દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 8.22

નરકપ્રદપાતકવર્ણનમ્
નારદ ઉવાચ
કર્મભેદાઃ કતિવિધાઃ સનાતનમુને મમ ।
શ્રોતવ્યાઃ સર્વથૈવૈતે યાતનાપ્રાપ્તિભૂમયઃ

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
યો વૈ પરસ્ય વિત્તાનિ દારાપત્યાનિ ચૈવ હિ ।
હરતે સ હિ દુષ્ટાત્મા યમાનુચરગોચરઃ

કાલપાશેન સમ્બદ્ધો યામ્યૈરતિભયાનકૈઃ ।
તામિસ્રનામનરકે પાત્યતે યાતનાસ્પદે

તાડનં દણ્ડનં ચૈવ સન્તર્જનમતઃ પરમ્ ।
યામ્યાઃ કુર્વન્તિ પાશાઢ્યાઃ કશ્મલં યાતિ ચૈવ હિ

મૂર્ચ્છામાયાતિ વિવશો નારકી પદ્મભૂસુત ।
યઃ પતિં વઞ્ચયિત્વા તુ દારાદીનુપભુજ્યતિ

અન્ધતામિસ્રનરકે પાત્યતે યમકિઙ્કરૈઃ ।
પાત્યમાનો યત્ર જન્તુર્વેદનાપરવાન્ભવેત્

નષ્ટદૃષ્ટિર્નષ્ટમતિર્ભવત્યેવાવિલમ્બતઃ ।
વનસ્પતિર્ભજ્યમાનમૂલો યદ્વદ્‍ભવેદિહ

તસ્માદપ્યન્ધતામિસ્રનામ્ના પ્રોક્તઃ પુરાતનૈઃ ।
એતન્મમાહમિતિ યો ભૂતદ્રોહેણ કેવલમ્

પુષ્ણાતિ પ્રત્યહં સ્વીયં કુટુમ્બં કાર્યલમ્પટઃ ।
એતદ્વિહાય ચાત્રૈવ સ્વાશુભેન પતેદિહ

રૌરવે નામ નરકે સર્વસત્ત્વભયાવહે ।
ઇહ લોકેઽમુના યે તુ હિંસિતા જન્તવઃ પુરા

ત એવ રુરવો ભૂત્વા પરત્ર પીડયન્તિ તમ્ ।
તસ્માદ્‌રૌરવમિત્યાહુઃ પુરાણજ્ઞા મનીષિણઃ

રુરુઃ સર્પાદતિક્રૂરો જન્તુરુક્તઃ પુરાતનૈઃ ।
એવં મહારૌરવાખ્યો નરકો યત્ર પૂરુષઃ

યાતનાં પ્રાપ્યમાણો હિ યઃ પરં દેહસમ્ભવઃ ।
ક્રવ્યાદા નામ રુરવસ્તં ક્રવ્યે ઘાતયન્તિ ચ

ય ઉગ્રઃ પુરુષઃ ક્રૂરઃ પશુપક્ષિગણાનપિ ।
ઉપરન્ધયતે મૂઢો યામ્યાસ્તં રન્ધયન્તિ ચ

કુમ્ભીપાકે તપ્તતૈલે ઉપર્યપિ ચ નારદ ।
યાવન્તિ પશુરોમાણિ તાવદ્વર્ષસહસ્રકમ્

પિતૃવિપ્રબ્રાહ્મણધ્રુક્કાલસૂત્રે સ નારકે ।
અગ્ન્યર્કાભ્યાં તપ્યમાને નારકી વિનિવેશિતઃ

ક્ષુત્પિપાસાદહ્યમાનોઽન્તઃશરીરસ્તથા બહિઃ ।
આસ્તે શેતે ચેષ્ટતે ચાવતિષ્ઠતિ ચ ધાવતિ

નિજવેદપથાદ્યો વૈ પાખણ્ડં ચોપયાતિ ચ ।
અનાપદ્યપિ દેવર્ષે તં પાપં પુરુષં ભટાઃ

અસિપત્રવનં નામ નરકં વેશયન્તિ ચ ।
કશયા પ્રહરન્ત્યેવ નારકી તદ્‍ગતસ્તદા

ઇતસ્તતો ધાવમાન ઉત્તાલમતિવેગતઃ ।
અસિપત્રૈશ્છિદ્યમાન ઉભયત્ર ચ ધારભિઃ

સંછિદ્યમાનસર્વાઙ્ગો હાહતોઽસ્મીતિ મૂર્ચ્છિતઃ ।
વેદનાં પરમાં પ્રાપ્તઃ પતત્યેવ પદે પદે

સ્વધર્માનુગતં ભુઙ્ક્તે પાખણ્ડફલમલ્પધીઃ ।
યો રાજા રાજપુરુષો દણ્ડયેદ્વૈ ત્વધર્મતઃ

દ્વિજે શરીરદણ્ડં ચ પાપીયાન્નારકી ચ સઃ ।
નરકે સૂકરમુખે પાત્યતે યમકિઙ્કરૈઃ

વિનિષ્યિષ્ટાવયવકો બલવદ્‌ભિસ્તથેક્ષુવત્ ।
આર્તસ્વરેણ સ્વનયન્મૂર્ચ્છિતઃ કશ્મલઙ્ગતઃ

સ પીડ્યમાનો બહુધા વેદનાં યાત્યતીવ હિ ।
વિવિક્તપરપીડો યોઽપ્યવિવિક્તપરવ્યથામ્

ઈશ્વરાઙ્‌કિતવૃત્તીનાં વ્યથામાચરતે સ્વયમ્ ।
સ ચાન્ધકૂપે પતતિ તદભિદ્રોહયન્ત્રિતે

તત્રાસૌ જન્તુભિઃ ક્રૂરૈઃ પશુભિર્મૃગપક્ષિભિઃ ।
સરીસૃપૈશ્ચ મશકૈર્યૂકામત્કુણજાતિભિઃ

મક્ષિકાભિશ્ચ તમસિ દન્દશૂકૈશ્ચ પીડ્યતે ।
પરિક્રામતિ ચૈવાત્ર કુશરીરે ચ જન્તુવત્

યસ્તુ સંવિહિતૈઃ પઞ્ચયજ્ઞૈઃ કાકૈશ્ચ સંસ્તુતઃ ।
અશ્નાતિ ચાસંવિભજ્ય યત્કિંઞ્ચિદુપપદ્યતે

સ પાપપુરુષઃ ક્રૂરૈર્યામ્યૈશ્ચ કૃમિભોજને ।
નરકાધમકે દુષ્ટકર્મણા પરિપાત્યતે

લક્ષયોજનવિસ્તીર્ણે કૃમિકુણ્ડે ભયઙ્કરે ।
કૃમિરૂપં સમાસાદ્ય ભક્ષ્યમાણશ્ચ તૈઃ સ્વયમ્

અપ્રત્તાપ્રહુતાદો યઃ પાતમાપ્નોતિ તત્ર વૈ ।
યસ્તુ સ્તેયેન ચ બલાદ્ધિરણ્યં રત્‍નમેવ ચ

બ્રાહ્મણસ્યાપહરતિ અન્યસ્યાપિ ચ કસ્યચિત્ ।
અનાપદિ ચ દેવર્ષે તમમુત્ર યમાનુગાઃ

અયસ્મયૈરગ્નિપિણ્ડૈઃ સદૃશૈર્નિત્કુષન્તિ ચ ।
યોઽગમ્યાં યોષિતં ગચ્છેદગમ્યં પુરુષં ચ યા

તાવમુત્રાપિ કશયા તાડયન્તો યમાનુગાઃ ।
તિગ્મયા લોહમય્યા ચ સૂર્મ્યાપ્યાલિઙ્ગયન્તિ તમ્

તાં ચાપિ યોષિતં સૂર્મ્યાલિઙ્ગયન્તિ યમાનુગાઃ ।
યસ્તુ સર્વાભિગમનઃ પુરુષઃ પાપસઞ્ચયી

નિરયેઽમુત્ર તં યામ્યાઃ શાલ્મલીં રોપયન્તિ તમ્ ।
વજ્રકણ્ટકસંયુક્તાં શાલ્મલીં તામયસ્મયીમ્

રાજન્યા રાજપુરુષા યે વા પાખણ્ડવર્તિનઃ ।
ધર્મસેતું વિભિન્દન્તિ તે પરેત્ય ગતા નરાઃ

વૈતરણ્યાં પતન્ત્યેવ ભિન્નમર્યાદપાતકાઃ ।
નદ્યાં નિરયદુર્ગસ્ય પરિખાયાં ચ નારદ

યાદોગણૈઃ સમન્તાત્તુ ભક્ષ્યમાણા ઇતસ્તતઃ ।
નાત્મના વિયુજન્ત્યેવ નાસુભિશ્ચાપિ નારદ

સ્વીયેન કર્મપાકેનોપતપન્તિ ચ સર્વતઃ ।
વિણ્મૂત્રપૂયરક્તૈશ્ચ કેશાસ્થિનખમાંસકૈઃ

મેદોવસાસંયુતાયાં નદ્યામુપપતન્તિ તે ।
વૃષલીપતયો યે ચ નષ્ટશૌચા ગતત્રપાઃ

આચારનિયમૈસ્ત્યક્તાઃ પશુચર્યાપરાયણાઃ ।
તેઽત્રાનુકષ્ટગતયો વિણ્મૂત્રશ્લેષ્મરક્તકૈઃ

શ્લેષ્મમલસમાપૂર્ણે નિપતન્તિ દુરાગ્રહાઃ ।
તદેવ ખાદયન્ત્યેતાન્યમાનુચરવર્ગકાઃ

યે શ્વાનગર્દભાદીનાં પતયો વૈ દ્વિજાતયઃ ।
મૃગયારસિકા નિત્યમતીર્થે મૃગઘાતકાઃ

પરેતાંસ્તાન્યમભટા લક્ષીભૂતાન્નરાધમાન્ ।
ઇષુભિશ્ચ વિભિન્દન્તિ તાંસ્તાન્દુર્નયમાગતાન્

યે દમ્ભા દમ્ભયજ્ઞેષુ પશૂન્ઘ્નન્તિ નરાધમાઃ ।
તાનમુષ્મિન્યમભટા નરકે વૈશસે તદા

નિપાત્ય પીડયન્ત્યેવ કશાઘાતૈર્દુરાસદૈઃ ।
યો ભાર્યાં ચ સવર્ણાં વૈ દ્વિજો મદનમોહિતઃ

રેતઃ પાયયતિ મૂઢોઽમુત્ર તં યમકિઙ્કરાઃ ।
રેતઃકુણ્ડે પાતયન્તિ રેતઃ સમ્પાયયન્તિ ચ

યે દસ્યવોઽગ્નિદાશ્ચૈવ ગરદા સાર્થઘાતકાઃ ।
ગ્રામાન્સાર્થાન્વિલુમ્પન્તિ રાજાનો રાજપૂરુષાઃ

તાન્પરેતાન્યમભટા નયન્તિ શ્વાનકાદનમ્ ।
વિંશત્યથિકસંખ્યાતાઃ સારમેયા મહાદ્‍ભુતાઃ

સપ્તશત્યા સમાખ્યાતા રભસં ખાદયન્તિ તે ।
સારમેયાદનં નામ નરકં દારુણં મુને ।
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ અવીચિપ્રભુખાન્મુને

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયામષ્ટમસ્કન્ધે
નરકપ્રદપાતકવર્ણનં નામ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ