દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 9.15

નારાયણનારદસંવાદે શક્તિપ્રાદુર્ભાવઃ
નારદ ઉવાચ
નારાયણપ્રિયા સાધ્વી કથં સા ચ બભૂવ હ ।
તુલસી કુત્ર સમ્ભૂતા કા વા સા પૂર્વજન્મનિ

કસ્ય વા સા કુલે જાતા કસ્ય કન્યા કુલે સતી ।
કેન વા તપસા સા ચ સમ્પ્રાપ્તા પ્રકૃતેઃ પરમ્

નિર્વિકારં નિરીહં ચ સર્વવિશ્વસ્વરૂપકમ્ ।
નારાયણં પરં બ્રહ્મ પરમેશ્વરમીશ્વરમ્

સર્વારાધ્યં ચ સર્વેશં સર્વજ્ઞં સર્વકારણમ્ ।
સર્વાધારં સર્વરૂપં સર્વેષાં પરિપાલકમ્

કથમેતાદૃશી દેવી વૃક્ષત્વં સમવાપ હ ।
કથં સાપ્યસુરગ્રસ્તા સમ્બભૂવ તપસ્વિની

સુસ્નિગ્ધં મે મનો લોલં પ્રેરયન્માં મુહુર્મુહુઃ ।
છેત્તુમર્હસિ સન્દેહં સર્વં સન્દેહભઞ્જન

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
મનુશ્ચ દક્ષસાવર્ણિઃ પુણ્યવાન્ વૈષ્ણવઃ શુચિઃ ।
યશસ્વી કીર્તિમાંશ્ચૈવ વિષ્ણોરંશસમુદ્‍ભવઃ

તત્પુત્રો બ્રહ્મસાવર્ણિર્ધર્મિષ્ઠો વૈષ્ણવઃ શુચિઃ ।
તત્પુત્રો ધર્મસાવર્ણિર્વૈષ્ણવશ્ચ જિતેન્દ્રિયઃ

તત્પુત્રો રુદ્રસાવર્ણિર્ભક્તિમાન્વિજિતેન્દ્રિયઃ ।
તત્પુત્રો દેવસાવર્ણિર્વિષ્ણુવ્રતપરાયણઃ

તત્પુત્ર ઇન્દ્રસાવર્ણિર્મહાવિષ્ણુપરાયણઃ ।
વૃષધ્વજશ્ચ તત્પુત્રો વૃષધ્વજપરાયણઃ

(વૃક્ષધ્વજ પાઠભેદ)
યસ્યાશ્રમે સ્વયં શમ્ભુરાસીદ્દેવયુગત્રયમ્ ।
પુત્રાદપિ પરઃ સ્નેહો નૃપે તસ્મિઞ્છિવસ્ય ચ

ન ચ નારાયણં મેને ન લક્ષ્મીં ન સરસ્વતીમ્ ।
પૂજાં ચ સર્વદેવાનાં દૂરીભૂતા ચકાર સઃ

ભાદ્રે માસિ મહાલક્ષ્મીપૂજાં મત્તો બભઞ્જ હ ।
તથા માઘીયપઞ્ચમ્યાં વિસ્મૃતા સર્વદૈવતૈઃ

પાપઃ સરસ્વતીપૂજાં દૂરીભૂતા ચકાર સઃ ।
યજ્ઞં ચ વિષ્ણુપૂજાં ચ નિન્દન્તં તં દિવાકરઃ

ચુકોપ દેવો ભૂપેન્દ્રં શશાપ શિવકારણાત્ ।
ભ્રષ્ટશ્રીસ્ત્વઞ્ચ ભવેતિ તં શશાપ દિવાકરઃ

શૂલં ગૃહીત્વા તં સૂર્યમધાવચ્છઙ્‌કરઃ સ્વયમ્ ।
પિત્રા સાર્ધં દિનેશશ્ચ બ્રહ્માણં શરણં યયૌ

શિવસ્ત્રિશૂલહસ્તશ્ચ બ્રહ્મલોકં યયૌ ક્રુધા ।
બ્રહ્મા સૂર્યં પુરસ્કૃત્ય વૈકુણ્ઠં ચ યયૌ ભિયા

બ્રહ્મકશ્યપમાર્તણ્ડાઃ સન્ત્રસ્તાઃ શુષ્કતાલુકાઃ ।
નારાયણં ચ સર્વેશં તે યયુઃ શરણં ભિયા

મૂર્છા પ્રણેમુસ્તે ગત્વા તુષ્ટુવુશ્ચ પુનઃ પુનઃ ।
સર્વં નિવેદનં ચક્રુર્ભયસ્ય કારણં હરૌ

નારાયણશ્ચ કૃપયા તેભ્યશ્ચ હ્યભયં દદૌ ।
સ્થિરા ભવત હે ભીતા ભયં કિઞ્ચ મયિ સ્થિતે

સ્મરન્તિ યે યત્ર તત્ર માં વિપત્તૌ ભયાન્વિતાઃ ।
તાંસ્તત્ર ગત્વા રક્ષામિ ચક્રહસ્તસ્ત્વરાન્વિતઃ

પાતાહં જગતાં દેવાઃ કર્તા ચ સતતં સદા ।
સ્રષ્ટા ચ બ્રહ્મરૂપેણ સંહર્તા શિવરૂપતઃ

શિવોઽહં ત્વમહં ચાપિ સૂર્યોઽહં ત્રિગુણાત્મકઃ ।
વિધાય નાનારૂપં ચ કરોમિ સૃષ્ટિપાલનમ્

યૂયં ગચ્છત ભદ્રં વો ભવિષ્યતિ ભયં કુતઃ ।
અદ્યપ્રભૃતિ મદ્વરેણ ભયં વો નાસ્તિ શઙ્‌કરાત્

સર્વેશો વૈ સ ભગવાચ્છઙ્‌કરશ્ચ સતાં પતિઃ ।
ભક્તાધીનશ્ચ ભક્તાનાં ભક્તાત્મા ભક્તવત્સલઃ

સુદર્શનઃ શિવશ્ચૈવ મમ પ્રાણાધિકઃ પ્રિયઃ ।
બ્રહ્માણ્ડેષુ ન તેજસ્વી હે બ્રહ્મન્નનયોઃ પરઃ

શક્તઃ સ્રષ્ટું મહાદેવઃ સૂર્યકોટિં ચ લીલયા ।
કોટિં ચ બ્રહ્મણામેવં નાસાધ્યં શૂલિનઃ પ્રભોઃ

બાહ્યજ્ઞાનં નૈવ કિઞ્ચિદ્ધ્યાયતે માં દિવાનિશમ્ ।
મન્મન્ત્રાન્મદ્‌ગુણાન્ભક્ત્યા પઞ્ચવક્ત્રેણ ગાયતિ

અહમેવં ચિન્તયામિ તત્કલ્યાણં દિવાનિશમ્ ।
યે યથા માં પ્રપદ્યન્તે તાંસ્તથૈવ ભજામ્યહમ્

શિવસ્વરૂપો ભગવાઞ્છિવાધિષ્ઠાતૃદેવતા ।
શિવં ભવતિ તસ્માચ્ચ શિવં તેન વિદુર્બુધાઃ

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર જગામ શઙ્‌કરઃ સ્થિતઃ ।
શૂલહસ્તો વૃષારૂઢો રક્તપઙ્‌કજલોચનઃ

અવરુહ્ય વૃષાત્તૂર્ણં ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ ।
નનામ ભક્ત્યા તં શાન્તં લક્ષ્મીકાન્તં પરાત્પરમ્

રત્‍નસિંહાસનસ્થં ચ રત્‍નાલઙ્‌કારભૂષિતમ્ ।
કિરીટિનં કુણ્ડલિનં ચક્રિણં વનમાલિનમ્

નવીનનીરદશ્યામં સુન્દરં ચ ચતુર્ભુજમ્ ।
ચતુર્ભુજૈઃ સેવિતં ચ શ્વેતચામરવાયુના

ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્‌ગં ભૂષિતં પીતવાસસમ્ ।
લક્ષ્મીપ્રદત્તતામ્બૂલં ભુક્તવન્તં ચ નારદ

વિદ્યાધરીનૃત્યગીતં પશ્યન્તં સસ્મિતં સદા ।
ઈશ્વરં પરમાત્માનં ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્

તં નનામ મહાદેવો બ્રહ્મણા નમિતશ્ચ સઃ ।
નનામ સૂર્યો ભક્ત્યા ચ સન્ત્રસ્તશ્ચન્દ્રશેખરમ્

કશ્યપશ્ચ મહાભક્ત્યા તુષ્ટાવ ચ નનામ ચ ।
શિવઃ સંસ્તૂય સર્વેશં સમુવાસ સુખાસને

સુખાસને સુખાસીનં વિશ્રાન્તં ચન્દ્રશેખરમ્ ।
શ્વેતચામરવાતેન સેવિતં વિષ્ણુપાર્ષદૈઃ

પીયૂષતુલ્યમધુરં વચનં સુમનોહરમ્ ।
વિષ્ણુરુવાચ
આગતોઽસિ કથં ચાત્ર વદ કોપસ્ય કારણમ્

મહાદેવ ઉવાચ
વૃષધ્વજં ચ મદ્‍ભક્તં મમ પ્રાણાધિકં પ્રિયમ્ ।
સૂર્યઃ શશાપ ઇતિ મે પ્રકોપસ્ય તુ કારણમ્

પુત્રવત્સલશોકેન સૂર્યં હન્તું સમુદ્યતઃ ।
સ બ્રહ્માણં પ્રપન્નશ્ચ સૂર્યશ્ચ સ વિધિસ્ત્વયિ

ત્વયિ યે શરણાપન્ના ધ્યાનેન વચસાપિ વા ।
નિરાપદો વિશઙ્‌કાસ્તે જરા મૃત્યુશ્ચ તૈર્જિતઃ

પ્રત્યક્ષં શરણાપન્નાસ્તત્ફલં કિં વદામિ ભોઃ ।
હરિસ્મૃતિશ્ચાભયદા સર્વમઙ્‌ગલદા સદા

કિં મે ભક્તસ્ય ભવિતા તન્મે બ્રૂહિ જગત્પ્રભો ।
શ્રીહતસ્યાસ્ય મૂઢસ્ય સૂર્યશાપેન હેતુના

વિષ્ણુરુવાચ
કાલોઽતિયાતો દૈવેન યુગાનામેકવિંશતિઃ ।
વૈકુણ્ઠં ઘટિકાર્ધેન શીઘ્રં ગચ્છ ત્વમાલયમ્

વૃષધ્વજો મૃતઃ કાલાદ્દુર્નિવાર્યાત્સુદારુણાત્ ।
રથધ્વજશ્ચ તત્પુત્રો મૃતઃ સોઽપિ શ્રિયા હતઃ

તત્પુત્રૌ ચ મહાભાગૌ ધર્મધ્વજકુશધ્વજૌ ।
હૃતશ્રિયૌ સૂર્યશાપાત્સ્મૃતૌ પરમવૈષ્ણવૌ

રાજ્યભ્રષ્ટૌ શ્રિયા ભ્રષ્ટૌ કમલાતપસા રતૌ ।
તયોશ્ચ ભાર્યયોર્લક્ષ્મીઃ કલયા ચ ભવિષ્યતિ

સમ્પદ્યુક્તૌ તદા તૌ ચ નૃપશ્રેષ્ઠૌ ભવિષ્યતઃ ।
મૃતસ્તે સેવકઃ શમ્ભો ગચ્છ યૂયં ચ ગચ્છત

ઇત્યુક્ત્વા ચ સલક્ષ્મીકઃ સભાતોઽભ્યન્તરંગતઃ ।
દેવા જગ્મુઃ સમ્પ્રહૃષ્ટાઃ સ્વાશ્રમં પરયા મુદા ।
શિવશ્ચ તપસે શીઘ્રં પરિપૂર્ણતમો યયૌ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં નવમસ્કન્ધે
નારાયણનારદસંવાદે શક્તિપ્રાદુર્ભાવો નામ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ