દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 9.12

ગઙ્‌ગોપાખ્યાનવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
ધ્યાનં ચ કણ્વ શાખોક્તં સર્વં પાપપ્રણાશનમ્ ॥
શ્વેતપંકજવર્ણાભાં ગંગાં પાપપ્રણાશિનીમ્

કૃષ્ણવિગ્રહસમ્ભૂતાં કૃષ્ણતુલ્યાં પરાં સતીમ્ ॥
વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાનાં રત્નભૂષણભૂષિતામ્

શરત્પૂર્ણેંદુશતકમૃષ્ટશોભાકરાં પરામ્ ॥
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યાં શશ્વત્સુસ્થિરયૌવનામ્

નારાયણપ્રિયાં શાંતાં તત્સૌભાગ્યસમન્વિતામ્ ॥
બિભ્રતીં કબરીભારં માલતી માલ્ય સંયુતમ્

સિંદૂરબિંદુલલિતં સાર્ધં ચન્દનબિંદુભિઃ ॥
કસ્તૂરીપત્રકં ગંડે નાનાચિત્રસમન્વિતમ્

પક્વબિંબવિનિંદ્યાચ્છ ચાર્વોષ્ઠપુટમુત્તમમ્॥
મુક્તાપંક્તિપ્રભામુષ્ટદંતપંક્તિમનોરમમ્

સુચારુવક્ત્રનયનં સકટાક્ષં મનોહરમ્ ॥
કઠિનં શ્રીફલાકારં સ્તનયુગ્મં ચ બિભ્રતીમ્

બૃહચ્છ્રોણિં સુકઠિનાં રંભાસ્તંભવિનિંદિતામ્ ॥
સ્થલપદ્મપ્રભામુષ્ટપદપદ્મયુગં વરમ્

રત્નપાદુક સંયુક્તં કુંકુમાક્તં સયાવકમ્ ॥
દેવેંદ્રમૌલિમંદારમકરંદકણારુણમ્

સુરસિદ્ધમુનીંદ્રૈશ્ચ દત્તાર્ઘસંયુતં સદા ॥
તપસ્વિમૌલિનિકરભ્રમરશ્રેણિસંયુતમ્

મુક્તિપ્રદં મુમુક્ષૂણાં કામિનાં સર્વભોગદમ્ ॥
વરાં વરેણ્યાં વરદાં ભક્તાનુગ્રહકારિણીમ્

શ્રીવિષ્ણોઃ પદદાત્રીં ચ ભજે વિષ્ણુપદીં સતીમ્ ॥
ઇત્યનેનૈવ ધ્યાનેન ધ્યાત્વા ત્રિપથગાં શુભામ્

દત્ત્વા સંપૂજયેદ્બ્રહ્મન્નુપચારાણિ ષોડશ ॥
આસનં પાદ્યમર્ઘં ચ સ્નાનીયં ચાઽનુલેપનમ્

ધૂપદીપં ચ નૈવેદ્યં તાંબૂલં શીતલં જલમ્ ॥
વસનં ભૂષણ માલ્યં ગંધમાચમનીયકમ્

મનોહરં સુતલ્પં ચ દેયાન્યેતાનિ ષોડશ ॥
દત્ત્વા ભક્ત્યા ચ પ્રણમેત્સંસ્તૂય સંપુટાંજલિઃ

સંપૂજ્યૈવં પ્રકારેણ સોઽશ્વમેધફલં લભેત્ ॥
નારદ ઉવાચ ॥
શ્રોતુમિચ્છામિ દેવેશ લક્ષ્મીકાંત જગત્પતે

વિષ્ણોર્વિષ્ણુપદીસ્તોત્રં પાપઘ્નં પુણ્યકારકમ્ ॥
શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ પાપઘ્નં પુણ્યકારકમ્

શિવસંગીતસંમુગ્ધ શ્રીકૃષ્ણાંગસમુદ્ભવામ્ ॥
રાધાંગદ્રવસંયુક્તાં તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

યજ્જન્મ સૃષ્ટેરાદૌ ચ ગોલોકે રાસમંડલે ॥
સન્નિધાને શંકરસ્ય તાં ગઙ્ગાં પ્રણમામ્યહમ્

ગોપૈર્ગોપીભિરાકીર્ણે શુભે રાધામહોત્સવે ॥
કાર્ત્તિકી પૂર્ણિમાયાં ચ તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

કોટિયોજન વિસ્તીર્ણા દૈર્ઘ્યે લક્ષગુણા તતઃ ॥
સમાવૃતા યા ગોલોકે તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

ષષ્ટિલક્ષયોજના યા તતો દૈર્ઘ્યે ચતુર્ગુણા ॥
સમાવૃતા યા વૈકુણ્ઠે તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

ત્રિંશલ્લક્ષયોજના યા દૈર્ઘ્યે પંચગુણા તતઃ ॥
આવૃતા બ્રહ્મલોકે યા તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

ત્રિંશલ્લક્ષયોજના યા દૈર્ઘ્યે ચતુર્ગુણા તતઃ ॥
આવૃતા શિવલોકે યા તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

લક્ષયોજનવિસ્તીર્ણા દૈર્ઘ્યે સપ્તગુણા તતઃ ॥
આવૃતા ધ્રુવલોકે યા તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

લક્ષયોજનવિસ્તીર્ણા દૈર્ઘ્યે પંચગુણા તતઃ ॥
આવૃતા ચંદ્રલોકે યા તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

ષષ્ટિસહસ્રયોજના યા દૈર્ઘ્યે દશગુણા તતઃ ॥
આવૃતા સૂર્યલોકે યા તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

લક્ષયોજનવિસ્તીર્ણા દૈર્ઘ્યે પંચગુણા તતઃ ॥
આવૃતા યા તપોલોકે તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

સહસ્ર યોજનાયામા દૈર્ઘ્યે દશગુણા તતઃ ॥
આવૃતા જનલોકે યા તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

દશલક્ષયોજના યા દૈર્ઘ્યે પંચગુણા તતઃ ॥
આવૃતા યા મહર્લોકે તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

સહસ્રયોજનાયામા દૈર્ઘ્યે શતગુણા તતઃ ॥
આવૃતા યા ચ કૈલાસે તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

શતયોજનવિસ્તીર્ણા દૈર્ઘ્યે દશગુણા તતઃ ॥
મંદાકિની યેંદ્રલોકે તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

પાતાલે ભોગવતી ચૈવ વિસ્તીર્ણા દશયોજના ॥
તતો દશગુણા દૈર્ઘ્યે તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

ક્રોશૈકમાત્રવિસ્તીર્ણા તતઃ ક્ષીણા ચ કુત્રચિત્ ॥
ક્ષિતૌ ચાલકનન્દા યા તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

સત્યે યા ક્ષીરવર્ણા ચ ત્રેતાયામિંદુસન્નિભા ॥
દ્વાપરે ચન્દનાભા યા તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

જલપ્રભા કલૌ યા ચ નાઽન્યત્ર પૃથિવીતલે ॥
સ્વર્ગે ચ નિત્યં ક્ષીરાભા તાં ગંગાં પ્રણમામ્યહમ્

યત્તોયકણિકાસ્પર્શે પાપિનાં જ્ઞાનસંભવઃ ॥
બ્રહ્મહત્યાદિકં પાપં કોટિજન્માર્જિતં દહેત્

ઇત્યેવં કથિતા બ્રહ્મન્ગંગાપદ્યૈકવિશતિઃ ॥
સ્તોત્રરૂપં ચ પરમં પાપઘ્નં પુણ્યજીવનમ્

નિત્યં યો હિ પઠેદ્ભક્ત્યા સંપૂજ્ય ચ સુરેશ્વરીમ્ ॥
સોઽશ્વમેધફલં નિત્યં લભતે નાત્ર સંશયઃ

અપુત્રો લભતે પુત્રં ભાર્યાહીનો લભેત્સ્ત્રિયમ્ ॥
રોગાત્પ્રમુચ્યતે રોગી બંધાન્મુક્તો ભવેદ્ ધ્રુવમ્

અસ્પષ્ટકીર્તિઃ સુયશા મૂર્ખો ભવતિ પંડિતઃ ॥
યઃ પઠેત્પ્રાતરુત્થાય ગંગાસ્તોત્રમિદં શુભમ્

શુભં ભવેચ્ચ દુઃસ્વપ્ને ગગાસ્નાનફલં લભેત્ ॥
શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
સ્તોત્રેણાનેન ગંગાં ચ સ્તુત્વા ચૈવ ભગીરથ

જગામ તાં ગૃહીત્વા ચ યત્ર નષ્ટાશ્ચ સાગરાઃ ॥
વૈકુણ્ઠં તે યયુસ્તૂર્ણં ગંગાયા સ્પર્શવાયુના

ભગીરથેન સા નીતા તેન ભાગીરથી સ્મૃતા ॥
ઇત્યેવં કથિતં સર્વં ગંગોપાખ્યાનમુત્તમમ્

પુણ્યદં મોક્ષદં સારં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ ॥
નારદ ઉવાચ ॥
કથં ગંગા ત્રિપથગા જાતા ભુવનપાવની

કુત્ર વા કેન વિધિના તત્સર્વં વદ મે પ્રભો ॥
તત્રસ્થાશ્ચ જના યે યે તે ચ કિં ચક્રુરુત્તમમ્

એતત્સર્વં તુ વિસ્તીર્ણં કૃત્વા વક્તુમિહાર્હસિ ॥
નારાયણ ઉવાચ ॥
કાર્તિક્યાં પૂર્ણિમાયાં તુ રાધાયાઃ સુમહોત્સવઃ

કૃષ્ણઃ સંપૂજ્ય તાં રાધામુવાસ રાસમણ્ડલે ॥
કૃષ્ણેન પૂજિતાં સા તુ સંપૂજ્ય દૃષ્ટમાનસાઃ

ઊષુર્બ્રહ્માદયઃ સર્વે ઋષયઃ શૌનકાદયઃ ॥
એતસ્મિન્નંતરે કૃષ્ણસંગીતા ચ સરસ્વતી

જગૌ સુન્દરતાલેન વીણયા ચ મનોહરમ્ ॥
તુષ્ટો બ્રહ્મા દદૌ તસ્યૈ રત્નેંદ્રસારહારકમ્

શિવો મણીંદ્રસારં તુ સર્વબ્રહ્માણ્ડ દુર્લભમ્ ॥
કૃષ્ણઃ કૌસ્તુભરત્નં ચ સર્વરત્નાત્પરં વરમ્

અમૂલ્યરત્નનિર્માણં હારસારં ચ રાધિકા ॥
નારાયણશ્ચ ભગવાન્દદૌ માલાં મનોહરામ્

અમૂલ્યરત્નનિર્માણં લક્ષ્મીઃ કનકકુંડલમ્ ॥
વિષ્ણુમાયા ભગવતી મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી

દુર્ગા નારાયણીશાના બ્રહ્મભક્તિં સુદુર્લભામ્ ॥
ધર્મબુદ્ધિં ચ ધર્મશ્ચ યશશ્ચ વિપુલં ભવે

વહ્નિશુદ્ધાંશુકં વહ્નિર્વાયુશ્ચ મણિનૂપુરાન્ ॥
એતસ્મિન્નંતરે શંભુર્બ્રહ્મણા પ્રેરિતો મુહુઃ

જગૌ શ્રીકૃષ્ણસંગીતં સસોલ્લાસસમન્વિતમ્ ॥
મૂર્ચ્છાં પ્રાપુઃ સુરાઃ સર્વે ચિત્રપુત્તલિકા યથા

કષ્ટેન ચેતનાં પ્રાપ્ય દદૃશૂ રાસમંડલે ॥
સ્થલં સર્વં જલાકીર્ણં રાધાકૃષ્ણવિહીનકમ્

અત્યુચ્ચૈ રુરુદુઃ સર્વે ગોપા ગોપ્યઃ સુરા દ્વિજાઃ ॥
ધ્યાનેન બ્રહ્મા બુબુધે સર્વં તીર્થમભીપ્સિતમ્

ગતશ્ચ રાધયા સાર્ધં શ્રીકૃષ્ણો દ્રવતામિતિ ॥
તતો બ્રહ્માદયઃ સર્વે તુષ્ટુવુઃ પરમેશ્વરાત્

સ્વમૂર્તિં દર્શય વિભો વાંછિતં વરમેવ નઃ ॥
એતસ્મિન્નંતરે તત્ર વાગ્બભૂવાશરીરિણી

તામેવ શુશ્રુવુઃ સર્વે સુવ્યક્તાં મધુરાન્વિતામ્ ॥
સર્વાત્માઽહમિયં શક્તિર્ભક્તાનુગ્રહ વિગ્રહા

મમાપ્યસ્યાશ્ચ દેહેન કર્ત્તવ્યં ચ કિમાવયોઃ ॥
મનવો માનવાઃ સર્વે મુનયશ્ચૈવ વૈષ્ણવાઃ

મન્મન્ત્રપૂતા માં દ્રષ્ટુમાગમિષ્યંતિ મત્પદમ્ ॥
મૂર્તિં દ્રષ્ટું ચ સુવ્યક્તાં યદીચ્છત સુરેશ્વરાઃ

કરોતુ શંભુસ્તત્રૈવં મદીયં વાક્યપાલનમ્ ॥
સ્વયં વિધાતસ્ત્વં બહ્મન્નાજ્ઞાં કુરુ જગદ્ગુરુમ્

કર્તું શાસ્ત્રવિશેષં ચ વેદાંગં સુમનોહરમ્ ॥
અપૂર્વમન્ત્રનિકરૈઃ સર્વાભીષ્ટફલપ્રદૈઃ

સ્તોત્રૈશ્ચ ચ નિકરૈર્ધ્યાનૈર્યુતં પૂજાવિધિક્રમૈઃ ॥
મન્મન્ત્રકવચસ્તોત્રં કૃત્વા યત્નેન ગોપનમ્

ભવંતિ વિમુખા યેન જના માં તત્કરિષ્યતિ ॥
સહસ્રેષુ શતેષ્વેકો મન્મંત્રોપાસકો ભવેત્

જના મન્મંત્રપૂતાશ્ચ ગમિષ્યંતિ ચ મત્પદમ્ ॥
અન્યથા ન ભવિષ્યંતિ સર્વે ગોલોકવાસિનઃ

નિષ્ફલં ભવિતા સર્વં બ્રહ્માંડં ચૈવ બ્રહ્મણઃ ॥
જનાઃ પંચ પ્રકારાશ્ચ યુક્તાઃ સ્રષ્ટું ભવે ભવે

પૃથિવીવાસિનઃ કચિત્કેચિત્સ્વર્ગનિવાસિનઃ ॥
ઇદં કર્તું મહાદેવઃ કરોતિ દેવસંસદિ

પ્રતિજ્ઞાં સુદૃઢાં સદ્ય સ્તતો મૂર્તિં ચ દ્રક્ષ્યતિ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા ગગને વિરરામ સનાતનઃ

તચ્છુત્વા જગતાં ધાતા તમુવાચ શિવં મુદા ॥
બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા જ્ઞાનેશો જ્ઞાનિનઃ વરઃ

ગંગાતોયં કરે કૃત્વા સ્વીકારં ચ ચકાર સઃ ॥
સંયુક્તં વિષ્ણુમાયાયા મંત્રૌઘૈઃ શાસ્ત્રમુત્તમમ્

વેદસારં કરિષ્યામિ પ્રતિજ્ઞાપાલનાય ચ ॥
ગંગાતોયમુપસ્પૃશ્ય મિથ્યા યદિ વદેજ્જનઃ

સ યાતિ કાલસૂત્રં ચ યાવદ્વૈ બ્રહ્મણો વયઃ ॥
ઇત્યુક્તે શંકરે બ્રહ્મન્ગોલોકે સુરસંસદિ

આવિર્બભૂવ શ્રીકૃષ્ણો રાધયા સહિતસ્તતઃ ॥
તં સુદૃષ્ટ્વા ચ સંહૃષ્ટાસ્તુષ્ટુવુઃ પુરુષોત્તમમ્

પરમાનન્દપૂર્ણાશ્ચ ચક્રુશ્ચ પુનરુત્સવમ્ ॥
કાલેન શંભુર્ભગવાન્મુક્તિદીપં ચકાર સઃ

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં સુગોપ્યં ચ સુદુર્લભમ્ ॥
સ એવ દ્રવરૂપા સા ગંગા ગોલોકસંભવા

રાધાકૃષ્ણાંગસંભૂતા ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદા ॥
સ્થાને સ્થાને સ્થાપિતા સા કૃષ્ણેન ચ પરાત્મના

કૃષ્ણસ્વરૂપા પરમા સર્વબ્રહ્માંડપૂજિતા ॥
ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણે નવમસ્કન્ધે દ્વાદશોઽધ્યાયઃ