દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.4

બ્રહ્મનેતૃત્વે સેન્દ્રૈઃ સુરૈર્વિષ્ણોઃ શરણગમનવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
નિર્ગતાસ્તે પરાવૃત્તાસ્તપોવિઘ્નકરાઃ સુરાઃ ।
નિરાશાઃ કાર્યસંસિદ્ધ્યૈ તં દૃષ્ટ્વા દૃઢચેતસમ્

જાતે વર્ષશતે પૂર્ણે બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
તત્રાજગામ તરસા હંસારૂઢશ્ચતુર્મુખઃ

આગત્ય તમુવાચેદં ત્વષ્ટ્ટપુત્ર સુખી ભવ ।
ત્યક્ત્વા ધ્યાનં વરં બ્રૂહિ દદામિ તવ વાઞ્છિતમ્

તપસા તેઽદ્ય તુષ્ટોઽસ્મિ ત્વાં દૃષ્ટ્વા ચાતિકર્શિતમ્ ।
વરં વરય ભદ્રં તે મનોઽભિલષિતં તવ

વ્યાસ ઉવાચ
વૃત્રસ્તદાતિવિશદાં પુરતો નિશમ્ય
વાચં સુધાસમરસાં જગદેકકર્તુઃ ।
સન્ત્યજ્ય યોગકલનાં સહસોદતિષ્ઠ-
ત્સઞ્જાતહર્ષનયનાશ્રુકલાકલાપઃ

પાદૌ પ્રણમ્ય શિરસા પ્રણયાદ્વિધાતુ-
ર્બદ્ધાઞ્જલિઃ પુરત એવ સમાસસાદ ।
પ્રોવાચ તં સુવરદં તપસા પ્રસન્નં
પ્રેમ્ણાતિગદ્‌ગદગિરા વિનયેન નમ્રઃ

પ્રાપ્તં મયા સકલદેવપદં પ્રભોઽદ્ય
યદ્દર્શનં તવ સુદુર્લભમાશુ જાતમ્ ।
વાઞ્છાસ્તિ નાથ મનસિ પ્રવણે દુરાપા
તાં પ્રબ્રવીમિ કમલાસન વેત્સિ ભાવમ્

મૃત્યુશ્ચ મા ભવતુ મે કિલ લોહકાષ્ઠ-
શુષ્કાર્દ્રવંશનિચયૈરપરૈશ્ચ શસ્ત્રૈઃ ।
વૃદ્ધિ પ્રયાતુ મમ વીર્યમતીવ યુદ્ધે
યસ્માદ્‌ભવામિ સબલૈરમરૈરજેયઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્થં સમ્પ્રાર્થિતો બ્રહ્મા તમાહ પ્રહસન્નિવ ।
ઉત્તિષ્ઠ ગચ્છ ભદ્રં તે વાઞ્છિતં સફલં સદા

ન શુષ્કેણ ન ચાર્દ્રેણ ન પાષાણેન દારુણા ।
ભવિષ્યતિ ચ તે મૃત્યુરિતિ સત્યં બ્રવીમ્યહમ્

ઇતિ દત્ત્વા વરં બ્રહ્મા જગામ ભુવનં પરમ્ ।
વૃત્રસ્તુ તં વરં લબ્ધા મુદિતઃ સ્વગૃહં યયૌ

શશંસ પિતુરગ્રે તદ્વરદાનં મહામતિઃ ।
ત્વષ્ટા તુ મુદિતઃ પ્રાપ્તં પુત્રં પ્રાપ્તવરં તદા

સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ મહાભાગ જહિ શક્રં રિપું મમ ।
હત્વાગચ્છ ત્રિશિરસો હન્તારં પાપસંયુતમ્

ભવ ત્વં ત્રિદશાધીશઃ સમ્પ્રાપ્ય વિજયં રણે ।
મમાધિં છિન્ધિ વિપુલં પુત્રનાશસમુદ્‌ભવમ્

જીવતો વાક્યકરણાત્ક્ષયાહે ભૂરિભોજનાત્ ।
ગયાયાં પિણ્ડદાનાચ્ચ ત્રિભિઃ પુત્રસ્ય પુત્રતા

તસ્માત્પુત્ર મમાત્યર્થં દુઃખં નાશિતુમર્હસિ ।
ત્રિશિરા મમ ચિત્તાત્તુ નાપસર્પતિ કર્હિચિત્

સુશીલઃ સત્યવાદી ચ તાપસો વેદવિત્તમઃ ।
અપરાધં વિના તેન નિહતઃ પાપબુદ્ધિના

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વૃત્રઃ પરમદુર્જયઃ ।
રથમારુહ્ય તરસા નિર્જગામ પિતુર્ગૃહાત્

રણદુન્દુભિનિર્ઘોષં શઙ્ખનાદં મહાબલમ્ ।
કારયિત્વા પ્રયાણં સ ચકાર મદગર્વિતઃ

નિર્યયૌ નયસંયુક્તઃ સેવકાનિતિ સંવદન્ ।
હત્વા શક્રં ગ્રહીષ્યામિ સુરરાજ્યમકણ્ટકમ્

ઇત્યુક્ત્વા નિર્જગામાશુ સ્વસૈન્યપરિવારિતઃ ।
મહતા સૈન્યનાદેન ભીષયન્નમરાવતીમ્

તમાગચ્છન્તમાજ્ઞાય તુરાષાડપિ સત્વરઃ ।
સેનોદ્યોગં ભયત્રસ્તઃ કારયામાસ ભારત

સર્વાનાહૂય તરસા લોકપાલાનરિન્દમઃ ।
યુદ્ધાર્થં પ્રેરયન્સર્વાન્વ્યરોચત મહાદ્યુતિઃ

ગૃધ્રન્વ્યૂહં તતઃ કૃત્વા સંસ્થિતઃ પાકશાસનઃ ।
તત્રાજગામ વેગાત્તુ વૃત્રઃ પરબલાર્દનઃ

દેવદાનવયોસ્તાવત્સંગ્રામસ્તુમુલોઽભવત્ ।
વૃત્રવાસવયોઃ સંખ્યે મનસા વિજયૈષિણોઃ

એવં પરસ્પરં યુદ્ધે સન્દીપ્તે ભયદે ભૃશમ્ ।
આકૂતં દેવતાઃ પ્રાપુર્દૈત્યાશ્ચ પરમાં મુદમ્

તોમરૈર્ભિન્દિપાલૈશ્ચ ખડ્ગૈઃ પરશુપટ્ટિશૈઃ ।
જઘ્નુઃ પરસ્પરં દેવદૈત્યા સ્વસ્વવરાયુધૈઃ

એવં યુદ્ધે વર્તમાને દારુણે લોમહર્ષણે ।
શક્રં જગ્રાહ સહસા વૃત્રઃ ક્રોધસમન્વિતઃ

અપાવૃત્ય મુખે ક્ષિપ્ત્વા સ્થિતો વૃત્રઃ શતક્રતુમ્ ।
મુદિતોઽભૂન્મહારાજ પૂર્વવૈરમનુસ્મરન્

શક્રે ગ્રસ્તેઽથ વૃત્રેણ સંભ્રાન્તા નિર્જરાસ્તદા ।
ચુક્રુશઃ પરમાર્તાસ્તે હા શક્રેતિ મુહુર્મુહુઃ

અપાવૃતં મુખે શક્રં જ્ઞાત્વા સર્વે દિવૌકસઃ ।
બૃહસ્પતિં પ્રણમ્યોચુર્દીના વ્યથિતચેતસઃ

કિં કર્તવ્યં દ્વિજશ્રેષ્ઠ ત્વમસ્માકં ગુરુઃ પરઃ ।
શક્રો ગ્રસ્તસ્તુ વૃત્રેણ રક્ષિતો દેવતાન્તરૈઃ

વિના શક્રેણ કિં કુર્મઃ સર્વે હીનપરાક્રમાઃ ।
અભિચારં કુરુ વિભો સત્વરઃ શક્રમુક્તયે

બૃહસ્પતિરુવાચ
કિં કર્તવ્યં સુરાઃ ક્ષિપ્તો મુખમધ્યેઽસ્તિ વાસવઃ ।
વૃત્રેણોત્સાદિતો જીવન્નસ્તિ કોષ્ઠાન્તરે રિપોઃ

વ્યાસ ઉવાચ
દેવાશ્ચિન્તાતુરાઃ સર્વે તુરાસાહં તથાકૃતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા વિમૃશ્ય તરસા ચક્રુર્યત્‍નં વિમુક્તયે

અસૃજન્ત મહાસત્ત્વાં જૃમ્ભિકાં રિપુનાશિનીમ્ ।
તતો વિજૃમ્ભમાણઃ સ વ્યાવૃતાસ્યો બભૂવ હ

વિજૃમ્ભમાણસ્ય તતો વૃત્રસ્યાસ્યાદવાપતત્ ।
સ્વાન્યઙ્ગાન્યપિ સંક્ષિપ્ય નિષ્ક્રાન્તો બલસૂદનઃ

તતઃ પ્રભૃતિ લોકેષુ જૃમ્ભિકા પ્રાણિસંસ્થિતા ।
જહૃષુશ્ચ સુરાઃ સર્વે શક્રં દૃષ્ટ્વા વિનિર્ગતમ્

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તયોર્લોકભયપ્રદમ્ ।
વર્ષાણામયુતં યાવદ્દારુણં લોમહર્ષણમ્

એકતશ્ચ સુરાઃ સર્વે યુદ્ધાય સમુપસ્થિતાઃ ।
એકતો બલવાંસ્ત્વાષ્ટ્રઃ સંગ્રામે સમવર્તત

યદા વ્યવર્ધત રણે વૃત્રો વરમદાવૃતઃ ।
પરાજિતસ્તદા શક્રસ્તેજસા તસ્ય ધર્ષિતઃ

વિવ્યથે મઘવા યુદ્ધે તતઃ પ્રાપ્ય પરાજયમ્ ।
વિષાદમગમન્દેવા દૃષ્ટ્વા શક્રં પરાજિતમ્

જગ્મુસ્ત્યક્ત્વા રણં સર્વે દેવા ઇન્દ્રપુરોગમાઃ ।
ગૃહીતં દેવસદનં વૃત્રેણાગત્ય રંહસા

દેવોદ્યાનાનિસર્વાણિ ભુઙ્ક્તેઽસૌ દાનવો બલાત્ ।
ઐરાવતોઽપિ દૈત્યેન ગૃહીતોઽસૌ ગજોત્તમઃ

વિમાનાનિ ચ સર્વાણિ ગૃહીતાનિ વિશામ્પતે ।
ઉચ્ચૈઃશ્રવા હયવરો જાતસ્તસ્ય વશે તદા

કામધેનુઃ પારિજાતો ગણશ્ચાપ્સરસાં તથા ।
ગૃહીતં રત્‍નમાત્રં તુ તેન ત્વષ્ટ્ટસુતેન હ

સ્થાનભ્રષ્ટાઃ સુરાઃ સર્વે ગિરિદુર્ગેષુ સંસ્થિતાઃ ।
દુઃખમાપુઃ પરિભ્રષ્ટા યજ્ઞભાગાત્સુરાલયાત્

વૃત્રઃ સુરપદં પ્રાપ્ય બભૂવ મદગર્વિતઃ ।
ત્વષ્ટાતીવ સુખં પ્રાપ્ય મુમોદ સુતસંયુતઃ

અમન્ત્રયન્હિતં દેવા મુનિભિઃ સહ ભારત ।
કિં કર્તવ્યમિતિ પ્રાપ્તે વિચિન્ત્ય ભયમોહિતાઃ

જગ્મુઃ કૈલાસમચલં સુરાઃ શક્રસમન્વિતાઃ ।
મહાદેવં પ્રણમ્યોચુઃ પ્રહ્વાઃ પ્રાઞ્જલયો ભૃશમ્

દેવદેવ મહાદેવ કૃપાસિન્ધો મહેશ્વર ।
રક્ષાસ્માન્ભયભીતાંસ્તુ વૃત્રેણાતિપરાજિતાન્

ગૃહીતં દેવસદનં તેન દેવ બલીયસા ।
કિં કર્તવ્યમતઃ શમ્ભો બ્રૂહિ સત્યં શિવાદ્ય નઃ

કિં કુર્મઃ ક્વ ચ ગચ્છામઃ સ્થાનભ્રષ્ટા મહેશ્વર ।
દુઃખસ્ય નાધિગચ્છામો વિનાશોપાયમીશ્વર

સાહાય્યં કુરુ ભૂતેશ વ્યથિતાઃ સ્મ કૃપાનિધે ।
વૃત્રં જહિ મદોત્સિક્તં વરદાનબલાદ્વિભો

શિવ ઉવાચ
બ્રહ્માણં પુરતઃ કૃત્વા વયં સર્વે હરેઃ ક્ષયમ્ ।
ગત્વા સમેત્ય તં વિષ્ણું ચિન્તયામો વધોદ્યમમ્

સ શક્તશ્ચ છલજ્ઞશ્ચ બલવાન્બુદ્ધિમત્તરઃ ।
શરણ્યશ્ચ દયાબ્ધિશ્ચ વાસુદેવો જનાર્દનઃ

વિના તં દેવદેવેશં નાર્થસિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ ।
તસ્માત્તત્ર ચ ગન્તવ્યં સર્વકાર્યાર્થસિદ્ધયે

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય તે સર્વે બ્રહ્મા શક્રઃ સશઙ્કરઃ ।
જગ્મુર્વિષ્ણોઃ ક્ષયં દેવાઃ શરણ્યં ભક્તવત્સલમ્

ગત્વા વિષ્ણુપદં દેવાસ્તુષ્ટુવુઃ પરમેશ્વરમ્ ।
હરિં પુરુષસૂક્તેન વેદોક્તેન જગદ્‌ગુરુમ્

પ્રત્યક્ષોઽભૂજ્જગન્નાથસ્તેષાં સ કમલાપતિઃ ।
સમ્માન્ય ચ સુરાન્સર્વાનિત્યુવાચ પુરઃસ્થિતઃ

કિમાગતાઃ સ્મ લોકેશા હરબ્રહ્મસમન્વિતાઃ ।
કારણં કથયધ્વં વઃ સર્વેષાં સુરસત્તમાઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ શ્રુત્વા હરેર્વાક્યં નોચુર્દેવા રમાપતિમ્ ।
ચિન્તાવિષ્ટાઃ સ્થિતાઃ પ્રાયઃ સર્વેપ્રાઞ્જલયસ્તથા

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યા સંહિતાયાં ષષ્ઠસ્કન્ધે
બ્રહ્મનેતૃત્વે સેન્દ્રૈઃ સુરૈર્વિષ્ણોઃ શરણગમનવર્ણનં નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ