દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.3

બ્રહ્મણઃ સમારાધનાય ત્વષ્ટ્રા વૃત્રોપદેશવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
કૃતસ્વસ્ત્યયનો વૃત્રો બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ ।
નિર્જગામ રથારૂઢો હન્તું શક્રં મહાબલઃ

તદૈવ રાક્ષસાઃ ક્રૂરાઃ પુરા દેવપરાજિતાઃ ।
સમાજગ્મુશ્ચ સેવાર્થં વૃત્રં જ્ઞાત્વા મહાબલમ્

ઇન્દ્રદૂતાસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા યુદ્ધાય તુ સમાગતમ્ ।
વેગાદાગત્ય વૃત્તાન્તં શશંસુસ્તસ્ય ચેષ્ટિતમ્

દૂતા ઊચુઃ
સ્વામિઞ્છીઘ્રમિહાયાતિ વૃત્રો નામ રિપુસ્તવ ।
બલવાન્સ્યન્દને રૂઢસ્ત્વષ્ટ્રા ચોત્પાદિતઃ કિલ

અવિચારેણ નાશાર્થં તવ ક્રોધાન્વિતેન વૈ ।
પુત્રઘાતાભિતપ્તેન દુઃસહો રાક્ષસૈર્યુતઃ

યત્‍નં કુરુ મહાભાગ શીઘ્રમાયાતિ સામ્પ્રતમ્ ।
મેરુમન્દરસંકાશો ઘોરશબ્દોઽતિદારુણઃ

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર ભીતા દેવગણા ભૃશમ્ ।
આગત્યોચુઃ સુરપતિં શૃણ્વન્તં દૂતભાષિતમ્

ગણાઃ ઊચુઃ
મઘવન્ દુર્નિમિત્તાનિ ભવન્તિ ત્રિદશાલયે ।
બહૂનિ ભયશંસીનિ પક્ષિણાં વિરુતાનિ ચ

કાકગૃધ્રાસ્તથા શ્યેનાઃ કઙ્કાદ્યા દારુણાઃ ખગાઃ ।
રુદન્તિ વિકૃતૈઃ શબ્દૈરુત્કારૈર્ભવનોપરિ

ચીચીકૂચીતિ નિનદાન્ કુર્વન્તિ વિહગા ભૃશમ્ ।
વાહનાનાં ચ નેત્રેભ્યો જલધારાઃ પતન્ત્યધઃ

શ્રૂયતેઽતિમહાઞ્છબ્દો રુદતીનાં નિશાસુ ચ ।
રાક્ષસીનાં મહાભાગ ભવનોપરિ દારુણઃ

પ્રપતન્તિ ધ્વજાસ્તૂર્ણં વિના વાતેન માનદ ।
પ્રભવન્તિ મહોત્પાતા દિવિ ભૂમ્યન્તરિક્ષજાઃ

કૃષ્ણામ્બરધરા નાર્યો ભ્રમન્તિ ચ ગૃહે ગૃહે ।
યાન્તુ યાન્તુ ગૃહાત્તૂર્ણં કુર્વન્ત્યો વિકૃતાનનાઃ

રાત્રૌ સ્વપ્નેષુ કાન્તાનાં સુપ્તાનાં નિજમન્દિરે ।
કેશાઁલ્લુનન્તિ રાક્ષસ્યો ભીષયન્ત્યો ભૃશાતુરાઃ

એવંવિધાનિ દેવેશ ભૂકમ્પોલ્કાદયસ્તથા ।
ગોમાયવો રુદન્તિ સ્મ નિશાયાં ભવનાઙ્ગણે

સરટાનાં ચ જાલાનિ પ્રભવન્તિ ગૃહે ગૃહે ।
અઙ્ગપ્રસ્ફુરણાદીનિ દુર્નિમિત્તાનિ સર્વશઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા ચિન્તામાપ સુરેશ્વરઃ ।
બૃહસ્પતિં સમાહૂય પપ્રચ્છ ચ મનોગતમ્

ઇન્દ્ર ઉવાચ
બ્રહ્મન્ કિમુત ઘોરાણિ નિમિત્તાનિ ભવન્તિ વૈ ।
વાતાશ્ચ દારુણા વાન્તિ પ્રપતન્ત્યુલકાઃ ખતઃ

સર્વજ્ઞોઽસિ મહાભાગ સમર્થો વિઘ્નનાશને ।
બુદ્ધિમાઞ્છાસ્ત્રતત્ત્વજ્ઞો દેવતાનાં ગુરુસ્તથા

કુરુ શાન્તિં વિધાનજ્ઞ શત્રુક્ષયવિધાયિનીમ્ ।
યથા મે ન ભવેદ્દુઃખં તથા કાર્યં વિધીયતામ્

બૃહસ્પતિરુવાચ
કિં કરોમિ સહસ્રાક્ષ ત્વયાદ્ય દુષ્કૃતં કૃતમ્ ।
અનાગસં મુનિં હત્વા કિં ફલં સમુપાર્જિતમ્

અત્યુગ્રં પુણ્યપાપાનાં ફલં ભવતિ સત્વરમ્ ।
વિચાર્ય ખલુ કર્તવ્યં કાર્યં તદ્‌ભૂતિમિચ્છતા

પરોપતાપનં કર્મ ન કર્તવ્યં કદાચન ।
ન સુખં વિન્દતે પ્રાણી પરપીડાપરાયણઃ

મોહાલ્લોભાદ્‌બ્રહ્મહત્યા કૃતા શક્ર ત્વયાધુના ।
તસ્ય પાપસ્ય સહસા ફલમેતદુપાગતમ્

અવધ્યઃ સર્વદેવાનાં જાતોઽસૌ વૃત્રસંજ્ઞકઃ ।
હન્તું ત્વાં સ સમાયાતિ દાનવૈર્બહુભિર્વૃતઃ

આયુધાનિ ચ સર્વાણિ વજ્રતુલ્યાનિ વાસવ ।
ત્વષ્ટ્રા દત્તાનિ દિવ્યાનિ ગૃહીત્વા સમુપસ્થિતઃ

સમાગચ્છતિ દુર્ધર્ષો રથારૂઢઃ પ્રતાપવાન્ ।
દેવેન્દ્ર પ્રલયં કુર્વન્નાસ્ય મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ

કોલાહલસ્તદા જાતસ્તથા બ્રુવતિ વાક્પતૌ ।
ગન્ધર્વાઃ કિન્નરા યક્ષા મુનયશ્ચ તપોધનાઃ

સદનાનિ વિહાયૈવામરાઃ સર્વે પલાયિતાઃ ।
તદ્‌દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં શક્રશ્ચિન્તાપરાયણઃ

આજ્ઞાપયામાસ તદા સેનોદ્યોગાય સેવકાન્ ।
આનયધ્વં વસૂન્ રુદ્રાનશ્વિનૌ ચ દિવાકરાન્

પૂષણં ચ ભગં વાયું કુબેરં વરુણં યમમ્ ।
વિમાનેષુ સમારુહ્ય સાયુધાઃ સુરસત્તમાઃ

સમાગચ્છન્તુ તરસા શત્રુરાયાતિ સામ્પ્રતમ્ ।
ઇત્યાજ્ઞાપ્ય સુરપતિઃ સમારુહ્ય ગજોત્તમમ્

બૃહસ્પતિં પુરોધાય નિર્ગતો નિજમન્દિરાત્ ।
તથૈવ ત્રિદશાઃ સર્વે સ્વં સ્વં વાહનમાસ્થિતાઃ

યુદ્ધાય કૃતસંકલ્પા નિર્યયુઃ શસ્ત્રપાણયઃ ।
વૃત્રોઽથ દાનવૈર્યુક્તઃ સમ્પ્રાપ્તો માનસોત્તરમ્

પર્વતં દેવતાવાસં રમ્યં પાદપશોભિતમ્ ।
ઇન્દ્રોઽપ્યાગત્ય સંગ્રામં ચકાર માનસોત્તરે

પર્વતે દેવતાયુક્તો વાચસ્પતિપુરઃસરઃ ।
તત્રાભૂદ્દારુણં યુદ્ધં વૃત્રવાસવયોસ્તદા

ગદાસિપરિઘૈઃ પાશૈર્બાણૈઃ શક્તિપરશ્વધૈઃ ।
માનુષેણ પ્રમાણેન સંગ્રામઃ શરદાં શતમ્

બભૂવ ભયદો નૄણામૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્ ।
વરુણઃ પ્રથમં ભગ્નસ્તતો વાયુગણઃ કિલ

યમો વિભાવસુઃ શક્રઃ સર્વે તે નિર્ગતા રણાત્ ।
પલાયનપરાન્ દૃષ્ટ્વા દેવાનિન્દ્રપુરોગમાન્

વૃત્રોઽપિ પિતરં પ્રાગાદાશ્રમસ્થં મુદાન્વિતમ્ ।
પ્રણમ્ય પ્રાહ ત્વષ્ટારં પિતઃ કાર્યં મયા કૃતમ્

દેવા વિનિર્જિતાઃ સર્વે સેન્દ્રાઃ સમરસંસ્થિતાઃ ।
વિદ્રુતાસ્તે ગતાઃ સ્થાનં યથા સિંહાન્મૃગા ગજાઃ

ઇન્દ્રઃ પદાતિરગમન્મયાનીતો ગજોત્તમઃ ।
ઐરાવતોઽયં ભગવન્ ગૃહાણ દ્વિરદોત્તમમ્

ન હતાસ્તે મયા યસ્માદયુક્તં ભીતમારણમ્ ।
આજ્ઞાપય પુનસ્તાત કિં કરોમિ તવેપ્સિતમ્

નિર્જરા નિર્ગતાઃ સર્વે ભયભીતા શ્રમાતુરાઃ ।
ઇન્દ્રોઽપ્યૈરાવતં ત્યક્ત્વા ભયભીતઃ પલાયિતઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ પુત્રવચઃ શ્રુત્વા ત્વષ્ટા પ્રાહ મુદાન્વિતઃ ।
પુત્રવાનદ્ય જાતોઽસ્મિ સફલં મમ જીવિતમ્

ત્વયાહં પાવિતઃ પુત્ર ગતો મે માનસો જ્વરઃ ।
નિશ્ચલં મે મનો જાતં દૃષ્ટ્વા વીર્યં તવાદ્‌ભુતમ્

શૃણુ વક્ષ્યામ્યહં પુત્ર હિતં તેઽદ્ય નિશામય ।
તપઃ કુરુ મહાભાગ સાવધાનઃ સ્થિરાસનઃ

વિશ્વાસો નૈવ કર્તવ્યઃ કેષાઞ્ચિત્પાકશાસનઃ ।
શત્રુસ્તે છલકર્તાસ્તિ નાનાભેદવિશારદઃ

તપસા પ્રાપ્યતે લક્ષ્મીસ્તપસા રાજ્યમુત્તમમ્ ।
તપસા બલવૃદ્ધિઃ સ્યાત્સંગ્રામે વિજયસ્તથા

આરાધ્ય દ્રુહિણં દેવં લબ્ધ્વા વરમનુત્તમમ્ ।
જહિ શક્રં દુરાચારં બ્રહ્મહત્યાસમાવૃતમ્

સાવધાનઃ સ્થિરો ભૂત્વા દાતારં ભજ શઙ્કરમ્ ।
વાઞ્છિતં સ વરં દદ્યાત્સન્તુષ્ટશ્ચતુરાનનઃ

તોષયિત્વા વિશ્વયોનિં બ્રહ્માણમમિતૌજસમ્ ।
અવિનાશિત્વમાસાદ્ય જહિ શક્રં કૃતાગસમ્

વૈરં મનસિ મે પુત્ર વર્તતે સુતઘાતજમ્ ।
ન શાન્તિમનુગચ્છામિ ન સ્વપામિ સુખેન હ

તાપસો મે હતઃ પુત્રો નિરાગાઃ પાપ્મના યતઃ ।
ન વિન્દામિ સુખં વૃત્ર ત્વં મામુદ્ધર દુઃખિતમ્

વ્યાસ ઉવાચ
તદાકર્ણ્ય પિતુર્વાક્યં વૃત્રઃ ક્રોધયુતસ્તદા ।
આજ્ઞામાદાય ચ પિતુર્જગામ તપસે મુદા

ગન્ધમાદનમાસાદ્ય પુણ્યાં દેવધુનીં શુભામ્ ।
સ્નાત્વા કુશાસનં કૃત્વા સંસ્થિતશ્ચ સ્થિરાસનઃ

ત્યક્ત્વાન્નં વારિપાનં ચ યોગાભ્યાસપરાયણઃ ।
ધ્યાયન્વિશ્વસૃજં ચિત્તે સોપવિષ્ટઃ સ્થિરાસને

મઘવા તં તપસ્યન્તં જ્ઞાત્વા ચિન્તાતુરો હ્યભૂત્ ।
ગન્ધર્વાન્પ્રેષયામાસ વિઘ્નાર્થં પાકશાસનઃ

યક્ષાંશ્ચ પન્નગાન્સર્પાન્કિન્નરાનમિતૌજસઃ ।
વિદ્યાધરાનપ્સરસો દેવદૂતાનનેકશઃ

ઉપાયાસ્તૈઃ કૃતાઃ સમ્યક્ તપોવિઘ્નાય માયિભિઃ ।
ન ચચાલ તતો ધ્યાનાત્ત્વાષ્ટ્રઃ પરમતાપસઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યા સંહિતાયાં ષષ્ઠસ્કન્ધે
બ્રહ્મણઃ સમારાધનાય ત્વષ્ટ્રા વૃત્રોપદેશવર્ણનં નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ