દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.7

ઇન્દ્રસ્ય પદ્મનાલપ્રવેશાનન્તરં નહુષસ્ય દેવેન્દ્રપદેઽભિષેકવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
અથ તં પતિતં દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુર્વિષ્ણુપુરીં યયૌ ।
મનસા શઙ્કમાનસ્તુ તસ્ય હત્યાકૃતં ભયમ્

ઇન્દ્રોઽપિ ભયસંત્રસ્તો યયાવિન્દ્રપુરીં તતઃ ।
મુનયો ભયસંવિગ્ના હ્યભવન્નિહતે રિપૌ

કિમસ્માભિઃ કૃતં પાપં યદસૌ વઞ્ચિતઃ કિલ ।
મુનિશબ્દો વૃથા જાતઃ સુરેશસ્ય ચ સઙ્ગમાત્

અસ્માકં વચનાદ્‌વૃત્રો વિશ્વાસમગમત્કિલ ।
વિશ્વાસઘાતિનઃ સઙ્ગાદ્વયં વિશ્વાસઘાતકાઃ

ધિગિયં મમતા પાપમૂલમેવમનર્થકૃત્ ।
યદસ્માભિશ્છલં કૃત્વા શપથૈર્વઞ્ચિતોઽસુરઃ

મન્ત્રકૃદ્‌બુદ્ધિદાતા ચ પ્રેરકઃ પાપકારિણામ્ ।
પાપભાક્સ ભવેન્નૂનં પક્ષકર્તા તથૈવ ચ

વિષ્ણુનાપિ કૃતં પાપં યત્સાહાય્યમવાપ્તવાન્ ।
વજ્રં પ્રવિશ્ય યેનાસૌ પાતિતઃ સત્ત્વમૂર્તિના

નૂનં સ્વાર્થપરઃ પ્રાણી ન પાપાત્‌ત્રાસમશ્નુતે ।
હરિણા હરિસઙ્ગેન સર્વથા દુષ્કૃતં કૃતમ્

દ્વાવેવ સ્તઃ પદાર્થાનાં દ્વાવેવ નિધનં ગતૌ ।
પ્રથમશ્ચ તુરીયશ્ચ યૌ ત્રિલોક્યાં તુ દુર્લભૌ

અર્થકામૌ પ્રશસ્તૌ દ્વૌ સર્વેષાં સમ્મતૌ પ્રિયૌ ।
ધર્માધર્મેતિ વાગ્વાદો દમ્ભોઽયં મહતામપિ

મુનયોઽપિ મનસ્તાપમેવં કૃત્વા પુનઃ પુનઃ ।
જગ્મુઃ સ્વાનાશ્રમાનેવ વિમનસ્કા હતોદ્યમાઃ

ત્વષ્ટા તુ નિહતં શ્રુત્વા પુત્રમિન્દ્રેણ ભારત ।
રુરોદ દુઃખસન્તપ્તો નિર્વેદમગમત્પુનઃ

યત્રાસૌ પતિતસ્તત્ર ગત્વા વીક્ષ્ય તથાગતમ્ ।
સંસ્કારં કારયામાસ વિધિવત્પારલૌકિકમ્

સ્નાત્વાસ્ય સલિલં દત્ત્વા કૃત્વા ચૈવૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ।
શશાપેન્દ્રં સ શોકાર્તઃ પાપિષ્ઠં મિત્રઘાતકમ્

યથા મે નિહતઃ પુત્રઃ પ્રલોભ્ય શપથૈર્ભૃશમ્ ।
તથેન્દ્રોઽપિ મહદ્દુઃખં પ્રાપ્નોતુ વિધિનિર્મિતમ્

ઇતિ શપ્ત્વા સુરેશાનં ત્વષ્ટા તાપસમન્વિતઃ ।
મેરોઃ શિખરમાસ્થાય તપસ્તેપે સુદુષ્કરમ્

જનમેજય ઉવાચ
હત્વા ત્વાષ્ટ્રં સુરેશોઽથ કામવસ્થામવાપ્તવાન્ ।
સુખં વા દુઃખમેવાગ્રે તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ

વ્યાસ ઉવાચ
કિં પૃચ્છસિ મહાભાગ સન્દેહઃ કીદૃશસ્તવ ।
અવશ્યમેવ ભોક્તવ્યં કૃતં કર્મ શુભાશુભમ્

બલિષ્ઠૈર્દુર્બલૈર્વાપિ સ્વલ્પં વા બહુ વા કૃતમ્ ।
સર્વથૈવ હિ ભોક્તવ્યં સદેવાસુરમાનુષૈઃ

શક્રાયેત્થં મતિર્દત્તા હરિણા વૃત્રઘાતિને ।
પ્રવિષ્ટોઽથ પવિં વિષ્ણુઃ સહાયઃ પ્રત્યપદ્યત

ન ચાપદિ સહાયોઽભૂદ્વાસુદેવઃ કથઞ્ચન ।
સમયે સ્વજનઃ સર્વઃ સંસારેઽસ્મિન્નરાધિપ

દૈવે વિમુખતાં પ્રાપ્તે ન કોઽપ્યસ્તિ સહાયવાન્ ।
પિતા માતા તથા ભાર્યા ભ્રાતા વાથ સહોદરઃ

સેવકો વાપિ મિત્રં વા પુત્રશ્ચૈવ તથૌરસઃ ।
પ્રતિકૂલે ગતે દૈવે ન કોઽપ્યેતિ સહાયતામ્

ભોક્તા પાપસ્ય પુણ્યસ્ય કર્તા ભવતિ સર્વથા ।
વૃત્રં હત્વા ગતાઃ સર્વે નિસ્તેજસ્કઃ શચીપતિઃ

શેપુસ્તં ત્રિદશાઃ સર્વે બ્રહ્મહેત્યબ્રુવઞ્છનૈઃ ।
કો નામ શપથાન્કૃત્વા સત્યં દત્ત્વા વચઃ પુનઃ

જિઘાંસતિ સુવિશ્વસ્તં મુનિં મિત્રત્વમાગતમ્ ।
દેવગોષ્ઠ્યાં સુરોદ્યાને ગન્ધર્વાણાં સમાગમે

સર્વત્રૈવ કથા તસ્ય વિસ્તારમગમત્કિલ ।
કિં કૃતં દુષ્કૃતં કર્મ શક્રેણાદ્ય જિઘાંસતા

વૃત્રં છલેન વિશ્વસ્તં મુનિભિશ્ચ પ્રતારિતમ્ ।
વેદપ્રમાણમુત્સૃજ્ય સ્વીકૃતં સૌગતં મતમ્

યદયં નિહતઃ શનુર્વઞ્ચયિત્વાતિસાહસાત્ ।
કો નામ વચનં દત્ત્વા વિપરીતમથાચરેત્

વિના શક્રં હરિં વાપિ યથાયં વિનિપાતિતઃ ।
એવંવિધાઃ કથાશ્ચાન્યાઃ સમાજેષ્વભવન્ભૃશમ્

શુશ્રાવેન્દ્રોઽપિ વિવિધાઃ સ્વકીર્તેર્હાનિકારકાઃ ।
યસ્ય કીર્તિર્હતા લોકે ધિક્તસ્યૈવ કુજીવિતમ્

યં દૃષ્ટ્વા પથિ ગચ્છન્તં શત્રુઃ સ્મેરમુખો ભવેત્ ।
ઇન્દ્રદ્યુમ્નોઽપિ રાજર્ષિઃ પતિતઃ કીર્તિસંક્ષયાત્

સ્વર્ગાદકૃતપાપોઽસૌ પાપકૃત્કિં ન પાત્યતે ।
સ્વલ્પેઽપરાધેઽપિ નૃપો યયાતિઃ પતિતઃ કિલ

નૃપઃ કર્કટતાં પ્રાપ્તો યુગાનષ્ટાદશૈવ તુ ।
ભૃગુપત્‍નીશિરશ્છેદાદ્‌ભગવાન્હરિરચ્યુતઃ

બ્રહ્મશાપાત્પશોર્યોનૌ સઞ્જાતો મકરાદિષુ ।
વિષ્ણુશ્ચ વામનો ભૂત્વા યાચનાર્થં બલેર્ગૃહે

ગતઃ કિમપરં દુઃખં પ્રાપ્નોતિ દુષ્કૃતી નરઃ ।
રામોઽપિ વનવાસેષુ સીતાવિરહજં બહુ

દુઃખં ચ પ્રાપ્તવાન્ઘોરં ભૃગુશાપેન ભારત ।
તથેન્દ્રોઽપિ બ્રહ્મહત્યાકૃતં પ્રાપ્ય મહદ્‌ભયમ્

ન સ્વાસ્થ્યં પ્રાપ ગેહેઽસૌ સર્વસિદ્ધિસમન્વિતે ।
પૌલોમી તં સભાહીનં દૃષ્ટ્વા પ્રોવાચ વાસવમ્

નિઃશ્વસન્તં ભયત્રસ્તં નષ્ટસંજ્ઞં વિચેતસમ્ ।
કિં પ્રભોઽદ્ય ભયાર્તોઽસિ મૃતસ્તે દારુણો રિપુઃ

કા ચિન્તા વર્તતે કાન્ત તવ શત્રુનિષૂદન ।
કસ્માચ્છોચસિ લોકેશ નિઃશ્વસન્પ્રાકૃતો યથા

નાન્યોઽસ્તિ બલવાઞ્છત્રુર્યેન ચિન્તાપરો ભવાન્ ।
ઇન્દ્ર ઉવાચ
નારાતિર્બલવાન્મેઽસ્તિ ન શાન્તિર્ન સુખં તથા

બ્રહ્મહત્યાભયાદ્‌રાજ્ઞિ બિભેમિ સતતં ગૃહે ।
ન નન્દનં સુખકરં નામૃતં ન ગૃહં વનમ્

ગન્ધર્વાણાં તથા ગેયં નૃત્યમપ્સરસાં પુનઃ ।
ન ત્વં સુખકરા નારી નાના ચ સુરયોષિતઃ

ન તથા કામધેનુશ્ચ દેવવૃક્ષઃ સુખપ્રદઃ ।
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ ક્વ શર્મ મમ જાયતે

ઇતિ ચિન્તાપરઃ કાન્તે ન લભે સુખમાત્મનિ ।
વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા વચનં શક્રઃ પ્રિયાં પરમકાતરામ્

નિર્જગામ ગૃહાન્મન્દો માનસં સર ઉત્તમમ્ ।
પદ્મનાલે પ્રવિષ્ટોઽસૌ ભયાર્તઃ શોકકર્ષિતઃ

ન પ્રાજ્ઞાયત દેવેન્દ્રસ્ત્વભિભૂતશ્ચ કલ્મષૈઃ ।
પ્રતિચ્છન્નો વસત્યપ્સુ ચેષ્ટમાન ઇવોરગઃ

અસહાયસ્તુરાષાડૈચ્ચિન્તાર્તો વિકલેન્દ્રિયઃ ।
તતઃ પ્રનષ્ટે દેવેન્દ્રે બ્રહ્મહત્યાભયાર્દિતે

સુરાશ્ચિન્તાતુરાશ્ચાસન્નુત્પાતાશ્ચાભવન્નથ ।
ઋષયઃ સિદ્ધગન્ધર્વા ભયાર્તાશ્ચાભવન્ભૃશમ્

અરાજકં જગત્સર્વમભિભૂતમુપદ્રવૈઃ ।
અવર્ષણં તદા જાતં પૃથિવી ક્ષીણવૈભવા

વિચ્છિન્નસ્રોતસો નદ્યઃ સરાંસ્યનુદકાનિ વૈ ।
એવં ત્વરાજકે જાતે દેવતા મુનયસ્તથા

વિચાર્ય નહુષં ચક્રુઃ શક્રં સર્વે દિવૌકસઃ ।
સમ્પ્રાપ્ય નહુષો રાજા ધર્મિષ્ઠોઽપિ રજોબલાત્

બભૂવ વિષયાસક્તઃ પઞ્ચબાણશરાહતઃ ।
અપ્સરોભિર્વૃતઃ ક્રીડન્દેવોદ્યાનેષુ ભારત

શક્રપત્‍નીગુણાઞ્છ્રુત્વા ચકમે તાં સ પાર્થિવઃ ।
ઋષીનાહ કિમિન્દ્રાણી નોપગચ્છતિ માં કિલ

ભવદ્‌ભિશ્ચામરૈઃ સર્વૈઃ કૃતોઽહં વાસવસ્ત્વિહ ।
પ્રેષયધ્વં સુરાઃ કામં સેવાર્થં મમ વૈ શચીમ્

પ્રિયં ચેન્મમ કર્તવ્યં સર્વથા મુનયોઽમરાઃ ।
અહમિન્દ્રોઽદ્ય દેવાનાં લોકાનાં ચ તથેશ્વરઃ

આગચ્છતુ શચી મહ્યં ક્ષિપ્રમદ્ય નિવેશનમ્ ।
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દેવા દેવર્ષયસ્તથા

ગત્વા ચિન્તાતુરાઃ પ્રોચુઃ પૌલોમીં પ્રણતાસ્તતઃ ।
ઇન્દ્રપત્‍નિ દુરાચારો નહુષસ્ત્વામિહેચ્છતિ

કુપિતોઽસ્માનુવાચેદં પ્રેષયધ્વં શચીમિહ ।
કિં કુર્મસ્તદધીનાઃ સ્મો યેનેન્દ્રોઽયં કૃતઃ કિલ

તચ્છ્રુત્વા દુર્મના દેવી બૃહસ્પતિમુવાચ હ ।
રક્ષ માં નહુષાદ્‌બ્રહ્મંસ્તવાસ્મિ શરણં ગતા

બૃહસ્પતિરુવાચ
ન ભેતવ્યં ત્વયા દેવિ નહુષાત્પાપમોહિતાત્ ।
ન ત્વાં દાસ્યામ્યહં વત્સે ત્યક્ત્વા ધર્મં સનાતનમ્

શરણાગતમાર્તં ચ યો દદાતિ નરાધમઃ ।
સ એવ નરકં યાતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ।
સ્વસ્થા ભવ પૃથુશ્રોણિ ન ત્યક્ષ્યે ત્વાં કદાચન

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યા સંહિતાયાં ષષ્ઠસ્કન્ધે ઇન્દ્રસ્ય
પદ્મનાલપ્રવેશાનન્તરં નહુષસ્ય દેવેન્દ્રપદેઽભિષેકવર્ણનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ