દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 9.13

ગઙ્‌ગોપાખ્યાનવર્ણનમ્
નારદ ઉવાચ
કલેઃ પઞ્ચસહસ્રાબ્દે સમતીતે સુરેશ્વર ।
ક્વ ગતા સા મહાભાગ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
ભારતં ભારતીશાપાત્સમાગત્યેશ્વરેચ્છયા ।
જગામ તત્ર વૈકુણ્ઠે શાપાન્તે પુનરેવ સા

ભારતી ભારતં ત્યક્ત્વા તજ્જગામ હરેઃ પદમ્ ।
પદ્માવતી ચ શાપાન્તે ગઙ્‌ગા સા ચૈવ નારદ

ગઙ્‌ગા સરસ્વતી લક્ષ્યીશ્ચૈતાસ્તિસ્રઃ પ્રિયા હરેઃ ।
તુલસીસહિતા બ્રહ્મંશ્ચતસ્રઃ કીર્તિતાઃ શ્રુતૌ

નારદ ઉવાચ
કેનોપાયેન સા દેવી વિષ્ણુપાદાબ્જસમ્ભવા ।
બ્રહ્મકમણ્ડલુસ્થા ચ શ્રુતા શિવપ્રિયા ચ સા

બભૂવ સા મુનિશ્રેષ્ઠ ગઙ્‌ગા નારાયણપ્રિયા ।
અહો કેન પ્રકારેણ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
પુરા બભૂવ ગોલોકે સા ગઙ્‌ગા દ્રવરૂપિણી ।
રાધાકૃષ્ણાઙ્‌ગસમ્ભૂતા તદંશા તત્સ્વરૂપિણી

દ્રવાધિષ્ઠાતૃદેવી યા રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ।
નવયૌવનસમ્પન્ના સર્વાભરણભૂષિતા

શરન્મધ્યાહ્નપદ્માસ્યા સસ્મિતા સુમનોહરા ।
તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભા શરચ્ચન્દ્રસમપ્રભા

સ્નિગ્ધપ્રભાતિસુસ્નિગ્ધા શુદ્ધસત્ત્વસ્વરૂપિણી ।
સુપીનકઠિનશ્રોણિઃ સુનિતમ્બયુગંધરા

પીનોન્નતં સુકઠિનં સ્તનયુગ્મં સુવર્તુલમ્ ।
સુચારુનેત્રયુગલં સુકટાક્ષં સુવંક્રિમમ્

વંક્રિમં કબરીભારં માલતીમાલ્યસંયુતમ્ ।
સિન્દૂરબિન્દુલલિતં સાર્ધં ચન્દનબિન્દુભિઃ

કસ્તૂરીપત્રિકાયુક્તં ગણ્ડયુગ્મં મનોરમમ્ ।
બન્ધૂકકુસુમાકારમધરોષ્ઠં ચ સુન્દરમ્

પક્વદાડિમબીજાભદન્તપંક્તિસમુજ્જ્વલમ્ ।
વાસસી વહ્નિશુદ્ધે ચ નીવીયુક્તે ચ બિભ્રતી

સા સકામા કૃષ્ણપાર્શ્વે સમુવાસ સુલજ્જિતા ।
વાસસા મુખમાચ્છાદ્ય લોચનાભ્યાં વિભોર્મુખમ્

નિમેષરહિતાભ્યાં ચ પિબન્તી સતતં મુદા ।
પ્રફુલ્લવદના હર્ષાન્નવસઙ્‌ગમલાલસા

મૂર્ચ્છિતા પ્રભુરૂપેણ પુલકાઙ્‌કિતવિગ્રહા ।
એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર વિદ્યમાના ચ રાધિકા

ગોપીત્રિંશત્કોટિયુક્તા ચન્દ્રકોટિસમપ્રભા ।
કોપેનારક્તપદ્માસ્યા રક્તપઙ્‌કજલોચના

પીતચમ્પકવર્ણાભા ગજેન્દ્રમન્દગામિની ।
અમૂલ્યરત્‍નનિર્માણનાનાભૂષણભૂષિતા

અમૂલ્યરત્‍નખચિતમમૂલ્યં વહ્નિશૌચકમ્ ।
પીતવસ્ત્રસ્ય યુગલં નીવીયુક્તં ચ બિભ્રતી

સ્થલપદ્મપ્રભામુષ્ટં કોમલં ચ સુરઞ્જિતમ્ ।
કૃષ્ણદત્તાર્ઘ્યસંયુક્તં વિન્યસન્તી પદામ્બુજમ્

રત્‍નેન્દ્રસારનિર્માણવિમાનાદવરુહ્ય સા ।
સેવ્યમાના ચ ઋષિભિઃ શ્વેતચામરવાયુના

કસ્તૂરીબિન્દુભિર્યુક્તં ચન્દનેન સમન્વિતમ્ ।
દીપ્તદીપપ્રભાકારં સિન્દૂરં બિન્દુશોભિતમ્

દધતી ભાલમધ્યે ચ સીમન્તાધઃસ્થલોજ્જ્વલે ।
પારિજાતપ્રસૂનાનાં માલાયુક્તં સુવંક્રિમમ્

સુચારુકબરીભારં કમ્પયન્તી સુકમ્પિતા ।
સુચારુરાગસંયુક્તમોષ્ઠં કમ્પયતી રુષા

ગત્વોવાસ કૃષ્ણપાર્શ્વે રત્‍નસિંહાસને શુભે ।
સખીનાં ચ સમૂહૈશ્ચ પરિપૂર્ણા વિભોઃ પ્રિયા

તાં દૃષ્ટ્વા ચ સમુત્તસ્થૌ કૃષ્ણઃ સાદરપૂર્વકમ્ ।
સમ્ભાષ્ય મધુરાલાપૈઃ સસ્મિતશ્ચ સસંભ્રમઃ

પ્રણેમુરતિસન્ત્રસ્તા ગોપા નમ્રાત્મકન્ધરાઃ ।
તુષ્ટુવુસ્તે ચ ભક્ત્યા ચ તુષ્ટાવ પરમેશ્વરઃ

ઉત્થાય ગઙ્‌ગા સહસા સ્તુતિં બહુ ચકાર સા ।
કુશલં પરિપપ્રચ્છ ભીતાતિવિનયેન ચ

નમ્રભાગસ્થિતા ત્રસ્તા શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકા ।
ધ્યાનેન શરણાયત્તા શ્રીકૃષ્ણચરણામ્બુજે

તાં હૃત્પદ્મસ્થિતાં કૃષ્ણો ભીતાયૈ ચાભયં દદૌ ।
બભૂવ સ્થિરચિત્તા સા સર્વેશ્વરવરેણ ચ

ઊર્ધ્વસિંહાસનસ્થાં ચ રાધાં ગઙ્‌ગા દદર્શ સા ।
સુસ્નિગ્ધાં સુખદૃશ્યાં ચ જ્વલન્તીં બ્રહ્મતેજસા

અસંખ્યબ્રહ્મણઃ કર્ત્રીમાદિસૃષ્ટેઃ સનાતનીમ્ ।
સદા દ્વાદશવર્ષીયાં કન્યાભિનવયૌવનામ્

વિશ્વવૃન્દે નિરુપમાં રૂપેણ ચ ગુણેન ચ ।
શાન્તાં કાન્તામનન્તાં તામાદ્યન્તરહિતાં સતીમ્

શુભાં સુભદ્રાં સુભગાં સ્વામિસૌભાગ્યસંયુતામ્ ।
સૌન્દર્યસુન્દરીં શ્રેષ્ઠાં સર્વાસુ સુન્દરીષુ ચ

કૃષ્ણાર્ધાઙ્‌ગાં કૃષ્ણસમાં તેજસા વયસા ત્વિષા ।
પૂજિતાં ચ મહાલક્ષ્મીં લક્ષ્મ્યા લક્ષ્મીશ્વરેણ ચ

પ્રચ્છાદ્યમાનાં પ્રભયા સભામીશસ્ય સુપ્રભામ્ ।
સખીદત્તં ચ તામ્બૂલં ભુક્તવન્તીં ચ દુર્લભમ્

અજન્યાં સર્વજનનીં ધન્યાં માન્યાં ચ માનિનીમ્ ।
કૃષ્ણપ્રાણાધિદેવીં ચ પ્રાણપ્રિયતમાં રમામ્

દૃષ્ટ્વા રાસેશ્વરીં તૃપ્તિં ન જગામ સુરેશ્વરી ।
નિમેષરહિતાભ્યાં ચ લોચનાભ્યાં પપૌ ચ તામ્

એતસ્મિન્નન્તરે રાધા જગદીશમુવાચ સા ।
વાચા મધુરયા શાન્તા વિનીતા સસ્મિતા મુને

રાધોવાચ
કેયં પ્રાણેશ કલ્યાણી સસ્મિતા ત્વન્મુખામ્બુજમ્ ।
પશ્યન્તી સસ્મિતં પાર્શ્વે સકામા વક્રલોચના

મૂર્ચ્છાં પ્રાપ્નોતિ રૂપેણ પુલકાઙ્‌કિતવિગ્રહા ।
વસ્ત્રેણ મુખમાચ્છાદ્ય નિરીક્ષન્તી પુનઃ પુનઃ

ત્વં ચાપિ તાં સંનિરીક્ષ્ય સકામઃ સસ્મિતઃ સદા ।
મયિ જીવતિ ગોલોકે ભૂતા દુર્વૃત્તિરીદૃશી

ત્વમેવ ચૈવ દુર્વૃત્તં વારં વારં કરોષિ ચ ।
ક્ષમાં કરોમિ પ્રેમ્ણા ચ સ્ત્રીજાતિઃ સ્નિગ્ધમાનસા

સંગૃહ્યેમાં પ્રિયામિષ્ટાં ગોલોકાદ્‌ ગચ્છ લમ્પટ ।
અન્યથા ન હિ તે ભદ્રં ભવિષ્યતિ વ્રજેશ્વર

દૃષ્ટસ્ત્વં વિરજાયુક્તો મયા ચન્દનકાનને ।
ક્ષમા કૃતા મયા પૂર્વં સખીનાં વચનાદહો

ત્વયા મચ્છબ્દમાત્રેણ તિરોધાનં કૃતં પુરા ।
દેહં તત્યાજ વિરજા નદીરૂપા બભૂવ સા

કોટિયોજનવિસ્તીર્ણા તતો દૈર્ઘ્યે ચતુર્ગુણા ।
અદ્યાપિ વિદ્યમાના સા તવ સત્કીર્તિરૂપિણી

ગૃહં મયિ ગતાયાં ચ પુનર્ગત્વા તદન્તિકે ।
ઉચ્ચૈ રુરોદ વિરજે વિરજે ચેતિ સંસ્મરન્

તદા તોયાત્સમુત્થાય સા યોગાત્સિદ્ધયોગિની ।
સાલઙ્‌કારા મૂર્તિમતી દદૌ તુભ્યં ચ દર્શનમ્

તતસ્તાં ચ સમાક્ષિપ્ય વીર્યાધાનં કૃતં ત્વયા ।
તતો બભૂવુસ્તસ્યાં ચ સમુદ્રાઃ સપ્ત એવ ચ

દૃષ્ટસ્ત્વં શોભયા ગોપ્યા યુક્તશ્ચમ્પકકાનને ।
સદ્યો મચ્છબ્દમાત્રેણ તિરોધાનં કૃતં ત્વયા

શોભા દેહં પરિત્યજ્ય જગામ ચન્દ્રમણ્ડલે ।
તતસ્તસ્યાઃ શરીરં ચ સ્નિગ્ધં તેજો બભૂવ હ

સંવિભજ્ય ત્વયા દત્તં હૃદયેન વિદૂયતા ।
રત્‍નાય કિઞ્ચિત્સ્વર્ણાય કિઞ્ચિન્મણિવરાય ચ

કિઞ્ચિત્સ્ત્રીણાં મુખાબ્જેભ્યઃ કિઞ્ચિદ્રાજ્ઞે ચ કિઞ્ચન ।
કિઞ્ચિત્કિસલયેભ્યશ્ચ પુષ્પેભ્યશ્ચાપિ કિઞ્ચન

કિઞ્ચિત્કલેભ્યઃ પક્વેભ્યઃ સસ્યેભ્યશ્ચાપિ કિઞ્ચન ।
નૃપદેવગૃહેભ્યશ્ચ સંસ્કૃતેભ્યશ્ચ કિઞ્ચન

કિઞ્ચિન્નૂતનપત્રેભ્યો દુગ્ધેભ્યશ્ચાપિ કિઞ્ચન ।
દૃષ્ટસ્ત્વં પ્રભયા ગોપ્યા યુક્તો વૃન્દાવને વને

સદ્યો મચ્છબ્દમાત્રેણ તિરોધાનં કૃતં ત્વયા ।
પ્રભા દેહં પરિત્યજ્ય જગામ સૂર્યમણ્ડલે

તતસ્તસ્યાઃ શરીરં ચ તીવ્રં તેજો બભૂવ હ ।
સંવિભજ્ય ત્વયા દત્તં પ્રેમ્ણા પ્રરુદતા પુરા

વિસૃષ્ટં ચક્ષુષોઃ કૃષ્ણ લજ્જયા મદ્‍ભયેન ચ ।
હુતાશનાય કિઞ્ચિચ્ચ યક્ષેભ્યશ્ચાપિ કિઞ્ચન

કિઞ્ચિત્પુરુષસિંહેભ્યો દેવેભ્યશ્ચાપિ કિઞ્ચન ।
કિઞ્ચિદ્વિષ્ણુજનેભ્યશ્ચ નાગેભ્યોઽપિ ચ કિઞ્ચન

બ્રાહ્મણેભ્યો મુનિભ્યશ્ચ તપસ્વિભ્યશ્ચ કિઞ્ચન ।
સ્ત્રીભ્યઃ સૌભાગ્યયુક્તાભ્યો યશસ્વિભ્યશ્ચ કિઞ્ચન

તત્તુ દત્ત્વા ચ સર્વેભ્યઃ પૂર્વં પ્રરુદિતં ત્વયા ।
શાન્તિગોપ્યા યુતસ્ત્વં ચ દૃષ્ટોઽસિ રાસમણ્ડલે

વસન્તે પુષ્પશય્યાયાં માલ્યવાંશ્ચન્દનોક્ષિતઃ ।
રત્‍નપ્રદીપૈર્યુક્તે ચ રત્‍નનિર્માણમન્દિરે

રત્‍નભૂષણભૂષાઢ્યો રત્‍નભૂષિતયા સહ ।
તયા દત્તં ચ તામ્બૂલં ભુક્તવાંશ્ચ પુરા વિભો

સદ્યો મચ્છબ્દમાત્રેણ તિરોધાનં કૃતં ત્વયા ।
શાન્તિર્દેહં પરિત્યજ્ય ભિયા લીના ત્વયિ પ્રભો

તતસ્તસ્યાઃ શરીરં ચ ગુણશ્રેષ્ઠં બભૂવ હ ।
સંવિભજ્ય ત્વયા દત્તં પ્રેમ્ણા પ્રરુદતા પુરા

વિશ્વે તુ વિપિને કિઞ્ચિદ્બ્રહ્મણે ચ મયિ પ્રભો ।
શુદ્ધસત્ત્વસ્વરૂપાયૈ કિઞ્ચિલ્લક્ષ્મ્યૈ પુરા વિભો

ત્વન્મન્ત્રોપાસકેભ્યશ્ચ શાક્તેભ્યશ્ચાપિ કિઞ્ચન ।
તપસ્વિભ્યશ્ચ ધર્માય ધર્મિષ્ઠેભ્યશ્ચ કિઞ્ચન

મયા પૂર્વં ચ ત્વં દૃષ્ટો ગોપ્યા ચ ક્ષમયા સહ ।
સુવેષયુક્તો માલાવાન્ ગન્ધચન્દનચર્ચિતઃ

રત્‍નભૂષિતયા ગન્ધચન્દનોક્ષિતયા સહ ।
સુખેન મૂર્ચ્છિતસ્તલ્પે પુષ્પચન્દનચર્ચિતે

શ્લિષ્ટો નિદ્રિતયા સદ્યઃ સુખેન નવસઙ્‌ગમાત્ ।
મયા પ્રબોધિતા સા ચ ભવાંશ્ચ સ્મરણં કુરુ

ગૃહીતં પીતવસ્ત્રં ચ મુરલી ચ મનોહરા ।
વનમાલાકૌસ્તુભશ્ચાપ્યમૂલ્યં રત્‍નકુણ્ડલમ્

પશ્ચાત્પ્રદત્તં પ્રેમ્ણા ચ સખીનાં વચનાદહો ।
લજ્જયા કૃષ્ણવર્ણોઽભૂદ્‍ભવાન્ પાપેન યઃ પ્રભો

ક્ષમા દેહં પરિત્યજ્ય લજ્જયા પૃથિવીં ગતા ।
તતસ્તસ્યાઃ શરીરં ચ ગુણશ્રેષ્ઠં બભૂવ હ

સંવિભજ્ય ત્વયા દત્તં પ્રેમ્ણા પ્રરુદતા પુનઃ ।
કિઞ્ચિદ્દત્તં વિષ્ણવે ચ વૈષ્ણવેભ્યશ્ચ કિઞ્ચન

ધાર્મિકેભ્યશ્ચ ધર્માય દુર્બલેભ્યશ્ચ કિઞ્ચન ।
તપસ્વિભ્યોઽપિ દેવેભ્યઃ પણ્ડિતેભ્યશ્ચ કિઞ્ચન

એતત્તે કથિતં સર્વં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ ।
ત્વદ્‌ગુણં ચૈવ બહુશો ન જાનામિ પરં પ્રભો

ઇત્યેવમુક્ત્વા સા રાધા રક્તપઙ્‌કજલોચના ।
ગઙ્‌ગાં વક્તું સમારેભે નમ્રાસ્યાં લજ્જિતાં સતીમ્

ગઙ્‌ગા રહસ્યં વિજ્ઞાય યોગેન સિદ્ધયોગિની ।
તિરોભૂય સભામધ્યે સ્વજલં પ્રવિવેશ સા

રાધા યોગેન વિજ્ઞાય સર્વત્રાવસ્થિતાં ચ તામ્ ।
પાનં કર્તું સમારેભે ગણ્ડૂષાત્સિદ્ધયોગિની

ગઙ્‌ગા રહસ્યં વિજ્ઞાય યોગેન સિદ્ધયોગિની ।
શ્રીકૃષ્ણચરણામ્ભોજે વિવેશ શરણં યયૌ

ગોલોકે સા ચ વૈકુણ્ઠે બ્રહ્મલોકાદિકે તથા ।
દદર્શ રાધા સર્વત્ર નૈવ ગઙ્‌ગાં દદર્શ સા

સર્વત્ર જલશૂન્યં ચ શુષ્કપઙ્‌કં ચ ગોલકમ્ ।
જલજન્તુસમૂહૈશ્ચ મૃતદેહૈઃ સમન્વિતમ્

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાનન્તધર્મેન્દ્રેન્દુદિવાકરાઃ ।
મનવો મુનયઃ સર્વે દેવસિદ્ધતપસ્વિનઃ

ગોલોકં ચ સમાજગ્મુઃ શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકાઃ ।
સર્વે પ્રણેમુર્ગોવિન્દં સર્વેશં પ્રકૃતેઃ પરમ્

વરં વરેણ્યં વરદં વરિષ્ઠં વરકારણમ્ ।
ગોપિકાગોપવૃન્દાનાં સર્વેષાં પ્રવરં પ્રભુમ્

નિરીહં ચ નિરાકારં નિર્લિપ્તં ચ નિરાશ્રયમ્ ।
નિર્ગુણં ચ નિરુત્સાહં નિર્વિકારં નિરઞ્જનમ્

સ્વેચ્છામયં ચ સાકારં ભક્તાનુગ્રહકારકમ્ ।
સત્ત્વસ્વરૂપં સત્યેશં સાક્ષિરૂપં સનાતનમ્

પરં પરેશં પરમં પરમાત્માનમીશ્વરમ્ ।
પ્રણમ્ય તુષ્ટુવુઃ સર્વે ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરાઃ

સગદ્‌ગદાઃ સાશ્રુનેત્રાઃ પુલકાઙ્‌કિતવિગ્રહાઃ ।
સર્વે સંસ્તૂય સર્વેશં ભગવન્તં પરાત્પરમ્

જ્યોતિર્મયં પરં બ્રહ્મ સર્વકારણકારણમ્ ।
અમૂલ્યરત્‍નનિર્માણચિત્રસિંહાસનસ્થિતમ્

સેવ્યમાનં ચ ગોપાલૈઃ શ્વેતચામરવાયુના ।
ગોપાલિકાનૃત્યગીતં પશ્યન્તં સસ્મિતં મુદા

પ્રાણાધિકપ્રિયતમં રાધાવક્ષઃસ્થલસ્થિતમ્ ।
તયા પ્રદત્તં તામ્બૂલં ભુક્તવન્તં સુવાસિતમ્

પરિપૂર્ણતમં રાસે દદૃશુશ્ચ સુરેશ્વરમ્ ।
મુનયો મનવઃ સિદ્ધાસ્તાપસાશ્ચ તપસ્વિનઃ

પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે જગ્મુઃ પરમવિસ્મયમ્ ।
પરસ્પરં સમાલોક્ય પ્રોચુસ્તે ચ ચતુર્મુખમ્

નિવેદિતં જગન્નાથં સ્વાભિપ્રાયમભીપ્સિતમ્ ।
બ્રહ્મા તદ્વચનં શ્રુત્વા વિષ્ણું કૃત્વા સ્વદક્ષિણે

વામતો વામદેવં ચ જગામ કૃષ્ણસન્નિધિમ્ ।
પરમાનન્દયુક્તં ચ પરમાનન્દરૂપિણીમ્

સર્વં કૃષ્ણમયં ધાતા દદર્શ રાસમણ્ડલે ।
સર્વં સમાનવેષં ચ સમાનાસનસંસ્થિતમ્

દ્વિભુજં મુરલીહસ્તં વનમાલાવિભૂષિતમ્ ।
મયૂરપિચ્છચૂડં ચ કૌસ્તુભેન વિરાજિતમ્

અતીવ કમનીયં ચ સુન્દરં શાન્તવિગ્રહમ્ ।
ગુણભૂષણરૂપેણ તેજસા વયસા ત્વિષા

પરિપૂર્ણતમં સર્વં સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતમ્ ।
કિં સેવ્યં સેવકં કિં વા દૃષ્ટ્વા નિર્વક્તુમક્ષમઃ

ક્ષણં તેજઃ સ્વરૂપં ચ રૂપં તત્ર સ્થિતં ક્ષણમ્ ।
નિરાકારં ચ સાકારં દદર્શ દ્વિવિધં ક્ષણમ્

એકમેવ ક્ષણં કૃષ્ણં રાધયા રહિતં પરમ્ ।
પ્રત્યેકાસનસંસ્થં ચ તયા સાર્ધં ચ તત્ક્ષણમ્

રાધારૂપધરં કૃષ્ણં કૃષ્ણરૂપં કલત્રકમ્ ।
કિં સ્ત્રીરૂપં ચ પુરુષં વિધાતા ધ્યાતુમક્ષમઃ

હૃત્પદ્મસ્થં ચ શ્રીકૃષ્ણં ધ્યાત્વા ધ્યાનેન ચક્ષુષા ।
ચકાર સ્તવનં ભક્ત્યા પરિહારમનેકધા

તતઃ સ્વચક્ષુરુન્મીલ્ય પુનશ્ચ તદનુજ્ઞયા ।
દદર્શ કૃષ્ણમેકં ચ રાધાવક્ષઃસ્થલસ્થિતમ્

સ્વપાર્ષદૈઃ પરિવૃતં ગોપીમણ્ડલમણ્ડિતમ્ ।
પુનઃ પ્રણેમુસ્તં દૃષ્ટ્વા તુષ્ટુવુઃ પરમેશ્વરમ્

તદભિપ્રાયમાજ્ઞાય તાનુવાચ રમેશ્વરઃ ।
સર્વાત્મા સ ચ સર્વજ્ઞઃ સર્વેશઃ સર્વભાવનઃ

શ્રીભગવાનુવાચ
આગચ્છ કુશલં બ્રહ્મન્નાગચ્છ કમલાપતે ।
ઇહાગચ્છ મહાદેવ શશ્વત્કુશલમસ્તુ વઃ

આગતા હિ મહાભાગા ગઙ્‌ગાનયનકારણાત્ ।
ગઙ્‌ગા ચ ચરણામ્ભોજે ભયેન શરણં ગતા

રાધેમાં પાતુમિચ્છન્તી દૃષ્ટ્વા મત્સન્નિધાનતઃ ।
દાસ્યામીમાં ચ ભવતાં યૂયં કુરુત નિર્ભયામ્

શ્રીકૃષ્ણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સસ્મિતઃ કમલોદ્‍ભવઃ ।
તુષ્ટાવ રાધામારાધ્યાં શ્રીકૃષ્ણપરિપૂજિતામ્

વક્ત્રૈશ્ચતુર્ભિઃ સંસ્તૂય ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ ।
ધાતા ચતુર્ણાં વેદાનામુવાચ ચતુરાનનઃ

ચતુરાનન ઉવાચ
ગઙ્‌ગા ત્વદઙ્‌ગસમ્ભૂતા પ્રભોશ્ચ રાસમણ્ડલે ।
યુવયોર્દ્રવરૂપા સા મુગ્ધયોઃ શઙ્‌કરસ્વનાત્

કૃષ્ણાંશા ચ ત્વદંશા ચ ત્વત્કન્યાસદૃશી પ્રિયા ।
ત્વન્મન્ત્રગ્રહણં કૃત્વા કરોતુ તવ પૂજનમ્

ભવિષ્યતિ પતિસ્તસ્યા વૈકુણ્ઠેશશ્ચતુર્ભુજઃ ।
ભૂસ્થાયાઃ કલયા તસ્યાઃ પતિર્લવણવારિધિઃ ॥ ૧ રે ૭ ॥
ગોલોકસ્થા ચ યા ગઙ્‌ગા સર્વત્રસ્થા તથામ્બિકે ।
તદમ્બિકા ત્વં દેવેશી સર્વદા સા ત્વદાત્મજા

બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા સ્વીચકાર ચ સસ્મિતા ।
વહિર્બભૂવ સા કૃષ્ણપાદાઙ્‌ગુષ્ઠનખાગ્રતઃ

તત્રૈવ સત્કૃતા શાન્તા તસ્થૌ તેષાં ચ મધ્યતઃ ।
ઉવાસ તોયાદુત્થાય તદધિષ્ઠાતૃદેવતા

તત્તોયં બ્રહ્મણા કિઞ્ચિત્સ્થાપિતં ચ કમણ્ડલૌ ।
કિઞ્ચિદ્દધાર શિરસિ ચન્દ્રાર્ધકૃતશેખરઃ

ગઙ્‌ગાયૈ રાધિકામન્ત્રં પ્રદદૌ કમલોદ્‍ભવઃ ।
તત્સ્તોત્રં કવચં પૂજાં વિધાનં ધ્યાનમેવ ચ

સર્વં તત્સામવેદોક્તં પુરશ્ચર્યાક્રમં તથા ।
ગઙ્‌ગા તામેવ સમ્પૂજ્ય વૈકુણ્ઠં પ્રયયૌ સહ

લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી ગઙ્‌ગા તુલસી વિશ્વપાવની ।
એતા નારાયણસ્યૈવ ચતસ્રો યોષિતો મુને

અથ તં સસ્મિતઃ કૃષ્ણો બ્રહ્માણં સમુવાચ સઃ ।
સર્વકાલસ્ય વૃત્તાન્તં દુર્બોધમવિપશ્ચિતમ્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ
ગૃહાણ ગઙ્‌ગાં હે બ્રહ્મન્ હે વિષ્ણો હે મહેશ્વર ।
શૃણુ કાલસ્ય વૃત્તાન્તં મત્તો બ્રહ્મન્નિશામય

યૂયં ચ યેઽન્યે દેવાશ્ચ મુનયો મનવસ્તથા ।
સિદ્ધા યશસ્વિનશ્ચૈવ યે યેઽત્રૈવ સમાગતાઃ

એતે જીવન્તિ ગોલોકે કાલચક્રવિવર્જિતે ।
જલાપ્લુતે સર્વવિશ્વં જાતં કલ્પક્ષયોઽધુના

બ્રહ્માદ્યા યેઽન્યવિશ્વસ્થાસ્તે વિલીનાધુના મયિ ।
વૈકુણ્ઠં ચ વિના સર્વં જલમગ્નં ચ પદ્મજ

ગત્વા સૃષ્ટિં કુરુ પુનર્બ્રહ્મલોકાદિકં ભવમ્ ।
સ્વં બ્રહ્માણ્ડં વિરચય પશ્ચાદ્‌ ગઙ્‌ગા પ્રયાસ્યતિ

એવમન્યેષુ વિશ્વેષુ સૃષ્ટૌ બ્રહ્માદિકં પુનઃ ।
કરોમ્યહં પુનઃ સૃષ્ટિં ગચ્છ શીઘ્રં સુરૈઃ સહ

ગતો બહુતરઃ કાલો યુષ્માકં ચ ચતુર્મુખાઃ ।
ગતાઃ કતિવિધાસ્તે ચ ભવિષ્યન્તિ ચ વેધસઃ

ઇત્યુક્ત્વા રાધિકાનાથો જગામાન્તઃપુરે મુને ।
દેવા ગત્વા પુનઃ સૃષ્ટિં ચક્રુરેવ પ્રયત્‍નતઃ

ગોલોકે ચ સ્થિતા ગઙ્‌ગા વૈકુણ્ઠે શિવલોકકે ।
બ્રહ્મલોકે સ્થિતાન્યત્ર યત્ર યત્ર પુરઃ સ્થિતા

તત્રૈવ સા ગતા ગઙ્‌ગા ચાજ્ઞયા પરમાત્મનઃ ।
નિર્ગતા વિષ્ણુપાદાબ્જાત્તેન વિષ્ણુપદી સ્મૃતા

ઇત્યેવં કથિતં બ્રહ્મન્ ગઙ્‌ગોપાખ્યાનમુત્તમમ્ ।
સુખદં મોક્ષદં સારં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
નવમસ્કન્ધે ગઙ્‌ગોપાખ્યાનવર્ણનં નામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ