દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 7.5

અશ્વિભ્યાં ચ્યવનદ્વારા સોમપાનાય પ્રતિજ્ઞાવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ -
તયોસ્તદ્‌ભાષિતં શ્રુત્વા વેપમાના નૃપાત્મજા ।
ધૈર્યમાલમ્બ્ય તૌ તત્ર બભાષે મિતભાષિણી

દેવૌ વાં રવિપુત્રૌ ચ સર્વજ્ઞૌ સુરસમ્મતૌ ।
સતીં માં ધર્મશીલાં ચ નૈવં વદિતુમર્હથઃ

પિત્રા દત્તા સુરશ્રેષ્ઠૌ મુનયે યોગધર્મિણે ।
કથં ગચ્છામિ તં માર્ગં પુંશ્ચલીગણસેવિતમ્

દ્રષ્ટાયં સર્વલોકસ્ય કર્મસાક્ષી દિવાકરઃ ।
કશ્યપાચ્ચૈવ સમ્ભૂતો નૈવં ભાષિતુમર્હથઃ

કુલકન્યા પતિં ત્યક્ત્વા કથમન્યં ભજેન્નરમ્ ।
અસારેઽસ્મિન્હિ સંસારે જાનન્તૌ ધર્મનિર્ણયમ્

યથેચ્છં ગચ્છતં દેવૌ શાપં દાસ્યામિ વાનઘૌ ।
સુકન્યાહં ચ શર્યાતેઃ પતિભક્તિપરાયણા

વ્યાસ ઉવાચ -
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્યા નાસત્યૌ વિસ્મિતૌ ભૃશમ્ ।
તાવબ્રૂતાં પુનસ્ત્વેનાં શઙ્કમાનૌ ભયં મુનેઃ

રાજપુત્રિ પ્રસન્નૌ તે ધર્મેણ વરવર્ણિનિ ।
વરં વરય સુશ્રોણિ દાસ્યાવઃ શ્રેયસે તવ

જાનીહિ પ્રમદે નૂનં આવાં દેવભિષગ્વરૌ ।
યુવાનં રૂપસમ્પન્નં પ્રકુર્યાવઃ પતિં તવ

તતસ્ત્રયાણામસ્માકં પતિમેકતમં વૃણુ ।
સમાનરૂપદેહાનાં મધ્યે ચાતુર્યપણ્ડિતે

સા તર્યોવચનં શ્રુત્વા વિસ્મિતા સ્વપતિં તદા ।
ગત્વોવાચ તયોર્વાક્યં તાભ્યામુક્તં યદદ્‌ભુતમ્

સુકન્યોવાચ -
સ્વામિન્ સૂર્યસુતૌ દેવૌ સમ્પ્રાપ્તૌ ચ્યવનાશ્રમે ।
દૃષ્ટૌ મયા દિવ્યદેહૌ નાસત્યૌ ભૃગુનન્દન

વીક્ષ્ય માં ચારુસર્વાઙ્‍ગીં જાતૌ કામાતુરાવુભૌ ।
કથિતં વચનં સ્વામિન્ પતિં તે નવયૌવનમ્

દિવ્યદેહં કરિષ્યાવશ્ચક્ષુષ્મન્તં મુનિં કિલ ।
એતેન સમયેનાદ્ય તં શૃણુ ત્વં મયોદિતમ્

સમાવયવરૂપં ચ કરિષ્યાવઃ પતિં તવ ।
તત્ર ત્રયાણામસ્માકં પતિમેકતમં વૃણુ

તચ્છ્રુત્વાહમિહાયાતા પ્રષ્ટું ત્વાં કાર્યમદ્‌ભુતમ્ ।
કિં કર્તવ્યમતઃ સાધો બ્રૂહ્યસ્મિન્કાર્યસઙ્કટે

દેવમાયાપિ દુર્જ્ઞેયા ન જાને કપટં તયોઃ ।
યદાજ્ઞાપય સર્વજ્ઞ તત્કરોમિ તવેપ્સિતમ્

ચ્યવન ઉવાચ -
ગચ્છ કાન્તેઽદ્ય નાસત્યૌ વચનાન્મમ સુવ્રતે ।
આનયસ્વ સમીપં મે શીઘ્રં દેવભિષગ્વરૌ

ક્રિયતામાશુ તદ્વાક્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા
વ્યાસ ઉવાચ -
એવં સા સમનુજ્ઞાતા તત્ર ગત્વા વચોઽબ્રવીત્

ક્રિયતામાશુ નાસત્યૌ સમયેન સુરોત્તમૌ ।
તચ્છ્રુત્વા ચાશ્વિનૌ વાક્યં તસ્યાસ્તૌ તત્ર ચાગતૌ

ઊચતૂ રાજપુત્રીં તાં પતિસ્તવ વિશત્વપઃ ।
રૂપાર્થં ચ્યવનસ્તૂર્ણં તતોઽમ્ભઃ પ્રવિવેશ હ

અશ્વિનાવપિ પશ્ચાત્તત્પ્રવિષ્ટૌ સર ઉત્તમમ્ ।
તતસ્તે નિઃસૃતાસ્તસ્માત્સરસસ્તત્ક્ષણાત્ત્રયઃ ।
તુલ્યરૂપા દિવ્ય દેહા યુવાનઃ સદૃશાઃ કિલ ।
દિવ્યકુણ્ડલભૂષાઢ્યાઃ સમાનાવયવાસ્તથા

તેઽબ્રુવન્સહિતાઃ સર્વે વૃણીષ્વ વરવર્ણિનિ ।
અસ્માકમીપ્સિતં ભદ્રે પતિં ત્વમમલાનને

યસ્મિન્વાપ્યધિકા પ્રીતિસ્તં વૃણુષ્વ વરાનને ।
વ્યાસ ઉવાચ -
સા દૃષ્ટ્વા તુલ્યરૂપાંસ્તાન્સમાનવયસસ્તથા

એકસ્વરાંસ્તુલ્યવેષાંસ્ત્રીન્વૈ દેવસુતોપમાન્ ।
સા તુ સંશયમાપન્ના વીક્ષ્ય તાન્સદૃશાકૃતીન્

અજાનન્તી પતિં સમ્યગ્વ્યાકુલા સમચિન્તયત્ ।
કિં કરોમિ ત્રયસ્તુલ્યાઃ કં વૃણોમિ ન વેદ્મ્યહમ્

પતિં દેવસુતા હ્યેતે સંશયે પતિતાસ્મ્યહમ્ ।
ઇન્દ્રજાલમિદં સમ્યગ્દેવાભ્યામિહ કલ્પિતમ્

કર્તવ્યં કિં મયા ચાત્ર મરણં સમુપાગતમ્ ।
ન મયા પતિમુત્સૃજ્ય વરણીયઃ કથઞ્ચન

દેવસ્ત્વાધુનિકઃ કશ્ચિદિત્યેષા મમ ધારણા ।
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા પરાં વિશ્વેશ્વરીં શિવામ્

દધ્યૌ ભગવતીં દેવીં તુષ્ટાવ ચ કૃશોદરી ।
સુકન્યોવાચ -
શરણં ત્વાં જગન્માતઃ પ્રાપ્તાસ્મિ ભૃશદુઃખિતા

રક્ષ મેઽદ્ય સતીધર્મં નમામિ ચરણૌ તવ ।
નમઃ પદ્મોદ્‌ભવે દેવિ નમઃ શઙ્કરવલ્લભે

વિષ્ણુપ્રિયે નમો લક્ષ્મિ વેદમાતઃ સરસ્વતિ ।
ઇદં જગત્ત્વયા સૃષ્ટં સર્વં સ્થાવરજઙ્ગમમ્

પાસિ ત્વમિદમવ્યગ્રા તથાત્સિ લોકશાન્તયે ।
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં જનની ત્વં સુસમ્મતા

બુદ્ધિદાસિ ત્વમજ્ઞાનાં જ્ઞાનિનાં મોક્ષદા સદા ।
આજ્ઞા ત્વં પ્રકૃતિઃ પૂર્ણા પુરુષપ્રિયદર્શના

ભુક્તિમુક્તિપ્રદાસિ ત્વં પ્રાણિનાં વિશદાત્મનામ્ ।
અજ્ઞાનાં દુઃખદા કામં સત્ત્વાનાં સુખસાધના

સિદ્ધિદા યોગિનામમ્બ જયદા કીર્તિદા પુનઃ ।
શરણં ત્વાં પ્રપન્નાસ્મિ વિસ્મયં પરમં ગતા

પતિં દર્શય મે માતર્મગ્નાસ્મિ શોકસાગરે ।
દેવાભ્યાં ચરિતં કૂટં કં વૃણોમિ વિમોહિતા

પતિં દર્શય સર્વજ્ઞે વિદિત્વા મે સતીવ્રતમ્ ।
વ્યાસ ઉવાચ -
એવં સ્તુતા તદા દેવા તથા ત્રિપુરસુન્દરી

હૃદયેઽસ્યાસ્તદા જ્ઞાનં દદાવાશુ સુખોદયમ્ ।
નિશ્ચિત્ય મનસા તુલ્યવયોરૂપધરાન્સતી

પ્રસમીક્ષ્ય તુ તાન્ સર્વાન્વવ્રે બાલા સ્વકં પતિમ્ ।
વૃતેઽથ ચ્યવને દેવૌ સન્તુષ્ટૌ તૌ બભૂવતુઃ

સતીધર્મં સમાલોક્ય સમ્પ્રીતૌ દદતુર્વરમ્ ।
ભગવત્યાઃ પ્રસાદેન પ્રસન્નૌ તૌ સુરૌત્તમૌ

મુનિમામન્ત્ર્ય તરસા ગમનાયોદ્યતાવુભૌ ।
લબ્ધ્વા તુ ચ્યવનો રૂપં નેત્રે ભાર્યાં ચ યૌવનમ્

હૃષ્ટોઽબ્રવીન્મહાતેજાસ્તૌ નાસત્યાવિદં વચઃ ।
ઉપકારઃ કૃતોઽયં મે યુવાભ્યાં સુરસત્તમૌ

કિં બ્રવીમિ સુખં પ્રાપ્તં સંસારેઽસ્મિન્નનુત્તમે ।
પ્રાપ્ય ભાર્યાં સુકેશાન્તાં દુઃખં મેઽભવદન્વહમ્

અન્ધસ્ય ચાતિવૃદ્ધસ્ય ભોગહીનસ્ય કાનને ।
યુવાભ્યાં નયને દત્તે યૌવનં રૂપમદ્‌ભુતમ્

સમ્પાદિતં તતં કિઞ્ચિદુપકર્તુમહં બ્રુવે ।
ઉપકારિણિ મિત્રે યો નોપકુર્યાત્કથઞ્ચન

તં ધિગસ્તુ નરં દેવૌ ભવેચ્ચ ઋણવાન્ભુવિ ।
તસ્માદ્વાં વાઞ્છિતં કિઞ્ચિદ્દાતુમિચ્છામિ સામ્પ્રતમ્

આત્મનો ઋણમોક્ષાય દેવેશૌ નૂતનસ્ય ચ ।
પ્રાર્થિતં વાં પ્રદાસ્યામિ યદલભ્યં સુરાસુરૈઃ

બ્રુવાથાં વાં મનોદ્દિષ્ટં પ્રીતોઽસ્મિ સુકૃતેન વામ્ ।
શ્રુત્વા તૌ તુ મુનેર્વાક્યમભિમન્ત્ર્ય પરસ્પરમ્

તમૂચતુર્મુનિશ્રેષ્ઠં સુકન્યાસહિતં સ્થિતમ્ ।
મુને પિતુઃ પ્રસાદેન સર્વં નો મનસેપ્સિતમ્

ઉત્કણ્ઠા સોમપાનસ્ય વર્તતે નૌ સુરૈઃ સહ ।
ભિષજાવિતિ દેવેન નિષિદ્ધૌ ચમસગ્રહે

શક્રેણ વિતતે યજ્ઞે બ્રહ્મણઃ કનકાચલે ।
તસ્માત્ત્વમપિ ધર્મજ્ઞ યદિ શક્તોઽસિ તાપસ

કાર્યમેતદ્ધિ કર્તવ્યં વાઞ્છિતં નૌ સુસમ્મતમ્ ।
એતદ્વિજ્ઞાય વા બ્રહ્મન્કુરુ વાં સોમપાયિનૌ

પિપાસાસ્તિ સુદુષ્પ્રાપપા ત્વત્તઃ સમુપયાસ્યતિ ।
ચ્યવનસ્તુ તયોઃ પ્રાહ તચ્છ્રુત્વા વચનં મૃદુ

યદહં રૂપસમ્પન્નો વયસા ચ સમન્વિતઃ ।
કૃતો ભવદ્‌ભ્યાં વૃદ્ધઃ સન્ભાર્યાં ચ પ્રાપ્તવાનિતિ

તસ્માદ્યુવાં કરિષ્યામિ પ્રીત્યાહં સોમપાયિનૌ ।
મિષતો દેવરાજસ્ય સત્યમેતદ્‌બ્રવીમ્યહમ્

રાજ્ઞસ્તુ વિતતે યજ્ઞે શર્યાતેરમિતદ્યુતેઃ ।
ઇત્યાકર્ણ્ય વચો હૃષ્ટૌ તૌ દિવં પ્રતિજગ્મતુઃ

ચ્યવનસ્તાં ગૃહીત્વા તુ જગામાશ્રમમણ્ડલમ્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં
સંહિતાયાં સપ્તમસ્કન્ધે અશ્વિભ્યાં ચ્યવનદ્વારા
સોમપાનાય પ્રતિજ્ઞાવર્ણનં નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ