દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.8

ઇન્દ્રાણ્યા શક્રદર્શનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
નહુષસ્ત્વથ તાં શ્રુત્વા ગુરોસ્તુ શરણં ગતામ્ ।
ચુક્રોધ સ્મરબાણાર્તસ્તમાઙ્‌ગિરસમાશુ વૈ

દેવાનાહાઙ્‌ગિરાસૂનુર્હન્તવ્યોઽયં મયા કિલ ।
ઇતીન્દ્રાણીં ગૃહે મૂઢો રક્ષતીતિ મયા શ્રુતમ્

ઇતિ તં કુપિતં દૃષ્ટ્વા દેવાઃ સર્ષિપુરોગમાઃ ।
અબ્રુવન્નહુષં ઘોરં સામપૂર્વં વચસ્તદા

ક્રોધં સંહર રાજેન્દ્ર ત્યજ પાપમતિં પ્રભો ।
નિન્દન્તિ ધર્મશાસ્ત્રેષુ પરદારાભિમર્શનમ્

શક્રપત્‍ની સદા સાધ્વી જીવમાને પતૌ પુનઃ ।
કથમન્યે પતિં કુર્યાત્સુભગાતિપતિવ્રતા

ત્રિલોકીશસ્ત્વમધુના શાસ્તા ધર્મસ્ય વૈ વિભો ।
ત્વાદૃશોઽધર્મમાતિષ્ઠેત્તદા નશ્યેત્પ્રજા ધ્રુવમ્

સર્વથા પ્રભુણા કાર્યં શિષ્ટાચારસ્ય રક્ષણમ્ ।
વારમુખ્યાશ્ચ શતશો વર્તન્તેઽત્ર શચીસમાઃ

રતિસ્તુ કારણં પ્રોક્તં શૃઙ્ગારસ્ય મહાત્મભિઃ ।
રસહાનિર્બલાત્કારે કૃતે સતિ તુ જાયતે

ઉભયોઃ સદૃશં પ્રેમ યદિ પાર્થિવસત્તમ ।
તદા વૈ સુખસમ્પત્તિરુભયોરુપજાયતે

તસ્માદ્‌ભાવમિમં મુઞ્ચ પરદારાભિમર્શને ।
સદ્‌ભાવં કુરુ દેવેન્દ્ર પદં પ્રાપ્તોઽસ્યનુત્તમમ્

ઋદ્ધિક્ષયસ્તુ પાપેન પુણ્યેનાતિવિવર્ધનમ્ ।
તસ્માત્પાપં પરિત્યજ્ય સન્મતિં કુરુ પાર્થિવ

નહુષ ઉવાચ
ગૌતમસ્ય યદા ભુક્તા દારાઃ શક્રેણ દેવતાઃ ।
વાચસ્પતેસ્તુ સોમેન ક્વ યૂયં સંસ્થિતાસ્તદા

પરોપદેશે કુશલા પ્રભવન્તિ નરાઃ કિલ ।
કર્તા ચૈવોપદેષ્ટા ચ દુર્લભઃ પુરુષો ભવેત્

મામાગચ્છતુ સા દેવી હિતં સ્યાદદ્‌ભુતં હિ વઃ ।
એતસ્યાઃ પરમં દેવાઃ સુખમેવ ભવિષ્યતિ

અન્યથા ન હિ તુષ્યેઽહં સત્યમેતદ્‌બ્રવીમિ વઃ ।
વિનયાદ્વા બલાદ્વાપિ તામાશુ પ્રાપયન્ત્વિહ

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દેવાશ્ચ મુનયસ્તથા ।
તમૂચુશ્ચાતિસન્ત્રસ્તા નહુષં મદનાતુરમ્

ઇન્દ્રાણીમાનયિષ્યામઃ સામપૂર્વં તવાન્તિકમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા તે તદા જગ્મુર્બૃહસ્પતિનિકેતનમ્

વ્યાસ ઉવાચ
તે ગત્વાઙ્‌ગિરસઃ પુત્રં પ્રોચુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સુરાઃ ।
જાનીમઃ શરણં પ્રાપ્તામિન્દ્રાણીં તવ વેશ્મનિ

સા દેયા નહુષાયાદ્ય વાસવોઽસૌ કૃતો યતઃ ।
વૃણોત્વિયં વરારોહા પતિત્વે વરવર્ણિની

બૃહસ્પતિઃ સુરાનાહ તચ્છ્રુત્વા દારુણં વચઃ ।
નાહં ત્યક્ષ્યે તુ પૌલોમીં સતીં ચ શરણાગતામ્

દેવા ઊચુઃ
ઉપાયોઽન્યઃ પ્રકર્તવ્યો યેન સોઽદ્ય પ્રસીદતિ ।
અન્યથા કોપસંયુક્તો દુરારાધ્યો ભવિષ્યતિ

ગુરુરુવાચ
તત્ર ગત્વા શચી ભૂપં પ્રલોભ્ય વચસા ભૃશમ્ ।
કરોતુ સમયં બાલા પતિં જ્ઞાત્વા મૃતં ભજે

ઇન્દ્રે જીવતિ મે કાન્તે કથમન્યં કરોમ્યહમ્ ।
અન્વેષણાર્થં ગન્તવ્યં મયા તસ્ય મહાત્મનઃ

ઇતિ સા સમયં કૃત્વા વઞ્ચયિત્વા ચ ભૂપતિમ્ ।
ભર્તુરાનયને યત્‍નં કરોતુ મમ વાક્યતઃ

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મે સર્વે બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ ।
નહુષં સહિતા જગ્મુરિન્દ્રપત્‍ન્યા દિવૌકસઃ

તાનાગતાન્મમીક્ષ્યાહ તદા કૃત્રિમવાસવઃ ।
જહર્ષ ચ મુદાયુક્તસ્તાં વીક્ષ્ય મુદિતોઽબ્રવીત્

અદ્યાસ્મિ વાસવઃ કાન્તે ભજ માં ચારુલોચને ।
પતિત્વે સર્વલોકસ્ય પૂજ્યોઽહં વિહિતઃ સુરૈઃ

ઇત્યુક્તા સા નૃપં પ્રાહ વેપમાના ત્રપાયુતા ।
વરમિચ્છામ્યહં રાજંસ્ત્વત્તઃ પ્રાપ્તં સુરેશ્વર

કિઞ્ચિત્કાલં પ્રતીક્ષસ્વ યાવત્કુર્વે વિનિર્ણયમ્ ।
ઇન્દ્રોઽસ્તીતિ ન વાસ્તીતિ સન્દેહો મે હૃદિ સ્થિતઃ

તતસ્ત્વાં સમુપસ્થાસ્યે કૃત્વા નિશ્ચયમાત્મનિ ।
તાવત્ક્ષમસ્વ રાજેન્દ્ર સત્યમેતદ્‌બ્રવીમિ તે

ન હિ વિજ્ઞાયતે શક્રો નષ્ટઃ કિં વા ક્વ વા ગતઃ ।
એવમુક્તઃ સ ચેન્દ્રાણ્યા નહુષઃ પ્રીતિમાનભૂત્

વ્યસર્જયત્સ તાં દેવીં તથેત્યુક્ત્વા મુદાન્વિતઃ ।
સા વિસૃષ્ટા નૃપેણાશુ ગત્વા પ્રાહ સુરાન્સતી

ઇન્દ્રસ્યાગમને યત્‍નં કુરુતાદ્ય કૃતોદ્યમાઃ ।
શ્રુત્વા તદ્વચનં દેવા ઇન્દ્રાણ્યા રસવચ્છુચિ

મન્ત્રયામાસુરેકાગ્રાઃ શક્રાર્થં નૃપસત્તમ ।
તે ગત્વા વૈષ્ણવં ધામ તુષ્ટુવુઃ પરમેશ્વરમ્

આદિદેવં જગન્નાથં શરણાગતવત્સલમ્ ।
ઊચુશ્ચૈનં સમુદ્વિગ્ના વાક્યં વાક્યવિશારદાઃ

દેવદેવ સુરપતિર્બ્રહ્મહત્યાપ્રપીડિતઃ ।
અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં ક્વાપિ તિષ્ઠતિ વાસવઃ

ત્વદ્ધિયા નિહતે વિપ્રે બ્રહ્મહત્યા કુતઃ પ્રભો ।
ત્વં ગતિસ્તસ્ય ભગવન્નસ્માકં ચ તથૈવ હિ

ત્રાહિ નઃ પરમાપન્નાન્મોક્ષં તસ્ય વિનિર્દિશ ।
દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા કાતરં વિષ્ણુરબ્રવીત્

યજતામશ્વમેધેન શક્રપાપનિવૃત્તયે ।
પુણ્યેન હયમેધેન પાવિતઃ પાકશાસનઃ

પુનરેષ્યતિ દેવાનામિન્દ્રત્વમકુતોભયઃ ।
હયમેધેન સન્તુષ્ટા દેવી શ્રીજગદમ્બિકા

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનિ નાશયિષ્યત્યસંશયમ્ ।
યસ્યાઃ સ્મરણમાત્રેણ પાપજાલં વિનશ્યતિ

કિં પુનર્વાજિમેધેન તત્પ્રીત્યર્થં કૃતેન ચ ।
ઇન્દ્રાણી કુરુતાન્નિત્યં ભગવત્યાઃ પ્રપૂજનમ્

આરાધનં શિવાયાસ્તુ સુખકારિ ભવિષ્યતિ ।
નહુષોઽપિ જગન્માતુર્માયયા મોહિતઃ કિલ

વિનાશં સ્વકૃતેનાશુ ગમિષ્યત્યેનસા સુરાઃ ।
પાવિતશ્ચાશ્વમેધેન તુરાષાડપિ વૈભવમ્

પ્રાપ્સ્યત્યચિરકાલેન સ્વમાસનમનુત્તમમ્ ।
તે તુ શ્રુત્વા શુભાં વાણીં વિષ્ણોરમિતતેજસઃ

જગ્મુસ્તં દેશમનિશં યત્રાસ્તે પાકશાસનઃ ।
તમાશ્વાસ્ય સુરાઃ શક્રં બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ

કારયામાસુરખિલં હયમેધં મહાક્રતુમ્ ।
વિભજ્ય બ્રહ્મહત્યાં તુ વૃક્ષેષુ ચ નદીષુ ચ

પર્વતેષુ પૃથિવ્યાં ચ સ્ત્રીષુ ચૈવાક્ષિપદ્વિભુઃ ।
તાં વિસૃજ્ય ચ ભૂતેષુ વિપાપઃ પાકશાસનઃ

વિજ્વરઃ સમભૂદ્‌ભૂયઃ કાલાકાઙ્ક્ષી સ્થિતો જલે ।
અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં પદ્મનાલે વ્યતિષ્ઠત

દેવાસ્તુ નિર્ગતાઃ સ્થાને કૃત્વા કાર્યં તદદ્‌ભુતમ્ ।
પૌલોમી તુ ગુરું પ્રાહ દુઃખિતા વિરહાકુલા

કૃતયજ્ઞોઽપિ મે ભર્તા કિમદૃશ્યઃ પુરન્દરઃ ।
કથં દ્રક્ષ્યે પ્રિયં સ્વામિંસ્તમુપાયં વદસ્વ મે

બૃહસ્પતિરુવાચ
ત્વમારાધય પૌલોમિ દેવીં ભગવતીં શિવામ્ ।
દર્શયિષ્યતિ તે નાથં દેવી વિગતકલ્મષમ્

આરાધિતા જગદ્ધાત્રી નહુષં વારયિષ્યતિ ।
મોહયિત્વા નૃપં સ્થાનાત્પાતયિષ્યતિ ચામ્બિકા

ઇત્યુક્તા સા તદા તેન પુલોમતનયા નૃપ ।
જગ્રાહ મન્ત્રં વિધિવદ્‌ગુરોર્દેવ્યાઃ સસાધનમ્

વિદ્યાં પ્રાપ્ય ગુરોર્દેવી દેવીં શ્રીભુવનેશ્વરીમ્ ।
સમ્યગારાધયામાસ બલિપુષ્પાર્ચનૈઃ શુભૈ

ત્યક્તાન્યભોગસમ્ભારા તાપસીવેષધારિણી ।
ચકાર પૂજનં દેવ્યાઃ પ્રિયદર્શનલાલસા

કાલેન કિયતા તુષ્ટા પ્રત્યક્ષં દર્શનં દદૌ ।
સૌમ્યરૂપધરા દેવી વરદા હંસવાહિની

સૂર્યકોટિપ્રતીકાશા ચન્દ્રકોટિસુશીતલા ।
વિદ્યુત્કોટિસમાનાભા ચતુર્વેદસમન્વિતા

પાશાંકુશાભયવરાન્દધતી નિજબાહુભિઃ ।
આપાદલમ્બિનીં સ્વચ્છાં મુક્તામાલાં ચ બિભ્રતી

પ્રસન્તસ્મેરવદના લોચનત્રયભૂષિતા ।
આબ્રહ્મકીટજનની કરુણામૃતસાગરા

અનન્તકોટિબ્રહ્માણ્ડનાયિકા પરમેશ્વરી ।
સૌમ્યાનન્તરસૈર્યુક્તસ્તનદ્વયવિરાજિતા

સર્વેશ્વરી ચ સર્વજ્ઞા કૂટસ્થાક્ષરરૂપિણી ।
તામુવાચ પ્રસન્ના સા શક્રપત્‍નીં કૃતોદ્યમામ્

મેઘગમ્ભીરશબ્દેન મુદમાદદતી ભૃશમ્ ।
દેવ્યુવાચ
વરં વરય સુશ્રોણિ વાઞ્છિતં શક્રવલ્લભે

દદામ્યદ્ય પ્રસન્નાસ્મિ પૂજિતા સુભૃશં ત્વયા ।
વરદાહં સમાયાતા દર્શનં સહજં ન મે

અનેકકોટિજન્મોત્થપુણ્યપુઞ્જૈર્હિ લભ્યતે ।
ઇત્યુક્તા સા તદા દેવી તામાહ પ્રણતા પુરઃ

શક્રપત્‍ની ભગવતીં પ્રસન્નાં પરમેશ્વરીમ્ ।
વાઞ્છામિ દર્શનં માતઃ પત્યુઃ પરમદુર્લભમ્

નહુષાદ્‌ભયનાશં ચ સ્વપદપ્રાપણં તથા ।
દેવ્યુવાચ
ગચ્છ ત્વમનયા દૂત્યા સાર્ધં શ્રીમાનસં સરઃ

યત્ર મે મૂર્તિરચલા વિશ્વકામાભિધા મતા ।
તત્ર પશ્યસિ શક્રં ત્વં દુઃખિતં ભયવિહ્વલમ્

મોહયિષ્યામિ રાજાનં કાલેન કિયતા પુનઃ ।
સ્વસ્થા ભવ વિશાલાક્ષિ કરોમિ તવ ચેપ્સિતમ્

ભ્રંશયિષ્યામિ ભૂપાલં મોહિતં ત્રિદશાસનાત્ ।
વ્યાસ ઉવાચ
દેવીદૂતી તાં ગૃહીત્વા શક્રપત્‍નીં ત્વરાન્વિતા

પ્રાપયામાસ સાન્નિધ્યં સ્વપત્યુઃ પરમેશ્વરીમ્ ।
સા દૃષ્ટ્વા તં પતિં બાલા સુરેશં ગુપ્તસંસ્થિતમ્ ।
મુદિતાભૂદ્વરં વીક્ષ્ય બહુકાલાભિવાઞ્છિતમ્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યા સંહિતાયાં
ષષ્ઠસ્કન્ધે ઇન્દ્રાણ્યા શક્રદર્શનં નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ