દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.6

છદ્મેનેન્દ્રેણ ફેનદ્‌વારા પરાશક્તિસ્મરણપૂર્વકં વૃત્રહનનવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
એવં પ્રાપ્તવરા દેવા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ ।
(જગ્મુઃ સર્વે ચ સમ્મન્ત્ર્ય વૃત્રસ્યાશ્રમમુત્તમમ્ ।)
દદૃશુસ્તત્ર તં વૃત્રં જ્વલન્તમિવ તેજસા

ધક્ષ્યન્તમિવ લોકાંસ્ત્રીન્ગ્રસન્તમિવ ચામરાન્ ।
ઋષયોઽથ તતોઽભ્યેત્ય વૃત્રમૂચુઃ પ્રિયં વચઃ

દેવકાર્યાર્થસિદ્ધ્યર્થં સામયુક્તં રસાત્મકમ્ ।
ઋષય ઊચુઃ
વૃત્ર વૃત્ર મહાભાગ સર્વલોકભયઙ્કર

વ્યાપ્તં ત્વયૈતત્સકલં બ્રહ્માણ્ડમખિલં કિલ ।
શક્રેણ તવ વૈરં યત્તત્તુ સૌખ્યવિઘાતકમ્

યુવયોર્દુઃખદં કામં ચિન્તાવૃદ્ધિકરં પરમ્ ।
ન ત્વં સ્વપિષિ સન્તુષ્ટો ન ચાપિ મઘવા તથા

સુખં સ્વપિતિ ચિન્તાર્તો દ્વયોર્યદ્વૈરિજં ભયમ્ ।
યુવયોર્યુધ્યતોઃ કાલો વ્યતીતસ્તુ મહાનિહ

પીડ્યન્તે ચ પ્રજાઃ સર્વાઃ સદેવાસુરમાનવાઃ ।
સંસારેઽત્ર સુખં ગ્રાહ્યં દુઃખં હેયમિતિ સ્થિતિઃ

ન સુખં કૃતવૈરસ્ય ભવતીતિ વિનિર્ણયઃ ।
સંગ્રામરસિકાઃ શૂરાઃ પ્રશંસન્તિ ન પણ્ડિતાઃ

યુદ્ધં શૃઙ્ગારચતુરા ઇન્દ્રિયાર્થવિઘાતકમ્ ।
પુષ્પૈરપિ ન યોદ્ધવ્યં કિં પુનર્નિશિતૈઃ શરૈઃ

યુદ્ધે વિજયસન્દેહો નિશ્ચયં બાણતાડનમ્ ।
દૈવાધીનમિદં વિશ્વં તથા જયપરાજયૌ

દૈવાધીનાવિતિ જ્ઞાત્વા ન યોદ્ધવ્યં કદાચન ।
કાલેઽથ ભોજનં સ્નાનં શય્યાયાં શયનં તથા

પરિચર્યાપરા ભાર્યા સંસારે સુખસાધનમ્ ।
કિં સુખં યુધ્યતઃ સંખ્યે બાણવૃષ્ટિભયઙ્કરે

ખડ્ગપાતાતિરૌદ્રે ચ તથારાતિસુખપ્રદે ।
સંગ્રામે મરણાત્સ્વર્ગસુખપ્રાપ્તિરિતિ સ્ફુટમ્

પ્રલોભનપરં વાક્યં નોદનાર્થં નિરર્થકમ્ ।
છિત્ત્વા દેહં વ્યથાં પ્રાપ્ય શૃગાલકરટાદિભિઃ

પશ્ચાત્સ્વર્ગસુખાવાપ્તિં કો વા વાઞ્છતિ મન્દધીઃ ।
સખ્યં ભવતુ તે વૃત્ર શક્રેણ સહ નિત્યદા

અવાપ્સ્યસિ સુખં ત્વં ચ શક્રશ્ચાપિ નિરન્તરમ્ ।
વયં ચ તાપસાઃ સર્વે ગન્ધર્વાશ્ચ નિજાશ્રમે

સુખવાસં ગમિષ્યામઃ શાન્તે વૈરેઽધુનૈવ વામ્ ।
સંગ્રામે યુવયોર્ધીર વર્તમાને દિવાનિશમ્

પીડ્યન્તે મુનયઃ સર્વે ગન્ધર્વાઃ કિન્નરા નરાઃ ।
સર્વેષાં શાન્તિકામાનાં સખ્યમિચ્છામહે વયમ્

મુનયસ્ત્વં ચ શક્રશ્ચ પ્રાપ્નુવન્તુ સુખં કિલ ।
મધ્યસ્થાશ્ચ વયં વૃત્ર યુવયોઃ સખ્યકારણે

શપથં કારયિત્વાત્ર યોજયામો મિથઃ પ્રિયમ્ ।
શક્રસ્તુ શપથાન્કૃત્વા યથોક્તાંશ્ચ તવાગ્રતઃ

ચિત્તં તે પ્રીતિસંયુક્તં કરિષ્યતિ તુ સામ્પ્રતમ્ ।
સત્યાધારા ધરા નૂનં સત્યેન ચ દિવાકરઃ

તપત્યયં યથાકાલં વાયુઃ સત્યેન વાત્યથ ।
ઉદન્વાનપિ મર્યાદાં સત્યેનૈવ ન મુઞ્ચતિ

તસ્માત્સત્યેન સખ્યં વા ભવત્વદ્ય યથાસુખમ્ ।
એકત્ર શયનં ક્રીડા જલકેલિં સુખાસનમ્

યુવાભ્યાં સર્વથા કાર્યં કર્તવ્યં સખ્યમેત્ય ચ ।
વ્યાસ ઉવાચ
મહર્ષિવચનં શ્રુત્વા તાનુવાચ મહામતિઃ

અવશ્યં ભગવન્તો મે માનનીયાસ્તપસ્વિનઃ ।
ભવન્તો મુનયઃ ક્વાપિ ન મિથ્યાવાદિનો ભૃશમ્

સદાચારાઃ સુશાન્તાશ્ચ ન વિદુશ્છલકારણમ્ ।
કૃતવૈરે શઠે સ્તબ્ધે કામુકે ચ ગતત્વિષિ

નિર્લજ્જે નૈવ કર્તવ્યં સખ્યં મતિમતા સદા ।
નિર્લજ્જોઽયં દુરાચારો બ્રહ્મહા લમ્પટઃ શઠઃ

ન વિશ્વાસસ્તુ કર્તવ્યઃ સર્વથૈવેદૃશે જને ।
ભવન્તો નિપુણાઃ સર્વે ન દ્રોહમતયઃ સદા

અનભિજ્ઞાસ્તુ શાન્તત્વાચ્ચિત્તાનામતિવાદિનામ્ ।
મુનય ઊચુઃ
જન્તુઃ કૃતસ્ય ભોક્તા વૈ શુભસ્ય ત્વશુભસ્ય ચ

દ્રોહં કૃત્વા કુતઃ શાન્તિમાપ્નુયાન્નષ્ટચેતનઃ ।
વિશ્વાસઘાતકર્તારો નરકં યાન્તિ નિશ્ચયમ્

દુઃખં ચ સમવાપ્નોતિ નૂનં વિશ્વાસઘાતકઃ ।
નિષ્કૃતિર્બ્રહ્મહન્તૄણાં સુરાપાનાં ચ નિષ્કૃતિઃ

વિશ્વાસઘાતિનાં નૈવ મિત્રદ્રોહકૃતામપિ ।
સમયં બ્રૂહિ સર્વજ્ઞ યથા તે ચેતસિ ધ્રુવમ્

તેનૈવ સમયેનાદ્ય સન્ધિઃ સ્યાદુભયોઃ કિલ ।
વૃત્ર ઉવાચ
ન શુષ્કેણ ન ચાર્દ્રેણ નાશ્મના ન ચ દારુણા

ન વજ્રેણ મહાભાગ ન દિવા નિશિ નૈવ ચ ।
વધ્યો ભવેયં વિપ્રેન્દ્રાઃ શક્રસ્ય સહ દૈવતૈઃ

એવં મે રોચતે સન્ધિઃ શક્રેણ સહ નાન્યથા ।
વ્યાસ ઉવાચ
ઋષયસ્તં તદા પ્રાહુર્બાઢમિત્યેવ ચાદૃતાઃ

સમયં શ્રાવયામાસુસ્તત્રાનીય સુરેશ્વરમ્ ।
ઇન્દ્રોઽપિ શપથાંસ્તત્ર ચકાર વિગતજ્વરઃ

સાક્ષિણં પાવકં કૃત્વા મુનીનાં સન્નિધૌ કિલ ।
વૃત્રસ્તુ વચનૈસ્તસ્ય વિશ્વાસમગમત્તદા

બભૂવ મિત્રવચ્છક્રે સહચર્યાપરાયણઃ ।
કદાચિન્નન્દને ચોભૌ કદાચિદ્‌ગન્ધમાદને

કદાચિદુદધેસ્તીરે મોદમાનૌ વિચેરતુઃ ।
એવં કૃતે ચ સન્ધાને વૃત્રઃ પ્રમુદિતોઽભવત્

શક્રોઽપિ વધકામસ્તુ તદુપાયાનચિન્તયત્ ।
રન્ધ્રાન્વેષી સમુદ્વિગ્નસ્તદાસીન્મઘવા ભૃશમ્

એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય કાલઃ સમભિવર્તત ।
વિશ્વાસં પરમં પ્રાપ વૃત્રઃ શક્રેઽતિદારુણે

એવં કતિચિદબ્દાનિ ગતાનિ સમયે કૃતે ।
વૃત્રસ્ય મરણોપાયાન્મનસીન્દ્રોઽપ્યચિન્તયત્

ત્વષ્ટૈકદા સુતં પ્રાહ વિશ્વસ્તં પાકશાસને ।
પુત્ર વૃત્ર મહાભાગ શૃણુ મે વચનં હિતમ્

ન વિશ્વાસસ્તુ કર્તવ્યઃ કૃતવૈરે કથઞ્ચન ।
મઘવા કૃતવૈરસ્તે સદાસૂયાપરઃ પરૈઃ

લોભાન્મત્તો દ્વેષરતઃ પરદુઃખોત્સવાન્વિતઃ ।
પરદારલમ્પટઃ સ પાપબુદ્ધિઃ પ્રતારકઃ

રન્ધ્રાન્વેષી દ્રોહપરો માયાવી મદગર્વિતઃ ।
યઃ પ્રવિશ્યોદરે માતુર્ગર્ભચ્છેદં ચકાર હ

સપ્તકૃત્વઃ સપ્તકૃત્વઃ ક્રન્દમાનમનાતુરઃ ।
તસ્માત્પુત્ર ન કર્તવ્યો વિશ્વાસસ્તુ કથઞ્ચન

કૃતપાપસ્ય કા લજ્જા પુનઃ પુત્ર પ્રકુર્વતઃ ।
વ્યાસ ઉવાચ
એવં પ્રબોધિતઃ પિત્રા વચનૈર્હેતુસંયુતૈઃ

ન બુબોધ તદા વૃત્ર આસન્નમરણઃ કિલ ।
સ કદાચિત્સમુદ્રાન્તે તમપશ્યન્મહાસુરમ્

સન્ધ્યાકાલ ઉપાવૃત્તે મુહૂર્તેઽતીવ દારુણે ।
તતઃ સઞ્ચિન્ત્ય મઘવા વરદાનં મહાત્મનામ્

સન્ધ્યેયં વર્તતે રૌદ્રા ન રાત્રિર્દિવસો ન ચ ।
હન્તવ્યોઽયં મયા ચાદ્ય બલેનૈવ ન સંશયઃ

એકાકી વિજને ચાત્ર સમ્પ્રાપ્તઃ સમયોચિતઃ ।
એવં વિચાર્ય મનસા સસ્માર હરિમવ્યયમ્

તત્રાજગામ ભગવાનદૃશ્યઃ પુરુષોત્તમઃ ।
વજ્રમધ્યે પ્રવિશ્યાસૌ સંસ્થિતો ભગવાન્હરિઃ

ઇન્દ્રો બુદ્ધિં ચકારાશુ તદા વૃત્રવધં પ્રતિ ।
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા કથં હન્યાં રિપું રણે

અજેયં સર્વથા સર્વદેવૈશ્ચ દાનવૈસ્તથા ।
યદિ વૃત્રં ન હન્મ્યદ્ય વઞ્ચયિત્વા મહાબલમ્

ન શ્રેયો મમ નૂનં સ્યાત્સર્વથા રિપુરક્ષણાત્ ।
અપાં ફેનં તદાપશ્યત્સમુદ્રે પર્વતોપમમ્

નાયં શુષ્કો ન ચાર્દ્રોઽયં ન ચ શસ્ત્રમિદં તથા ।
અપાં ફેનં તદા શક્રો જગ્રાહ કિલ લીલયા

પરાં શક્તિં ચ સસ્માર ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ ।
સ્મૃતમાત્રા તદા દેવી સ્વાંશં ફેને ન્યધાપયત્

વજ્રં તદાવૃતં તત્ર ચકાર હરિસંયુતમ્ ।
ફેનાવૃતં પવિં તત્ર શક્રશ્ચિક્ષેપ તં પ્રતિ

સહસા નિપપાતાશુ વજ્રાહત ઇવાચલઃ ।
વાસવસ્તુ પ્રહૃષ્ટાત્મા બભૂવ નિહતે તદા

ઋષયશ્ચ મહેન્દ્રં તમસ્તુવન્વિવિધૈઃ સ્તવૈઃ ।
હતશત્રુઃ પ્રહૃષ્ટાત્મા વાસવઃ સહ દૈવતૈઃ

દેવીં સમ્પૂજયામાસ યત્પ્રસાદાદ્ધતો રિપુઃ ।
પ્રસાદયામાસ તદા સ્તોત્રૈર્નાનાવિધૈરપિ

દેવોદ્યાને પરાશક્તેઃ પ્રાસાદમકરોદ્ધરિઃ ।
પદ્મરાગમયીં મૂર્તિં સ્થાપયામાસ વાસવઃ

ત્રિકાલં મહતીં પૂજાં ચક્રુઃ સર્વેઽપિ નિર્જરાઃ ।
તદાપ્રભૃતિ દેવાનાં શ્રીદેવી કુલદૈવતમ્

વિષ્ણું ત્રિભુવનશ્રેષ્ઠં પૂજયામાસ વાસવઃ ।
તતો હતે મહાવીર્યે વૃત્રે દેવભયઙ્કરે

પ્રવવૌ ચ શિવો વાયુર્જહૃષુર્દેવતાસ્તથા ।
હતે તસ્મિન્સગન્ધર્વા યક્ષરાક્ષસકિન્નરાઃ

ઇત્થં વૃત્રઃ પરાશક્તિપ્રવેશયુતફેનતઃ ।
તયા કૃતવિમોહાચ્ચ શક્રેણ સહસા હતઃ

તતો વૃત્રનિહન્ત્રીતિ દેવી લોકેષુ ગીયતે ।
શક્રેણ નિહતત્વાચ્ચ શક્રેણ હત ઉચ્યતે

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યા સંહિતાયાં ષષ્ઠસ્કન્ધે છદ્મેનેન્દ્રેણ
ફેનદ્‌વારા પરાશક્તિસ્મરણમૂર્વકં વૃત્રહનનવર્ણનં નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ