દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 8.19

અતલવિતલસુતલલોકવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
પ્રથમે વિવરે વિપ્ર અતલાખ્યે મનોરમે ।
મયપુત્રો બલો નામ વર્તતેઽખર્વગર્વકૃત્

ષણ્ણવત્યો યેન સૃષ્ટા માયાઃ સર્વાર્થસાધિકાઃ ।
માયાવિનો યાશ્ચ સદ્યો ધારયન્તિ ચ કાશ્ચન

જૃમ્ભમાણસ્ય યસ્યૈવ બલસ્ય બલશાલિનઃ ।
સ્ત્રીગણા ઉપપદ્યન્તે ત્રયોલોકવિમોહનાઃ

પુંશ્ચલ્યશ્ચૈવ સ્વૈરિણ્યઃ કામિન્યશ્ચેતિ વિશ્રુતાઃ ।
યા વૈ બિલાયનં પ્રેષ્ઠં પ્રવિષ્ટં પુરુષં રહઃ

રસેન હાટકાખ્યેન સાધયિત્વા પ્રયત્‍નતઃ ।
સ્વવિલાસાવલોકાનુરાગસ્મિતવિગૂહનૈઃ

સંલાપવિભ્રમાદ્યૈશ્ચ રમયન્ત્યપિ તાઃ સ્ત્રિયઃ ।
યસ્મિન્નુપયુક્તે જનો મનુતે બહુધા સ્વયમ્

ઈશ્વરોઽહમહં સિદ્ધો નાગાયુતબલો મહાન્ ।
આત્માનં મન્યમાનઃ સન્મદાન્ધ ઇવ કથ્યતે

એવં પ્રોક્તા સ્થિતિશ્ચાત્ર અતલસ્ય ચ નારદ ।
દ્વિતીયવિવરસ્યાત્ર વિતલસ્ય નિબોધત

ભૂતલાધસ્તલે ચૈવ વિતલે ભગવાન્ભવઃ ।
હાટકેશ્વરનામાયં સ્વપાર્ષદગણૈર્વૃતઃ

પ્રજાપતિકૃતસ્યાપિ સર્ગસ્ય બૃંહણાય ચ ।
ભવાન્યા મિથુનીભૂય આસ્તે દેવાધિપૂજિતઃ

ભવયોર્વીર્યસમ્ભૂતા હાટકી સરિદુત્તમા ।
સમિદ્ધો મરુતા વહ્નિરોજસા પિબતીવ હિ

તન્નિષ્ઠ્યૂતં હાટકાખ્યં સુવર્ણં દૈત્યવલ્લભમ્ ।
દૈત્યાઙ્ગના ભૂષણાર્હં સદા તં ધારયન્તિ હિ

તદ્બિલાધસ્તલાત્પ્રોક્તં સુતલાખ્યં બિલેશ્વરમ્ ।
પુણ્યશ્લોકો બલિર્નામા આસ્તે વૈરોચનિર્મુને

મહેન્દ્રસ્ય ચ દેવસ્ય ચિકીર્ષુઃ પ્રિયમુત્તમમ્ ।
ત્રિવિક્રમોઽપિ ભગવાન્ સુતલે બલિમાનયત્

ત્રૈલોક્યલક્ષ્મીમાક્ષિપ્ય સ્થાપિતઃ કિલ દૈત્યરાટ્ ।
ઇન્દ્રાદિષ્વપ્યલબ્ધા યા સા શ્રીસ્તમનુવર્તતે

તમેવ દેવદેવેશમારાધયતિ ભક્તિતઃ ।
વ્યપેતસાધ્વસોઽદ્યાપિ વર્તતે સુતલાધિપઃ

ભૂમિદાનફલં હ્યેતત્પાત્રભૂતેઽખિલેશ્વરે ।
વર્ણયન્તિ મહાત્માનો નૈતદ્યુક્તં ચ નારદ

વાસુદેવે ભગવતિ પુરુષાર્થપ્રદે હરૌ ।
એતદ્દાનફલં વિપ્ર સર્વથા નહિ યુજ્યતે

યસ્યૈવ દેવદેવસ્ય નામાપિ વિવશો ગૃણન્ ।
સ્વકીયકર્મબન્ધીયગુણાન્વિધુનુતેઽઞ્જસા

યત્ક્લેશબન્ધહાનાય સાંખ્યયોગાદિસાધનમ્ ।
કુર્વતે યતયો નિત્યં ભગવત્યખિલેશ્વરે

ન ચાયં ભગવાનસ્માનનુજગ્રાહ નારદ ।
માયામયં ચ ભોગાનામૈશ્વર્યં વ્યતનોત્પરમ્

સર્વક્લેશાધિહેતું તદાત્માનુસ્મૃતિમોષણમ્ ।
યં સાક્ષાદ્‍ભગવાન્ વિષ્ણુઃ સર્વોપાયવિદીશ્વરઃ

યાઞ્જાછલેનાપહૃતં સર્વસ્વં દેહશેષકમ્ ।
અપ્રાપ્તાન્યોપાય ઈશઃ પાશૈર્વારુણસંભવૈઃ

બન્ધયિત્વાવમુચ્યાપિ ગિરિદર્યામિવાબ્રવીત્ ।
અસાવિન્દ્રો મહામૂઢો યસ્ય મન્ત્રી બૃહસ્પતિઃ

પ્રસન્નમિમમત્યર્થમયાચલ્લોકસમ્પદમ્ ।
ત્રૈલોક્યમિદમૈશ્વર્યં કિયદેવાતિતુચ્છકમ્

આશિષાં પ્રભવં મુક્ત્વા યો મૂઢો લોકસમ્પદિ ।
અસ્મત્પિતામહઃ શ્રીમાન્ પ્રહ્લાદો ભગવત્પ્રિયઃ

દાસ્યં વવ્રે વિભોસ્તસ્ય સર્વલોકોપકારકઃ ।
પિત્ર્યમૈશ્વર્યમતુલં દીયમાનં ચ વિષ્ણુના

પિતર્યુપરતે વીરે નૈવૈચ્છદ્‍ભગવત્પ્રિયઃ ।
તસ્યાતુલાનુભાવસ્ય સર્વલોકોપધીમતઃ

અસ્મદ્વિધો નાલ્પપક્વેતરદોષોઽવગચ્છતિ ।
એવં દૈત્યપતિઃ સોઽયં બલિઃ પરમપૂજિતઃ

સુતલે વર્તતે યસ્ય દ્વારપાલો હરિઃ સ્વયમ્ ।
એકદા દિગ્વિજયે રાજા રાવણો લોકરાવણઃ

પ્રવિશન્સુતલે યેન ભક્તાનુગ્રહકારિણા ।
પાદાઙ્ગુષ્ઠેન પ્રક્ષિપ્તો યોજનાયુતમત્ર હિ

એવંભૂતાનુભાવોઽયં બલિઃ સર્વસુખૈકભુક્ ।
આસ્તે સુતલરાજસ્થો દેવદેવપ્રસાદતઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયામષ્ટમસ્કન્ધે
અતલવિતલસુતલલોકવર્ણનં નામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ