દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 8.23

અવશિષ્ટનરકવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
યે નરાઃ સર્વદા સાક્ષ્યે અનૃતં ભાષયન્તિ ચ ।
દાને વિનિમયેઽર્થસ્ય દેવર્ષે પાપબુદ્ધયઃ

તે પ્રેત્યામુત્ર નરકે અવીચ્યાખ્યેઽતિદારુણે ।
યોજનાનાં શતોચ્છ્રાયાદ્‌‍ગિરિમૂર્ધ્નઃ પતન્તિ હિ

અનાકાશેઽધઃશિરસસ્તદવીચીતિનામકે ।
યત્ર સ્થલં દૃશ્યતે ચ જલવદ્વીચિસંયુતમ્

અવીચિમત્તતસ્તત્ર તિલશશ્છિન્નવિગ્રહઃ ।
મ્રિયતે નૈવ દેવર્ષે પુનરેવાઽવરોપ્યતે

યો વા દ્વિજો વા રાજન્યો વૈશ્યો વા બ્રહ્મસમ્ભવ ।
સોમપીથસ્તત્કલત્રં સુરાં વા પિબતીવ હિ

પ્રમાદતસ્તુ તેષાં વૈ નિરયે પરિપાતનમ્ ।
કુર્વન્તિ યમદૂતાસ્તે પાનં કાર્ષ્ણાયસો મુને

વહ્નિના દ્રવમાણસ્ય નિતરાં બ્રહ્મસમ્ભવ ।
સમ્ભાવનેન સ્વસ્યૈવ યોઽધમોઽપિ નરાધમઃ

વિદ્યાજન્મતપોવર્ણાશ્રમાચારવતો નરાન્ ।
વરીયસોઽપિ ન બહુ મન્યતે પુરુષાધમઃ

સ નીયતે યમભટૈઃ ક્ષારકર્દમનામકે ।
નિરયેઽર્વાક્‌શિરા ઘોરા દુરન્તયાતનાશ્નુતે

યે વૈ નરા યજન્ત્યન્યં નરમેધેન મોહિતાઃ ।
સ્ત્રિયોઽપિ વા નરપશું ખાદન્ત્યત્ર મહામુને

પશવો નિહિતાસ્તે તુ યમસદ્યનિ સઙ્ગતાઃ ।
સૌનિકા ઇવ તે સર્વે વિદાર્ય શિતધારયા

અસૃક્પિબન્તિ નૃત્યન્તિ ગાયન્તિ બહુધા મુને ।
યથેહ માંસભોક્તારઃ પુરુષાદા દુરાસદાઃ

અનાગસોઽપિ યેઽરણ્યે ગ્રામે વા બ્રહ્મપુત્રક ।
વૈશ્રમ્ભકૈરુપસૃતાન્વિશ્રમ્ભય્યજિજીવિષૂન્

શૂલસૂત્રાદિષુ પ્રોતાન્ક્રીડનોત્કારકાનિવ ।
પાતયન્તિ ચ તે પ્રેત્ય શૂલપાતે પતન્તિ હ

શૂલાદિષુ પ્રોતદેહાઃ ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં ચાતિપીડિતાઃ ।
તિગ્મતુણ્ડૈઃ કઙ્કબકૈરિતશ્ચેતશ્ચ તાડિતાઃ

પીડિતા આત્મશમલં બહુધા સંસ્મરન્તિ હિ ।
યે ભૂતાનુદ્વેજયન્તિ નરા ઉલ્બણવૃત્તયઃ

યથા સર્પાદિકાસ્તેઽપિ નરકે નિપતન્તિ હિ ।
દન્દશૂકાભિધાને ચ યત્રોત્તિષ્ઠન્તિ સર્વતઃ

પઞ્ચાનનઃ સપ્તમુખા ગ્રસન્તિ નરકાગતાન્ ।
યથા બિલેશયા વિપ્ર ક્રૂરબુદ્ધિસમન્વિતાઃ

યેઽવટેષુ કુસૂલાદિગુહાદિષુ નિરુન્ધતે ।
તાનમુત્રોદ્યતકરાઃ કીનાશપરિસેવકાઃ ॥ ૧૯
તેષ્વેવોપવિશિત્વા ચ સગરેણ ચ વહ્નિના ।
ધૂમેન ચ નિરુન્ધન્તિ પાપકર્મરતાન્નરાન્

યોઽતિથીન્સમયપ્રાપ્તાન્દિધક્ષુરિવ ચક્ષુષા ।
પાપેનેહાલોકયેચ્ચ સ્વયં ગૃહપતિર્દ્વિજઃ

તસ્યાપિ પાપદૃષ્ટેર્હિ નિરયે યમકિઙ્કરાઃ ।
અક્ષિણી વજ્રતુણ્ડા યે કઙ્કાઃ કાકવટાદયઃ

ગૃધ્રાઃ ક્રૂરતરાશ્ચાપિ પ્રસહ્યોત્પાટયન્તિ હિ ।
ય આઢ્યાભિમતિર્યાતિ અહઙ્કૃત્યાતિગર્વિતઃ

તિર્યક્પ્રેક્ષણ એવાત્રાભિવિશઙ્‌કી નરાધમઃ ।
ચિન્તયાર્થસ્ય સર્વત્રાયતિવ્યયસ્વરૂપયા

શુષ્યદ્ધૃદયવક્ત્રશ્ચ નિર્વૃતિં નૈવ ગચ્છતિ ।
ગ્રહવદ્‍રક્ષતે ચાર્થં સ પ્રેતો યમકિઙ્કરૈઃ

સૂચીમુખે ચ નરકે પાત્યતે નિજકર્મણા ।
વિત્તગ્રહં ચ પુરુષં વાયકા ઇવ યામ્યકાઃ

કિઙ્કરાઃ સર્વતોઽઙ્ગેષુ સૂત્રૈઃ પરિવયન્તિ હિ ।
એતે બહુવિધા વિપ્ર નરકાઃ પાપકર્મણામ્

નરાણાં શતશઃ સન્તિ યાતનાસ્થાનભૂમયઃ ।
સહસ્રશોઽપિ દેવર્ષે ઉક્તાનુક્તાંસ્તથાપિ હિ

વિશન્તિ નરકાનેતાન્યાતનાબહુલાન્મુને ।
તથા ધર્મપરાશ્ચાપિ લોકાન્યાન્તિ સુખોદ્‍ગતાન્

સ્વધર્મો બહુધા ગીતો યથા તવ મહામુને ।
દેવીપૂજનરૂપો હિ દેવ્યારાધનલક્ષણઃ

યેનાનુષ્ઠિતમાત્રેણ નરો ન નરકં વ્રજેત્ ।
સા દેવી ભવપાથોધેરુદ્ધર્ત્રી પૂજિતા નૃણામ્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયામષ્ટમસ્કન્ધે-
ઽવશિષ્ટનરકવર્ણનં નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ