દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 8.24

દેવીપૂજનવિધિનિરૂપણમ્
નારદ ઉવાચ
ધર્મશ્ચ કીદૃશસ્તાત દેવ્યારાધનલક્ષણઃ ।
કથમારાધિતા દેવી સા દદાતિ પરં પદમ્

આરાધનવિધિઃ કો વા કથમારાધિતા કદા ।
કેન સા દુર્ગનરકાદ્‌દુર્ગા ત્રાણપ્રદા ભવેત્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
દેવર્ષે શૃણુ ચિત્તૈકાગ્ર્યેણ મે વિદુષાં વર ।
યથા પ્રસીદતે દેવી ધર્મારાધનતઃ સ્વયમ્

સ્વધર્મો યાદૃશઃ પ્રોક્તસ્તં ચ મે શૃણુ નારદ ।
અનાદાવિહ સંસારે દેવી સશૃજિતા સ્વયમ્

પરિપાલયતે ઘોરસઙ્કટાદિષુ સા મુને ।
સા દેવી પૂજ્યતે લોકૈર્યથાવત્તદ્વિધિં શૃણુ

પ્રતિપત્તિથિમાસાદ્ય દેવીમાજ્યેન પૂજયેત્ ।
ઘૃતં દદ્યાદ્‌ બ્રાહ્મણાય રોગહીનો ભવેત્સદા

દ્વિતીયાયાં શર્કરયા પૂજયેજ્જગદમ્બિકામ્ ।
શર્કરાં પ્રદદેદ્વિપ્રે દીર્ઘાયુર્જાયતે નરઃ

તૃતીયાદિવસે દેવ્યૈ દુગ્ધં પૂજનકર્મણિ ।
ક્ષીરં દત્ત્વા દ્વિજાગ્ર્યાય સર્વદુઃખાતિગો ભવેત્

ચતુર્થ્યાં પૂજનેઽપૂપા દેયા દેવ્યૈ દ્વિજાય ચ ।
અપૂપા એવ દાતવ્યા ન વિઘ્નૈરભિભૂયતે

પઞ્ચમ્યાં કદલીજાતં ફલં દેવ્યૈ નિવેદયેત્ ।
તદેવ બ્રાહ્મણે દેયં મેધાવાન્પુરુષો ભવેત્

ષષ્ઠીતિથૌ મધુ પ્રોક્તં દેવીપૂજનકર્મણિ ।
બ્રાહ્મણાય ચ દાતવ્યં મધુ કાન્તિર્યતો ભવેત્

સપ્તમ્યાં ગુડનૈવેદ્યં દેવ્યૈ દત્ત્વા દ્વિજાય ચ ।
ગુડં દત્ત્વા શોકહીનો જાયતે દ્વિજસત્તમ

નારિકેલમથાષ્ટમ્યાં દેવ્યૈ નૈવેદ્યમર્પયેત્ ।
બ્રાહ્મણાય પ્રદાતવ્યં તાપહીનો ભવેન્નરઃ

નવમ્યાં લાજમમ્બાયૈ ચાર્પયિત્વા દ્વિજાય ચ ।
દત્ત્વા સુખાધિકો ભૂયાદિહ લોકે પરત્ર ચ

દશમ્યામર્પયિત્વા તુ દેવ્યૈ કૃષ્ણતિલાન્મુને ।
બ્રાહ્મણાય પ્રદત્ત્વા તુ યમલોકાદ્‍ભયં ન હિ

એકાદશ્યાં દધિ તથા દેવ્યૈ ચાર્પયતે તુ યઃ ।
દદાતિ બ્રાહ્મણાયૈતદ્દેવીપ્રિયતમો ભવેત્

દ્વાદશ્યાં પૃથુકાન્દેવ્યૈ દત્ત્વાચાર્યાય યો દદેત્ ।
તાનેવ ચ મુનિશ્રેષ્ઠ સ દેવીપ્રિયતાં વ્રજેત્

ત્રયોદશ્યાં ચ દુર્ગાયૈ ચણકાન્પ્રદદાતિ ચ ।
તાનેવ દત્ત્વા વિપ્રાય પ્રજાસન્તતિમાન્ભવેત્

ચતુર્દશ્યાં ચ દેવર્ષે દેવ્યૈ સક્તૂન્પ્રયચ્છતિ ।
તાનેવ દદ્યાદ્વિપ્રાય શિવસ્ય દયિતો ભવેત્

પાયસં પૂર્ણિમાતિથ્યામપર્ણાયૈ પ્રયચ્છતિ ।
દદાતિ ચ દ્વિજાગ્ર્યાય પિતૃનુદ્ધરતેઽખિલાન્

તત્તિથૌ હવનં પ્રોક્તં દેવીપ્રીત્યૈ મહામુને ।
તત્તત્તિથ્યુક્તવસ્તૂનામશેષારિષ્ટનાશનમ્

રવિવારે પાયસં ચ નૈવેદ્યં પરિકીર્તિતમ્ ।
સોમવારે પયઃ પ્રોક્તં ભૌમે ચ કદલીફલમ્

બુધવારે ચ સમ્પ્રોક્તં નવનીતં નવં દ્વિજ ।
ગુરુવારે શર્કરાં ચ સિતાં ભાર્ગવવાસરે

શનિવારે ઘૃતં ગવ્યં નૈવેદ્યં પરિકીર્તિતમ્ ।
સપ્તવિંશતિનક્ષત્રનૈવેદ્યં શ્રૂયતાં મુને

ઘૃતં તિલં શર્કરાં ચ દધિ દુગ્ધં કિલાટકમ્ ।
દથિકૂર્ચી મોદકં ચ ફેણિકાં ઘૃતમણ્ડકમ્

કંસારં વટપત્રં ચ ઘૃતપૂરમતઃ પરમ્ ।
વટકં કોકરસકં પૂરણં મધુ સૂરણમ્

ગુડં પૃથુકદ્રાક્ષે ચ ખર્જૂરં ચૈવ ચારકમ્ ।
અપૂપં નવનીતં ચ મુદ્‍ગં મોદક એવ ચ

માતુલિઙ્ગમિતિ પ્રોક્તં ભનૈવેદ્યં ચ નારદ ।
વિષ્કમ્ભાદિષુ યોગેષુ પ્રવક્ષ્યામિ નિવેદનમ્

પદાર્થાનાં કૃતેષ્વેષુ પ્રીણાતિ જગદમ્બિકા ।
ગુડં મધુ ઘૃતં દુગ્ધં દધિ તક્રં ત્વપૂપકમ્

નવનીતં કર્કટીં ચ કૂષ્માણ્ડં ચાપિ મોદકમ્ ।
પનસં કદલં જમ્બુફલમામ્રફલં તિલમ્

નારઙ્ગં દાડિમં ચૈવ બદરીફલમેવ ચ ।
ધાત્રીફલં પાયસઞ્ચ પૃથુકં ચણકં તથા

નારિકેલં જમ્ભફલં કસેરું સૂરણં તથા ।
એતાનિ ક્રમશો વિપ્ર નૈવેદ્યાનિ શુભાનિ ચ

વિષ્કમ્ભાદિષુ યોગેષુ નિર્ણીતાનિ મનીષિભિઃ ।
અથ નૈવેદ્યમાખ્યાસ્યે કરણાનાં પૃથઙ્‌મુને

કંસારં મણ્ડકં ફેણી મોદકં વટપત્રકમ્ ।
લડ્ડુકં ઘૃતપૂરં ચ તિલં દધિ ઘૃતં મધુ

કરણાનામિદં પ્રોક્તં દેવીનૈવેદ્યમાદરાત્ ।
અથાન્યત્સમ્પ્રવક્ષ્યામિ દેવીપ્રીતિકરં પરમ્

વિધાનં નારદમુને શૃણુ તત્સર્વમાદૃતઃ ।
ચૈત્રશુદ્ધતૃતીયાયાં નરો મધુકવૃક્ષકમ્

પૂજયેત્પઞ્ચ ખાદ્યં ચ નૈવેદ્યમુપકલ્પયેત્ ।
એવં દ્વાદશમાસેષુ તૃતીયાતિથિષુ ક્રમાત્

શુક્લપક્ષે વિધાનેન નૈવેદ્યમભિદધ્મહે ।
વૈશાખમાસે નૈવેદ્યં ગુડયુક્તં ચ નારદ

જ્યેષ્ઠમાસે મધુ પ્રોક્તં દેવીપ્રીત્યર્થમેવ તુ ।
આષાઢે નવનીતં ચ મધુકસ્ય નિવેદનમ્

શ્રાવણે દધિ નૈવેદ્યં ભાદ્રમાસે ચ શર્કરા ।
આશ્વિને પાયસં પ્રોક્તં કાર્તિકે પય ઉત્તમમ્

માર્ગે ફેણ્યુત્તમા પ્રોક્તા પૌષે ચ દધિકૂર્ચિકા ।
માઘે માસિ ચ નૈવેદ્યં મૃતં ગવ્યં સમાહરેત્

નારિકેલં ચ નૈવેદ્યં ફાલ્ગુને પરિકીર્તિતમ્ ।
એવં દ્વાદશનૈવેદ્યૈર્માસે ચ ક્રમતોઽર્ચયેત્

મઙ્ગલા વૈષ્ણવી માયા કાલરાત્રિર્દુરત્યયા ।
મહામાયા મતઙ્ગી ચ કાલી કમલવાસિની

શિવા સહસ્રચરણા સર્વમઙ્ગલરૂપિણી ।
એભિર્નામપદૈર્દેવીં મધૂકે પરિપૂજયેત્

તતઃ સ્તુવીત દેવેશીં મધૂકસ્થાં મહેશ્વરીમ્ ।
સર્વકામસમૃદ્ધ્યર્થં વ્રતપૂર્ણત્વસિદ્ધયે

નમઃ પુષ્કરનેત્રાયૈ જગદ્ધાત્ર્યૈ નમોઽસ્તુ તે ।
માહેશ્વર્યં મહાદેવ્યૈ મહામઙ્ગલમૂર્તયે

પરમા પાપહન્ત્રી ચ પરમાર્ગપ્રદાયિની ।
પરમેશ્વરી પ્રજોત્પત્તિઃ પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણી

મદદાત્રી મદોન્મત્તા માનગમ્યા મહોન્નતા ।
મનસ્વિની મુનિધ્યેયા માર્તણ્ડસહચારિણી

જય લોકેશ્વરિ પ્રાજ્ઞે પ્રલયામ્બુદસન્નિભે ।
મહામોહવિનાશાર્થં પૂજિતાસિ સુરાસુરૈઃ

યમલોકાભાવકર્ત્રી યમપૂજ્યા યમાગ્રજા ।
યમનિગ્રહરૂપા ચ યજનીયે નમો નમઃ

સમસ્વભાવા સર્વેશી સર્વસઙ્ગવિવર્જિતા ।
સઙ્ગનાશકરી કામ્યરૂપા કારુણ્યવિગ્રહા

કઙ્કાલક્રૂરા કામાક્ષી મીનાક્ષી મર્મભેદિની ।
માધુર્યરૂપશીલા ચ મધુરસ્વરપૂજિતા

મહામન્ત્રવતી મન્ત્રગમ્યા મન્ત્રપ્રિયઙ્કરી ।
મનુષ્યમાનસગમા મન્મથારિપ્રિયઙ્કરી

અશ્વત્થવટનિમ્બામ્રકપિત્થબદરીગતે ।
પનસાર્કકરીરાદિક્ષીરવૃક્ષસ્વરૂપિણી

દુગ્ધવલ્લીનિવાસાર્હે દયનીયે દયાધિકે ।
દાક્ષિણ્યકરુણારૂપે જય સર્વજ્ઞવલ્લભે

એવં સ્તવેન દેવેશીં પૂજનાન્તે સ્તુવીત તામ્ ।
વ્રતસ્ય સકલં પુણ્યં લભતે સર્વદા નરઃ

નિત્યં યઃ પઠતે સ્તોત્રં દેવીપ્રીતિકરં નરઃ ।
આધિવ્યાધિભયં નાસ્તિ રિપુભીતિર્ન તસ્ય હિ

અર્થાર્થી ચાર્થમાપ્નોતિ ધર્માર્થી ધર્મમાપ્નુયાત્ ।
કામાનવાપ્નુયાત્કામી મોક્ષાર્થી મોક્ષમાજપ્નુયાત્

બ્રાહ્મણો વેદસમ્પનો વિજયી ક્ષત્રિયો ભવેત્ ।
વૈશ્યશ્ચ ધનધાન્યાઢ્યો ભવેચ્છૂદ્રઃ સુખાધિકઃ

સ્તોત્રમેતચ્છ્રાદ્ધકાલે યઃ પઠેત્પ્રયતો નરઃ ।
પિતૄણામક્ષયા તૃપ્તિર્જાયતે કલ્પવર્તિની

એવમારાધનં દેવ્યાઃ સમુક્તં સુરપૂજિતમ્ ।
યઃ કરોતિ નરો ભક્ત્યા સ દેવીલોકભાગ્ભવેત્

દેવીપૂજનતો વિપ્ર સર્વે કામા ભવન્તિ હિ ।
સર્વપાપહતિઃ શુદ્ધા મતિરન્તે પ્રજાયતે

યત્ર તત્ર ભવેત્પૂજ્યો માન્યો માનધનેષુ ચ ।
જાયતે જગદમ્બાયાઃ પ્રસાદેન વિરઞ્ચિજ

નરકાણાં ન તસ્યાસ્તિ ભયં સ્વપ્નેઽપિ કુત્રચિત્ ।
મહામાયાપ્રસાદેન પુત્રપૌત્રાદિવર્ધનઃ

દેવીભક્તો ભવત્યેવ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
ઇત્યેવં તે સમાખ્યાતં નરકોદ્ધારલક્ષણમ્

પૂજનં હિ મહાદેવ્યાઃ સર્વમઙ્ગલકારકમ્ ।
મધૂકપૂજનં તદ્વન્માસાનાં ક્રમતો મુને

સર્વં સમાચરેદ્યસ્તુ પૂજનં મધુકાહ્વયમ્ ।
ન તસ્ય રોગબાધાદિભયમુદ્‍ભવતેઽનઘ

અથાન્યદપિ વક્ષ્યામિ પ્રકૃતેઃ પઞ્ચકં પરમ્ ।
નામ્ના રૂપેણ ચોત્પત્ત્યા જગદાનન્દદાયકમ્

સાખ્યાનં ચ સમાહાત્મ્યં પ્રકૃતેઃ પઞ્ચકં મુને ।
કુતૂહલકર ચૈવ શૃણુ મુક્તિવિધાયકમ્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયામષ્ટમસ્કન્ધે
દેવીપૂજનવિધિનિરૂપણં નામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ