દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 8.4

ભુવનકોશવિષયે પ્રિયવ્રતવંશવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
મનોઃ સ્વાયમ્ભુવસ્યાસીજ્જ્યેષ્ઠઃ પુત્રઃ પ્રિયવ્રતઃ ।
પિતુઃ સેવાપરો નિત્યં સત્યધર્મપરાયણઃ

પ્રજાપતેર્દુહિતરં સુરૂપાં વિશ્વકર્મણઃ ।
બર્હિષ્મતીં ચોપયેમે સમાનાં શીલકર્મભિઃ

તસ્યાં પુત્રાન્દશ ગુણૈરન્વિતાન્ભાવિતાત્મનઃ ।
જનયામાસ કન્યાં ચોર્જસ્વતીં ચ યવીયસીમ્

આગ્નીધ્રશ્ચેધ્મજિહ્વશ્ચ યજ્ઞબાહુસ્તૃતીયકઃ ।
મહાવીરશ્ચતુર્થસ્તુ પઞ્ચમો રુક્મશુક્રકઃ

ઘૃતપૃષ્ઠશ્ચ સવનો મેધાતિથિરથાષ્ટમઃ ।
વીતિહોત્રઃ કવિશ્ચેતિ દશૈતે વહ્નિનામકાઃ

એતેષાં દશપુત્રાણાં ત્રયોઽપ્યાસન્વિરાગિણઃ ।
કવિશ્ચ સવનશ્ચૈવ મહાવીર ઇતિ ત્રયઃ

આત્મવિદ્યાપરિષ્ણાતાઃ સર્વે તે હ્યૂર્ધ્વરેતસઃ ।
આશ્રમે પરહંસાખ્યે નિઃસ્પૃહા હ્યભવન્મુદાઃ

અપરસ્યાં ચ જાયાયાં ત્રયઃ પુત્રાશ્ચ જજ્ઞિરે ।
ઉત્તમસ્તામસશ્ચૈવ રૈવતશ્ચેતિ વિશ્રુતાઃ

મન્વન્તરાધિપતય એતે પુત્રા મહૌજસઃ ।
પ્રિયવ્રતઃ સ રાજેન્દ્રો બુભુજે જગતીમિમામ્

એકાદશાર્બુદાબ્દાનામવ્યાહતબલેન્દ્રિયઃ ।
યદા સૂર્યઃ પૃથિવ્યાશ્ચ વિભાગે પ્રથમેઽતપત્

ભાગે દ્વિતીયે તત્રાસીદન્ધકારોદયઃ કિલ ।
એવં વ્યતિકરં રાજા વિલોક્ય મનસા ચિરમ્

પ્રશાસ્તિ મયિ ભૂમ્યાં ચ તમઃ પ્રાદુર્ભવેત્કથમ્ ।
એવં નિવારયિષ્યામિ ભૂમૌ યોગબલેન ચ

એવં વ્યવસિતો રાજા પુત્રઃ સ્વાયમ્ભુવસ્ય સઃ ।
રથેનાદિત્યવર્ણેન સપ્તકૃત્વઃ પ્રકાશયન્

તસ્યાપિ ગચ્છતો રાજ્ઞો ભૂમૌ યદ્‌રથનેમયઃ ।
પતિતાસ્તે સમુદ્રાખ્યાં ભેજિરે લોકહેતવે

જાતાઃ પ્રદેશાસ્તે સપ્ત દ્વીપા ભૂમૌ વિભાગશઃ ।
રથનેમિસમુત્થાસ્તે પરિખાઃ સપ્ત સિન્ધવઃ

યત આસંસ્તતઃ સપ્ત ભુવો દ્વીપા હિ તે સ્મૃતાઃ ।
જમ્બુદ્વીપઃ પ્લક્ષદ્વીપઃ શાલ્મલીદ્વીપસંજ્ઞકઃ

કુશદ્વીપઃ ક્રૌઞ્ચદ્વીપઃ શાકદ્વીપશ્ચ પુષ્કરઃ ।
તેષાં ચ પરિમાણં તુ દ્વિગુણં ચોત્તરોત્તરમ્

સમન્તતશ્ચોપક્લૃપ્તં બહિર્ભાગક્રમેણ ચ ।
ક્ષારોદેક્ષુરસોદૌ ચ સુરોદશ્ચ ઘૃતોદકઃ

ક્ષીરોદો દધિમણ્ડોદઃ શુદ્ધોદશ્ચેતિ તે સ્મૃતાઃ ।
સપ્તૈતે પ્રતિવિખ્યાતાઃ પૃથિવ્યાં સિન્ધવસ્તદા

પ્રથમો જમ્બુદ્વીપાખ્યો યઃ ક્ષારોદેન વેષ્ટિતઃ ।
તત્પતિં વિદધે રાજા પુત્રમાગ્નીધ્રસંજ્ઞકમ્

પ્લક્ષદ્વીપે દ્વિતીયેઽસ્મિન્દ્વીપેક્ષુરસસંપ્લુતે ।
જાતસ્તદધિપઃ પ્રૈયવ્રત ઇધ્માદિજિહ્વકઃ

શાલ્મલીદ્વીપ એતસ્મિન્સુરોદધિપરિપ્લુતે ।
યજ્ઞબાહું તદધિપં કરોતિ સ્મ પ્રિયવ્રતઃ

કુશદ્વીપેઽતિરમ્યે ચ ઘૃતોદેનોપવેષ્ટિતે ।
હિરણ્યરેતા રાજાભૂત્પ્રિયવ્રતતનૂજનિઃ

ક્રૌઞ્ચદ્વીપે પઞ્ચમે તુ ક્ષીરોદપરિસંપ્લુતે ।
પ્રૈયવ્રતો ઘૃતપૃષ્ઠઃ પતિરાસીન્મહાબલઃ

શાકદ્વીપે ચારુતરે દધિમણ્ડોદસંકુલે ।
મેધાતિથિરભૂદ્‌રાજા પ્રિયવ્રતસુતો વરઃ

પુષ્કરદ્વીપકે શુદ્ધોદકસિન્ધુસમાકુલે ।
વીતિહોત્રો બભૂવાસૌ રાજા જનકસમ્મતઃ

કન્યામૂર્જસ્વતીનામ્નીં દદાવુશનસે વિભુઃ ।
આસીત્તસ્યાં દેવયાની કન્યા કાવ્યસ્ય વિશ્રુતા

એવં વિભજ્ય પુત્રેભ્યઃ સપ્તદ્વીપાન્ પ્રિયવ્રતઃ ।
વિવેકવશગો ભૂત્વા યોગમાર્ગાશ્રિતોઽભવત્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયામષ્ટમસ્કન્ધે
ભુવનકોશવિષયે પ્રિયવ્રતવંશવર્ણનં નામ ચતુર્થેઽધ્યાયઃ