દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 8.21

નરકસ્વરૂપવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
તસ્યાનુભાવં ભગવાન્ બ્રહ્મપુત્રઃ સનાતનઃ ।
સભાયાં બ્રહ્મદેવસ્ય ગાયમાન ઉપાસતે

ઉત્પત્તિસ્થિતિલયહેતવોઽસ્ય કલ્પાઃ
સત્ત્વાદ્યાઃ પ્રકૃતિગુણા યદીક્ષયાઽઽસન્ ।
યદ્‌રૂપં ધ્રુવમકૃતં યદેકમાત્મન્-
નાનાધાત્કથમુહ વેદ તસ્ય વર્ત્મ

મૂર્તિં નઃ પુરુકૃપયા બભાર સત્ત્વં
સંશુદ્ધં સદસદિદં વિભાતિ યત્ર ।
યલ્લીલાં મૃગપતિરાદદેઽનવદ્યા-
માદાતું સ્વજનમનાંસ્યુદારવીર્યઃ

યન્નામ શ્રુતમનુકીર્તયેદકસ્મા-
દાર્તો વા યદિ પતિતઃ પ્રલમ્ભનાદ્વા ।
હન્ત્યંહઃ સપદિ નૃણામશેષમન્યં
કં શેષાદ્‍ભગવત આશ્રયેત્યુમુક્ષુઃ

મૂર્ધન્યર્પિતમણુવત્સહસ્રમૂર્ધ્નો
ભૂગોલં સગિરિસરિત્સમુદ્રસત્ત્વમ્ ।
આનન્ત્યાદનમિતવિક્રમસ્ય ભૂમ્નઃ
કો વીર્યાણ્યધિગણયેત્સહસ્રજિહ્વઃ

એવંપ્રભાવો ભગવાનનન્તો
દુરન્તવીર્યોરુગુણાનુભાવઃ ।
મૂલે રસાયાઃ સ્થિત આત્મતન્ત્રો
યો લીલયા ક્ષ્માં સ્થિતયે બિભર્તિ

એતા હ્યેવેહ તુ નૃભિર્ગતયો મુનિસત્તમ ।
ગન્તવ્યા બહુશો યદ્વદ્યથાકર્મવિનિર્મિતાઃ

યથોપદેશં ચ કામાન્સદા કામયમાનકૈઃ ।
એતાવતીર્હિ રાજેન્દ્ર મનુષ્યમૃગપક્ષિષુ

વિપાકગતયઃ પ્રોક્તા ધર્મસ્ય વશગાસ્તથા ।
ઉચ્ચાવચા વિસદૃશા યથાપ્રશ્નં નિબોધત

નારદ ઉવાચ
વૈચિત્ર્યમેતલ્લોકસ્ય કથં ભગવતા કૃતમ્ ।
સમાનત્વે કર્મણાં ચ તન્નો બ્રૂહિ યથાતથમ્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
કર્તુઃ શ્રદ્ધાવશાદેવ ગતયોઽપિ પૃથગ્વિધાઃ ।
ત્રિગુણત્વાત્સદા તાસાં ફલં વિસદૃશં ત્વિહ

સાત્ત્વિક્યા શ્રદ્ધયા કર્તુઃ સુખિત્વં જાયતે સદા ।
દુઃખિત્વં ચ તથા કર્તૂ રાજસ્યા શ્રદ્ધયા ભવેત્

દુઃખિત્વં ચૈવ મૂઢત્વં તામસ્યા શ્રદ્ધયોદિતમ્ ।
તારતમ્યાત્તુ શ્રદ્ધાનાં ફલવૈચિત્ર્યમીરિતમ્

અનાદ્યવિદ્યાવિહિતકર્મણાં પરિણામજાઃ ।
સહસ્રશઃ પ્રવૃત્તાસ્તુ ગતયો દ્વિજપુઙ્ગવ

તદ્‍ભેદાન્વર્ણયિષ્યામિ પ્રાચુર્યેણ દ્વિજોત્તમ ।
ત્રિજગત્યા અન્તરાલે દક્ષિણસ્યાં દિશીહ વૈ

ભૂમેરધસ્તાદુપરિ ત્વતલસ્ય ચ નારદ ।
અગ્નિષ્વાત્તાઃ પિતૃગણા વર્તન્તે પિતરશ્ચ હ

વસન્તિ યસ્યાં સ્વીયાનાં ગોત્રાણાં પરમાશિષઃ ।
સત્યાઃ સમાધિના શીઘ્રં ત્વાશાસાનાઃ પરેણ વૈ

પિતૃરાજોઽપિ ભગવાન્ સમ્પરેતેષુ જન્તુષુ ।
વિષયં પ્રાપિતેષ્વેષુ સ્વકીયૈઃ પુરુષૈરિહ

સગણો ભગવત્પ્રોક્તાજ્ઞાપરો દમધારકઃ ।
યથાકર્મ યથાદોષં વિદધાતિ વિચારદૃક્

સ્વાન્ગણાન્ધર્મતત્ત્વજ્ઞાન્સર્વાનાજ્ઞાપ્રવર્તકાન્ ।
સદા પ્રેરયતિ પ્રાજ્ઞો યથાદેશનિયોજિતાન્

નરકાનેકવિંશત્યા સંખ્યયા વર્ણયન્તિ હિ ।
અષ્ટાવિંશમિતાન્કેચિત્તાનનુક્રમતો બ્રુવે

તામિસ્ર અન્ધતામિસ્રો રૌરવોઽપિ તૃતીયકઃ ।
મહારૌરવનામા ચ કુમ્ભીપાકોઽપરો મતઃ

કાલસૂત્રં તથા ચાસિપત્રારણ્યમુદાહૃતમ્ ।
સૂકરસ્ય મુખં ચાન્ધકૂપોઽથ કૃમિભોજનઃ

સંદંશસ્તપ્તમૂર્તિશ્ચ વજ્રકણ્ટક એવ ચ ।
શાલ્મલી ચાથ દેવર્ષે નામ્ના વૈરતણી તથા

પૂયોદઃ પ્રાણરોધશ્ચ તથા વિશસનં મતમ્ ।
લાલાભક્ષઃ સારમેયાદનમુક્તમતઃ પરમ્

અવીચિરપ્યયઃ પાનં ક્ષારકર્દમ એવ ચ ।
રક્ષોગણાખ્યસમ્ભોજઃ શૂલપ્રોતોઽપ્યતઃ પરમ્

દન્દશૂકોઽવટારોધઃ પર્યાવર્તનકઃ પરમ્ ।
સૂચીમુખમિતિ પ્રોક્તા અષ્ટાવિંશતિનારકાઃ

ઇત્યેતે નારકા નામ યાતનાભૂમયઃ પરાઃ ।
કર્મભિશ્ચાપિ ભૂતાનાં ગમ્યાઃ પદ્મજસમ્ભવ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતેમહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયામષ્ટમસ્કન્ધે
નરકસ્વરૂપવર્ણનં નામૈકવિંશોઽધ્યાયઃ