દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.5

દેવીસમારાધનાય દેવકૃતસ્તુતિવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
તથા ચિન્તાતુરાન્વીક્ષ્ય સર્વાન્મર્વાર્થતત્ત્વવિત્ ।
પ્રાહ પ્રેમભરોદ્‌ભ્રાન્તાન્માધવો મેદિનીપતે

વિષ્ણુરુવાચ
કિં મૌનમાશ્રિતા યૂયં બ્રુવન્તુ કારણં સુરાઃ ।
સદસદ્વાપિ યચ્છ્રુત્વા યતિષ્યે તન્નિવારણે

દેવા ઊચુઃ
કિમજ્ઞાતં તવ વિભો ત્રિષુ લોકેષુ વર્તતે ।
સર્વં વેદ ભવાન્કાર્યં કિં પૃચ્છસિ પુનઃ પુનઃ

ત્વયા પૂર્વં બલિર્બદ્ધઃ શક્રો દેવાધિપઃ કૃતઃ ।
વામનં વપુરાસ્થાય ક્રાન્તં ત્રિભુવનં પદૈઃ

અમૃતં ત્વાહૃતં વિષ્ણો દૈત્યાશ્ચ વિનિપાતિતાઃ ।
ત્વં પ્રભુઃ સર્વદેવાનાં સર્વાપદ્વિનિવારણે

વિષ્ણુરુવાચ
ન ભેતવ્યં સુરવરા વેદ્મ્યુપાયં સુસમ્મતમ્ ।
તદ્વધાય પ્રવક્ષ્યામિ યેન સૌખ્યં ભવિષ્યતિ

અવશ્યં કરણીયં મે ભવતાં હિતમાત્મના ।
બુદ્ધ્યા બલેન ચાર્થેન યેન કેનચ્છલેન વા

ઉપાયાઃ ખલુ ચત્વારઃ કથિતાસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ।
સામાદયઃ સુહૃત્સ્વેવ દુર્હૃદેષુ વિશેષતઃ

બ્રહ્મણાસ્ય વરો દત્તસ્તપસાઽઽરાધિતેન ચ ।
દુર્જયત્વં ચ સમ્પ્રાપ્તં વરદાનપ્રભાવતઃ

અજેયઃ સર્વભૂતાનાં ત્વષ્ટ્રા સમુપપાદિતઃ ।
તતો બલેન વૃદ્ધિં સ પ્રાપ્તઃ પરપુરઞ્જયઃ

દુઃસાધ્યોઽસૌ સુરાઃ શત્રુર્વિના સામપ્રતારણમ્ ।
પ્રલોભ્ય વશમાનેયો હન્તવ્યસ્તુ તતઃ પરમ્

ગચ્છધ્વં સર્વગન્ધર્વા યત્રાસ્તિ બલવત્તરઃ ।
સામ તસ્ય પ્રયુઞ્જધ્વં તત એનં વિજેષ્યથ

સઙ્ગમ્ય શપથાત્કૃત્વા વિશ્વાસ્ય સમયેન હિ ।
મિત્રત્વં ચ સમાધાય હન્તવ્યઃ પ્રબલો રિપુઃ

અદૃશ્યઃ સમ્પ્રવેક્ષ્યામિ વજ્રમસ્ય વરાયુધમ્ ।
સાહાય્યં ચ કરિષ્યામિ શક્રસ્યાહં સુરોત્તમાઃ

સમયં ચ પ્રતીક્ષધ્વં સર્વથૈવાયુષઃ ક્ષયે ।
મરણં વિબુધાસ્તસ્ય નાન્યથા સમ્ભવિષ્યતિ

ગચ્છધ્વમૃષિભિઃ સાર્ધં ગન્ધર્વાઃ કપટાવૃતાઃ ।
ઇન્દ્રેણ સહ મિત્રત્વં કુરુધ્વં વાક્યદાનતઃ

યથા સ યાતિ વિશ્વાસં તથા કાર્યં પ્રતારણમ્ ।
ગુપ્તોઽહં સમ્પ્રવેક્ષ્યામિ પવિં સઞ્છાદિતં દૃઢમ્

વિશ્વસ્તં મઘવા શત્રું હનિષ્યતિ ન ચાન્યથા ।
વિશ્વાસસ્ય કૃતે પાપં કૃત્વા શક્રસ્તુ પૃષ્ઠતઃ

મત્સહાયોઽથ વજ્રેણ શાતયિષ્યતિ પાપિનમ્ ।
ન દોષોઽત્ર શઠે શત્રૌ શાઠ્યમેવ પ્રકુર્વતઃ

નાન્યથા બલવાન્વધ્યઃ શૂરધર્મેણ જાયતે ।
વામનં રૂપમાધાય મયાયં વઞ્ચિતો બલિઃ

કૃત્વા ચ મોહિનીવેષં દૈત્યાઃ સર્વેઽપિવઞ્ચિતાઃ ।
ભવન્તઃ સહિતાઃ સર્વે દેવીં ભગવતીં શિવામ્

ગચ્છધ્વં શરણં ભાવૈઃ સ્તોત્રમન્ત્રૈઃ સુરોત્તમાઃ ।
સાહાય્યં સા યોગમાયા ભવતાં સંવિધાસ્યતિ

વન્દામહે સદા દેવીં સાત્ત્વિકીં પ્રકૃતિં પરામ્ ।
સિદ્ધિદાં કામદાં કામાં દુરાપામકૃતાત્મભિઃ

ઇન્દ્રોઽપિ તાં સમારાધ્ય હનિષ્યતિ રિપું રણે ।
મોહિની સા મહામાયા મોહયિષ્યતિ દાનવમ્

મોહિતો માયયા વૃત્રઃ સુખસાધ્યો ભવિષ્યતિ ।
પ્રસન્નાયાં પરામ્બાયાં સર્વં સાધ્યં ભવિષ્યતિ

નોચેન્મનોરથાવાપ્તિર્ન કસ્યાપિ ભવિષ્યતિ ।
અન્તર્યામિસ્વરૂપા સા સર્વકારણકારણા

તસ્માત્તાં વિશ્વજનનીં પ્રકૃતિં પરમાદૃતાઃ ।
ભજધ્વં સાત્ત્વિકૈર્ભાવૈઃ શત્રુનાશાય સત્તમાઃ

પુરા મયાપિ સંગ્રામં કૃત્વા પરમદારુણમ્ ।
પઞ્ચવર્ષસહસ્રાણિ નિહતૌ મધુકૈટભૌ

સ્તુતા મયા તદાત્યર્થં પ્રસન્ના પ્રકૃતિઃ પરા ।
મોહિતૌ તૌ તદા દૈત્યૌ છલેન ચ મયા હતૌ

વિપ્રલબ્ધૌ મહાબાહૂ દાનવૌ મદગર્વિતૌ ।
તથા કુરુધ્વં પ્રકૃતેર્ભજનં ભાવસંયુતાઃ

સર્વથા કાર્યસિદ્ધિં સા કરિષ્યતિ સુરોત્તમાઃ ।
એવં તે દત્તમતયો વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના

જગ્મુસ્તે મેરુશિખરં મન્દારદ્રુમમણ્ડિતમ્ ।
એકાન્તે સંસ્થિતા દેવાઃ કૃત્વા ધ્યાનં જપં તપઃ

તુષ્ટુવુર્જગતાં ધાત્રીં સૃષ્ટિસંહારકારિણીમ્ ।
ભક્તકામદુઘામમ્બાં સંસારક્લેશનાશિનીમ્

દેવા ઊચુઃ
દેવિ પ્રસીદ પરિપાહિ સુરાન્પ્રતપ્તાન્
વૃત્રાસુરેણ સમરે પરિપીડિતાંશ્ચ ।
દીનાર્તિનાશનપરે પરમાર્થતત્ત્વે
પ્રાપ્તાંસ્ત્વદઙ્‌ઘ્રિકમલં શરણં સદૈવ

ત્વં સર્વવિશ્વજનની પરિપાલયાસ્માન્
પુત્રાનિવાતિપતિતાન્ રિપુસઙ્કટેઽસ્મિન્ ।
માતર્ન તેઽસ્ત્યવિદિતં ભુવનત્રયેઽપિ
કસ્માદુપેક્ષસિ સુરાનસુરપ્રતપ્તાન્

ત્રૈલોક્યમેતદખિલં વિહિતં ત્વયૈવ
બ્રહ્મા હરિઃ પશુપતિસ્તવ વાસનોત્થાઃ ।
કુર્વન્તિ કાર્યમખિલં સ્વવશા ન તે તે
ભ્રૂભઙ્ગચાલનવશાદ્વિહરન્તિ કામમ્

માતા સુતાન્પરિભવાત્પરિપાતિ દીનાન્
રીતિસ્ત્વયૈવ રચિતા પ્રકટાપરાધાન્ ।
કસ્માન્ન પાલયસિ દેવિ વિનાપરાધા-
નસ્માંસ્ત્વદઙ્‌ઘ્રિશરણાન્કરુણારસાબ્ધે

નૂનં મદઙ્‌ઘ્રિભજનાપ્તપદાઃ કિલૈતે
ભક્તિં વિહાય વિભવે સુખભોગલુબ્ધાઃ ।
નેમે કટાક્ષવિષયા ઇતિ ચેન્ન ચૈષા
રીતિઃ સુતે જનનકર્તરિ ચાપિ દૃષ્ટા

દોષો ન નોઽત્ર જનનિ પ્રતિભાતિ ચિત્તે
યત્તે વિહાય ભજનં વિભવે નિમગ્નાઃ ।
મોહસ્ત્વયા વિરચિતઃ પ્રભવત્યસૌ ન-
સ્તસ્માત્સ્વભાવકરુણે દયસે કથં ન

પૂર્વં ત્વયા જનનિ દૈત્યપતિર્બલિષ્ઠો
વ્યાપાદિતો મહિષરૂપધરઃ કિલાજૌ ।
અસ્મત્કૃતે સકલલોકભયાવહોઽસૌ
વૃત્રં કથં ન ભયદં વિધુનોષિ માતઃ

શુમ્ભસ્તથાતિબલવાનનુજો નિશુમ્ભ-
સ્તૌ ભ્રાતરૌ તદનુગા નિહતા હતૌ ચ ।
વૃત્રં તથા જહિ ખલં પ્રબલં દયાર્દ્રે
મત્તં વિમોહય તથા ન ભવેદ્યથાસૌ

ત્વં પાલયાદ્ય વિબુધાનસુરેણ માતઃ
સન્તાપિતાનતિતરાં ભયવિહ્વલાંશ્ચ ।
નાન્યોઽસ્તિ કોઽપિ ભુવનેષુ સુરાર્તિહન્તા
યઃ ક્લેશજાલમખિલં નિદહેત્સ્વશક્ત્યા

વૃત્રે દયા તવ યદિ પ્રથિતા તથાપિ
જહ્યેનમાશુ જનદુઃખકરં ખલં ચ ।
પાપાત્સમુદ્ધર ભવાનિ શરૈઃ પુનાના
નોચેત્પ્રયાસ્યતિ તમો નનુ દુષ્ટબુદ્ધિઃ

તે પ્રાપિતાઃ સુરવનં વિબુધારયો યે
હત્વા રણેઽપિ વિશિખૈઃ કિલ પાવિતાસ્તે ।
ત્રાતા ન કિં નિરયપાતભયાદ્દયાર્દ્રે
યચ્છત્રવોઽપિ ન હિ કિં વિનિહંસિ વૃત્રમ્

જાનીમહે રિપુરસૌ તવ સેવકો ન
પ્રાયેણ પીડયતિ નઃ કિલ પાપબુદ્ધિઃ ।
યસ્તાવકસ્ત્વિહ ભવેદમરાનસૌ કિં
ત્વત્પાદપઙ્કજરતાન્નનુ પીડયેદ્વા

કુર્મઃ કથં જનનિ પૂજનમદ્ય તેઽમ્બ
પુષ્પાદિકં તવ વિનિર્મિતમેવ યસ્માત્ ।
મન્ત્રા વયં ચ સકલં પરશક્તિરૂપં
તસ્માદ્‌ભવાનિ ચરણે પ્રણતાઃ સ્મ નૂનમ્

ધન્યાસ્ત એવ મનુજા હિ ભજન્તિ ભક્ત્યા
પાદામ્બુજં તવ ભવાબ્ધિજલેષુ પોતમ્ ।
યં યોગિનોઽપિ મનસા સતતં સ્મરન્તિ
મોક્ષાર્થિનો વિગતરાગવિકારમોહાઃ

યે યાજ્ઞિકાઃ સકલવેદવિદોઽપિ નૂનં
ત્વાં સંસ્મરન્તિ સતતં કિલ હોમકાલે ।
સ્વાહાં તુ તૃપ્તિજનનીમમરેશ્વરાણાં
ભૂયઃ સ્વધાં પિતૃગણસ્ય ચ તૃપ્તિહેતુમ્

મેધાસિ કાન્તિરસિ શાન્તિરપિ પ્રસિદ્ધા
બુદ્ધિસ્ત્વમેવ વિશદાર્થકરી નરાણામ્ ।
સર્વં ત્વમેવ વિભવં ભુવનત્રયેઽસ્મિ-
ન્કૃત્વા દદાસિ ભજતાં કૃપયા સદૈવ

વ્યાસ ઉવાચ
એવં સ્તુતા સુરૈર્દેવી પ્રત્યક્ષા સાભવત્તદા ।
ચારુરૂપધરા તન્વી સર્વાભરણભૂષિતા

પાશાંકુશવરાભીતિલસદ્‌બાહુચતુષ્ટયા ।
રણત્કિઙ્‌કિણિકાજાલરસનાબદ્ધસત્કટિઃ

કલકણ્ઠીરવા કાન્તા ક્વણત્કઙ્કણનૂપુરા ।
ચન્દ્રખણ્ડસમાબદ્ધરત્‍નમૌલિવિરાજિતા

મન્દસ્મિતારવિન્દાસ્યા નેત્રત્રયવિભૂષિતા ।
પારિજાતપ્રસૂનાચ્છનાલવર્ણસમપ્રભા

રક્તામ્બરપરીધાના રક્તચન્દનચર્ચિતા ।
પ્રસાદસુમુખી દેવી કરુણારસસાગરા

સર્વશૃઙ્ગારવેષાઢ્યા સર્વદ્વૈતારણિઃ પરા ।
સર્વજ્ઞા સર્વકર્ત્રી ચ સર્વાધિષ્ઠાનરૂપિણી

સર્વવેદાન્તસંસિદ્ધા સચ્ચિદાનન્દરૂપિણી ।
પ્રણેમુસ્તાં સમાલોક્ય સુરા દેવીં પુરઃસ્થિતામ્

તાનાહ પ્રણતાનમ્બા કિં વઃ કાર્યં બ્રુવન્તુ મામ્ ।
દેવા ઊચુઃ
મોહયૈનં રિપું વૃત્રં દેવાનામતિદુઃખદમ્

યથા વિશ્વસતે દેવાંસ્તથા કુરુ વિમોહિતમ્ ।
આયુધે ચ બલં દેહિ હતઃ સ્યાદ્યેન વા રિપુઃ

વ્યાસ ઉવાચ
તથેત્યુક્ત્વા ભગવતી તત્રૈવાન્તરધીયત ।
સ્વાનિ સ્વાનિ નિકેતાનિ જગ્મુર્દેવા મુદાન્વિતાઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠસ્કન્ધે
દેવીસમારાધનાય દેવકૃતસ્તુતિવર્ણનં નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ