દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 8.5

ભુવનલોકવર્ણને દ્વીપવર્ષવિભેદવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
દેવર્ષે શૃણુ વિસ્તારં દ્વીપવર્ષવિભેદતઃ ।
ભૂમણ્ડલસ્ય સર્વસ્ય યથા દેવપ્રકલ્પિતમ્

સમાસાત્સમ્પ્રવક્ષ્યામિ નાલં વિસ્તરતઃ ક્વચિત્ ।
જમ્બુદ્વીપઃ પ્રથમતઃ પ્રમાણે લક્ષયોજનઃ

વિશાલો વર્તુલાકારો યથાબ્જસ્ય ચ કર્ણિકા ।
નવ વર્ષાણિ યસ્મિંશ્ચ નવસાહસ્રયોજનૈઃ

આયામૈઃ પરિસંખ્યાનિ ગિરિભિઃ પરિતઃ શ્રિતૈઃ ।
અષ્ટાભિર્દીર્ઘરૂપૈશ્ચ સુવિભક્તાનિ સર્વતઃ

ધનુર્વત્સંસ્થિતે જ્ઞેયે દ્વે વર્ષે દક્ષિણોત્તરે ।
દીર્ઘાણિ તત્ર ચત્વારિ ચતુરસ્રમિલાવૃતમ્

ઇલાવૃતં મધ્યવર્ષં યન્નાભ્યાં સુપ્રતિષ્ઠિતઃ ।
સૌવર્ણો ગિરિરાજોઽયં લક્ષયોજનમુચ્છ્રિતઃ

કર્ણિકારૂપ એવાયં ભૂગોલકમલસ્ય ચ ।
મૂર્ધ્નિ દ્વાત્રિંશત્સહસ્રયોજનૈર્વિતતસ્ત્વયમ્

મૂલે ષોડશસાહસ્રસ્તાવતાન્તર્ગતઃ ક્ષિતૌ ।
ઇલાવૃતસ્યોત્તરતો નીલઃ શ્વેતશ્ચ શૃઙ્ગવાન્

ત્રયો વૈ ગિરયઃ પ્રોક્તા મર્યાદાવધયસ્ત્રિષુ ।
રમ્યકાખ્યે તથા વર્ષે દ્વિતીયે ચ હિરણ્મયે

કુરુવર્ષે તૃતીયે તુ મર્યાદાં વ્યઞ્જયન્તિ તે ।
પ્રાગાયતા ઉભયતઃ ક્ષારોદાવધયસ્તથા

દ્વિસહસ્રપૃથુતરાસ્તથા એકૈકશઃ ક્રમાત્ ।
પૂર્વાત્પૂર્વાચ્ચોત્તરસ્યાં દશાંશાદધિકાંશતઃ

દૈર્ઘ્ય એવ હ્રસન્તીમે નાનાનદનદીયુતાઃ ।
ઇલાવૃતાદ્દક્ષિણતો નિષધો હેમકૂટકઃ

હિમાલયશ્ચેતિ ત્રયઃ પ્રાગ્વિસ્તીર્ણાઃ સુશોભનાઃ ।
અયુતોત્સેધભાજસ્તે યોજનૈઃ પરિકીર્તિતાઃ

હરિવર્ષં કિમ્પુરુષં ભારતં ચ યથાતથમ્ ।
વિભાગાત્કથયન્ત્યેતે મર્યાદાગિરયસ્ત્રયઃ

ઇલાવૃતાત્પશ્ચિમતો માલ્યવાન્નામપર્વતઃ ।
પૂર્વેણ ચ તતઃ શ્રીમાન્ ગન્ધમાદનપર્વતઃ

આનીલનિષધં ત્વેતૌ ચાયતૌ દ્વિસહસ્રતઃ ।
યોજનૈઃ પૃથુતાં યાતૌ મર્યાદાકારકૌ ગિરી

કેતુમાલાખ્યભદ્રાશ્વવર્ષયોઃ પ્રથિતૌ ચ તૌ ।
મન્દરશ્ચ તથા મેરુમન્દરશ્ચ સુપાર્શ્વકઃ

કુમુદશ્ચેતિ વિખ્યાતા ગિરયો મેરુપાદકાઃ ।
યોજનાયુતવિસ્તારોન્નાહા મેરોશ્ચતુર્દિશમ્

અવષ્ટમ્ભકરાસ્તે તુ સર્વતોઽભિવિરાજિતાઃ ।
એતેષુ ગિરિષુ પ્રાપ્તાઃ પાદપાશ્ચૂતજમ્બુની

કદમ્બન્યગ્રોધ ઇતિ ચત્વારઃ પર્વતાઃ સ્થિતાઃ ।
કેતવો ગિરિરાજેષુ એકાદશશતોચ્છ્રયાઃ

તાવદ્વિટપવિસ્તારાઃ શતાખ્યપરિણાહિનઃ ।
ચત્વારશ્ચ હ્રદાસ્તેષુ પયોમધ્વિક્ષુસજ્જલાઃ

યદુપસ્પર્શિનો દેવા યોગૈશ્વર્યાણિ વિન્દતે ।
દેવોદ્યાનાનિ ચત્વારિ ભવન્તિ લલનાસુખાઃ

નન્દનં ચૈત્રરથકં વૈભ્રાજં સર્વભદ્રકમ્ ।
યેષુ સ્થિત્વામરગણા લલનાયૂથસંયુતાઃ

ઉપદેવગણૈર્ગીતમહિમાનો મહાશયાઃ ।
વિહરન્તિ સ્વતન્ત્રાસ્તે યથાકામં યથાસુખમ્

મન્દરોત્સઙ્ગસંસ્થસ્ય દેવચૂતસ્ય મસ્તકાત્ ।
એકાદશશતોચ્છ્રાયાત્ફલાન્યમૃતભાઞ્જિ ચ

ગિરિકૂટપ્રમાણાનિ સુસ્વાદૂનિ મૃદૂનિ ચ ।
તેષાં વિશીર્યમાણાનાં ફલાનાં સુરસેન ચ

અરુણોદસવર્ણેન અરુણોદા પ્રવર્તતે ।
નદી રમ્યજલા દેવદૈત્યરાજપ્રપૂજિતા

અરુણાખ્યા મહારાજ વર્તતે પાપહારિણી ।
પૂજયન્તિ ચ તાં દેવીં સર્વકામફલપ્રદામ્

નાનોપહારબલિભિઃ કલ્મષઘ્ન્યભયપ્રદામ્ ।
તસ્યાઃ કૃપાવલોકેન ક્ષેમારોગ્યં વ્રજન્તિ તે

આદ્યા માયાતુલાનન્તા પુષ્ટિરીશ્વરમાલિની ।
દુષ્ટનાશકરી કાન્તિદાયિનીતિ સ્મૃતા ભુવિ

અસ્યાઃ પૂજાપ્રભાવેણ જામ્બૂનદમુદાવહત્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયામષ્ટમસ્કન્ધે
ભુવનલોકવર્ણને દ્વીપવર્ષવિભેદવર્ણનં નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ