર્વં પ્રસ્તાવં વાસ્તવં શૃણુ

અથ સમ્પ્રાપ્ય લઙ્‌કાયાં સીતાં રામો મનોહરામ્ ।
વિભીષણાય તાં લઙ્‌કાં દત્ત્વાયોધ્યાં યયૌ પુનઃ

એકાદશસહસ્રાબ્દં કૃત્વા રાજ્યં ચ ભારતે ।
જગામ સર્વૈર્લોકૈશ્ચ સાર્ધં વૈકુણ્ઠમેવ ચ

કમલાંશા વેદવતી કમલાયાં વિવેશ સા ।
કથિતં પુણ્યમાખ્યાનં પુણ્યદં પાપનાશનમ્

સતતં મૂર્તિમન્તશ્ચ વેદાશ્ચત્વાર એવ ચ ।
સન્તિ યસ્યાશ્ચ જિહ્વાગ્રે સા ચ વેદવતી શ્રુતા

ધર્મધ્વજસુતાખ્યાનં નિબોધ કથયામિ તે

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં નવમસ્કન્ધે
મહાલક્ષમ્યા વેદવતીરૂપેણ રાજગૃહે જન્મવર્ણનં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ