દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 7.4

અશ્વિનીકુમારયોઃ સુકન્યાં પ્રતિ બોધવચનવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ -
ગતે રાજનિ સા બાલા પતિસેવાપરાયણા ।
બભૂવ ચ તથાગ્નીનાં સેવને ધર્મતત્પરા

ફલાન્યાદાય સ્વાદૂનિ મૂલાનિ વિવિધાનિ ચ ।
દદૌ સા મુનયે બાલા પતિસેવાપરાયણા

પતિં તપ્તોદકેનાશુ સ્નાપયિત્વા મૃગત્વચા ।
પરિવેષ્ટ્ય શુભાયાં તુ બૃસ્યાં સ્થાપિતવત્યપિ

તિલાન્ યવકુશાનગ્રે પરિકલ્પ્ય કમણ્ડલુમ્ ।
તમુવાચ નિત્યકર્મ કુરુષ્વ મુનિસત્તમ

તમુત્થાપ્ય કરે કૃત્વા સમાપ્તે નિત્યકર્મણિ ।
બૃસ્યાં વા સંસ્તરે બાલા ભર્તારં સંન્યવેશયત્

પશ્ચાદાનીય પક્વાનિ ફલાનિ ચ નૃપાત્મજા ।
ભોજયામાસ ચ્યવનં નીવારાન્નં સુસંસ્કૃતમ્

ભુક્તવન્તં પતિં તૃપ્તં દત્ત્વાચમનમાદરાત્ ।
પશ્ચાચ્ચ પૂગં પત્રાણિ દદૌ ચાદરસંયુતા

ગૃહીતમુખવાસં તં સંવેશ્ય ચ શુભાસને ।
ગૃહીત્વાઽઽજ્ઞાં શરીરસ્ય ચકાર સાધનં તતઃ

ફલાહારં સ્વયં કૃત્વા પુનર્ગત્વા ચ સન્નિધૌ ।
પ્રોવાચ પ્રણયોપેતા કિમાજ્ઞાપયસે પ્રભો

પાદસંવાહનં તેઽદ્ય કરોમિ યદિ મન્યસે ।
એવં સેવાપરા નિત્યં બભૂવ પતિતત્પરા

સાયં હોમાવસાને સા ફલાન્યાહૃત્ય સુન્દરી ।
અર્પયામાસ મુનયે સ્વાદૂનિ ચ મૃદૂનિ ચ

તતઃ શેષાણિ બુભુજે પ્રેમયુક્તા તદાજ્ઞયા ।
સુસ્પર્શાસ્તરણં કૃત્વા શાયયામાસ તં મુદા

સુપ્તે સુખં પ્રિયે કાન્તા પદસંવાહનં તદા ।
ચકાર પૃચ્છતી ધર્મં કુલસ્ત્રીણાં કૃશોદરી

પાદસંવાહનં કૃત્વા નિશિ ભક્તિપરાયણા ।
નિદ્રિતં ચ મુનિં જ્ઞાત્વા સુષ્વાપ ચરણાન્તિકે

શુચૌ પ્રતિષ્ઠિતં વીક્ષ્ય તાલવૃન્તેન ભામિની ।
કુર્વાણા શીતલં વાયું સિષેવે સ્વપતિં તદા

હેમન્તે કાષ્ઠસમ્ભારં કૃત્વાગ્નિજ્વલનં પુરઃ ।
સ્થાપયિત્વા તથાપૃચ્છત્સુખં તેઽસ્તીતિ ચાસકૃત્

બ્રાહ્મે મુહૂર્તે ચોત્થાય જલં પાત્રં ચ મૃત્તિકામ્ ।
સમર્પયિત્વા શૌચાર્થં સમુત્થાપ્ય પતિં પ્રિયા

સ્થાનાદ્દૂરે ચ સંસ્થાપ્ય દૂરં ગત્વા સ્થિરાભવત્ ।
કૃતશૌચં પતિં જ્ઞાત્વા ગત્વા જગ્રાહ તં પુનઃ

આનીયાશ્રમમવ્યગ્રા ચોપવેશ્યાસને શુભે ।
મૃજ્જલાભ્યાં ચ પ્રક્ષાલ્ય પાદાવસ્ય યથાવિધિ

દત્ત્વાઽઽચમનપાત્રં તુ દન્તધાવનમાહરત્ ।
સમર્પ્ય દન્તકાષ્ઠં ચ યથોક્તં નૃપનન્દિની

ચકારોષ્ણં જલં શુદ્ધં સમાનીતં સુપાવનમ્ ।
સ્નાનાર્થં જલમાહૃત્ય પપ્રચ્છ પ્રણયાન્વિતા

કિમાજ્ઞાપયસે બ્રહ્મન્ કૃતં વૈ દન્તધાવનમ્ ।
ઉષ્ણોદકં સુસમ્પન્નં કુરુ સ્નાનં સમન્ત્રકમ્

વર્તતે હોમકાલોઽયં સન્ધ્યા પૂર્વા પ્રવર્તતે ।
વિધિવદ્‌હવનં કૃત્વા દેવતાપૂજનં કુરુ

એવં કન્યા પતિં લબ્ધ્વા તપસ્વિનમનિન્દિતા ।
નિત્યં પર્યચરત્પ્રીત્યા તપસા નિયમેન ચ

અગ્નીનામતિથીનાં ચ શુશ્રૂષાં કુર્વતી સદા ।
આરાધયામાસ મુદા ચ્યવનં સા શુભાનના

કસ્મિંશ્ચિદથ કાલે તુ રવિજાવશ્વિનાવુભૌ ।
ચ્યવનસ્યાશ્રમાભ્યાશે ક્રીડમાનૌ સમગતૌ

જલે સ્નાત્વા તુ તાં કન્યાં નિવૃત્તાં સ્વાશ્રમં પ્રતિ ।
ગચ્છન્તીં ચારુસર્વાઙ્‌ગીં રવિપુત્રાવપશ્યતામ્

તાં દૃષ્ટ્વા દેવકન્યાભાં ગત્વા ચાન્તિકમાદરાત્ ।
ઊચતુઃ સમભિદ્રુત્ય નાસત્યાવતિમોહિતૌ

ક્ષણં તિષ્ઠ વરારોહે પ્રષ્ટું ત્વાં ગજગામિનિ ।
આવાં દેવસુતૌ પ્રાપ્તૌ બ્રૂહિ સત્યં શુચિસ્મિતે

પુત્રી કસ્ય પતિઃ કસ્તે કથમુદ્યાનમાગતા ।
એકાકિની તડાગેઽસ્મિન્ સ્નાનાર્થં ચારુલોચને

દ્વિતીયા શ્રીરિવાભાસિ કાન્ત્યા કમલલોચને ।
ઇચ્છામસ્તુ વયં જ્ઞાતું તત્ત્વમાખ્યાહિ શોભને

કોમલૌ ચરણૌ કાન્તે સ્થિતૌ ભૂમાવનાવૃતૌ ।
હૃદાયે કુરુતઃ પીડાં ચલન્તૌ ચલલોચને

વિમાનાર્હાસિ તન્વઙ્‌ગિ કથં પદ્ભ્યાં વ્રજસ્યદઃ ।
અનાવૃતાત્ર વિપિને કિમર્થં ગમનં તવ

દાસીશતસમાયુક્તા કથં ચ ત્વં વિનિર્ગતા ।
રાજપુત્ર્યપ્સરા વાસિ વદ સત્યં વરાનને

ધન્યા માતા યતો જાતા ધન્યોઽસૌ જનકસ્તવ ।
વક્તું ત્વાં નૈવ શક્તૌ ચ ભર્તુર્ભાગ્યં તવાનઘે

દેવલિકાધિકા ભૂમિરિયં ચૈવ સુલોચને ।
પ્રચલંશ્ચરણસ્તેઽદ્ય સમ્પાવયતિ ભૂતલમ્

સૌભાગ્યાશ્ચ મૃગાઃ કામં યે ત્વાં પશ્યન્તિ વૈ વને ।
યે ચાન્યે પક્ષિણઃ સર્વે ભૂરિયં ચાતિપાવના

સ્તુત્યાલં તવ ચાત્યર્થં સત્યં બ્રૂહિ સુલોચને ।
પિતા કસ્તે પતિઃ ક્વાસૌ દ્રષ્ટુમિચ્છાસ્તિ સાદરમ્

વ્યાસ ઉવાચ -
તયોરિતિ વચઃ શ્રુત્વા રાજકન્યાતિસુન્દરી ।
તાવુવાચ ત્રપાક્રાન્તા દેવપુત્રી નૃપાત્મજા

શર્યાતિતનયાં માં વાં વિત્તં ભાર્યાં મુનેરિહ ।
ચ્યવનસ્ય સતીં કાન્તાં પિત્રા દત્તાં યદૃચ્છયા

પતિરન્ધોઽસ્તિ મે દેવૌ વૃદ્ધશ્ચાતીવ તાપસઃ ।
તસ્ય સેવામહોરાત્રં કરોમિ પ્રીતિમાનસા

કૌ યુવાં કિમિહાયાતૌ પતિસ્તિષ્ઠતિ ચાશ્રમે ।
તત્રાગત્ય પ્રકુરુતમાશ્રમં ચાદ્ય પાવનમ્

તદાકર્ણ્ય વચો દસ્રાવૂચતુસ્તાં નરાધિપ ।
કથં ત્વમપિ કલ્યાણિ પિતા દત્તા તપસ્વિને

ભ્રાજસેઽસ્મિન્વનોદ્દેશે વિદ્યુત્સૌદામિની યથા ।
ન દેવેષ્વપિ તુલ્યા હિ તવ દૃષ્ટાસ્તિ ભામિનિ

ત્વં દિવ્યામ્બરયોગ્યાસિ શોભસે નાજિનૈર્વૃતા ।
સર્વાભરણસંયુક્તા નીલાલકવરૂથિની

અહો વિધેર્દુષ્કલિતં વિચેષ્ટિતં
યદત્ર રમ્ભોરુ વને વિષીદસિ ।
વિશાલનેત્રેઽન્ધમિમં પતિં પ્રિયે
મુનિં સમાસાદ્ય જરાતુરં ભૃશમ્

વૃથા વ્રતસ્તેન ભૃશં ન શોભસે
નવં વયઃ પ્રાપ્ય સુનૃત્યપણ્ડિતે ।
મનોભવેનાશુ શરાઃ સુસન્ધિતાઃ
પતન્તિ કસ્મિન્પતિરીદૃશસ્તવ

ત્વમન્ધભાર્યા નવયૌવનાન્વિતા
કૃતાસિ ધાત્રા નનુ મન્દબુદ્ધિના ।
ન ચૈનમર્હસ્યસિતાયતેક્ષણે
પતિં ત્વમન્યં કુરુ ચારુલોચને

વૃથૈવ તે જીવિતમમ્બુજેક્ષણે
પતિં ચ સમ્પ્રાપ્ય મુનિં ગતેક્ષણમ્ ।
વને નિવાસં ચ તથાજિનામ્બર-
પ્રધારણં યોગ્યતરં ન મન્મહે

અતોઽનવદ્યાઙ્ગ્યુભયોસ્ત્વમેકં
વરં કુરુષાવહિતા સુલોચને ।
કિં યૌવનં માનિનિ સઙ્કરોષિ
વૃથા મુનિં સુન્દરિ સેવમાના

કિં સેવસે ભાગ્યવિવર્જિતં તં
સમુજ્ઝિતં પોષણરક્ષણાભ્યામ્ ।
ત્યક્ત્વા મુનિં સર્વસુખાપવર્જિતં
ભજાનવદ્યાઙ્ગ્યુભયોસ્ત્વમેકમ્

ત્વં નન્દને ચૈત્રરથે વને ચ
કુરુષ્વ કાન્તે પ્રથિતં વિહારમ્ ।
અન્ધેન વૃદ્ધેન કથં હિ કાલં
વિનેષ્યસે માનિનિ માનહીનમ્

ભૂપાત્મજા ત્વં શુભલક્ષણા ચ
જાનાસિ સંસારવિહારભાવમ્ ।
ભાગ્યેન હીના વિજને વનેઽત્ર
કાલં કથં વાહયસે વૃથા ચ

તસ્માદ્‌ભજસ્વ પિકભાષિણિ ચારુવક્ત્રે
એવં દ્વયોસ્તવ સુખાય વિશાલનેત્રે ।
દેવાલયુષે ચ કૃશોદરિ ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાન્
ત્યક્ત્વા મુનિં જરઠમાશુ નૃપેન્દ્રપુત્રિ

કિં તે સુખં ચાત્ર વને સુકેશિ
વૃદ્ધેન સાર્ધં વિજને મૃગાક્ષિ ।
સેવા તથાન્ધસ્ય નવં વયશ્ચ
કિં તે મતં ભૂપતિપુત્રિ દુઃખમ્

શશિમુખિ ત્વમતીવ સુકોમલા
ફલજલાહરણં તવ નોચિતમ્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં
સંહિતાયાં સપ્તમસ્કન્ધે અશ્વિનીકુમારયોઃ સુકન્યાં
પ્રતિ બોધવચનવર્ણનં નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ