દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.29

નારદસ્ય પુનઃ સ્વરૂપપ્રાપ્તિવર્ણનમ્
નારદ ઉવાચ
ઇત્યુક્તોઽહં તદા તેન રાજ્ઞા તાલધ્વજેન ચ ।
વિમૃશ્ય મનસાત્યર્થં તમુવાચ વિશામ્પતે

રાજન્નાહં વિજાનામિ પુત્રી કસ્યેતિ નિશ્ચયમ્ ।
પિતરૌ ક્વ ચ મે કેન સ્થાપિતા ચ સરોવરે

કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કથં મે સુકૃતં ભવેત્ ।
નિરાધારાસ્મિ રાજેન્દ્ર ચિન્તયામિ ચિકીર્ષિતમ્

દૈવમેવ પરં રાજન્નાસ્ત્યત્ર પૌરુષં મમ ।
ધર્મજ્ઞોઽસિ મહીપાલ યથેચ્છસિ તથા કુરુ

તવાધીનાસ્મ્યહં ભૂપ ન મે કોઽપ્યસ્તિ પાલકઃ ।
ન પિતા ન ચ માતા ચ ન સ્થાનં ન ચ બાન્ધવાઃ

ઇત્યુક્તોઽસૌ મયા રાજા બભૂવ મદનાતુરઃ ।
માં નિરીક્ષ્ય વિશાલાક્ષીં સેવકાનિત્યુવાચ હ

નરયાનમાનયધ્વં ચતુર્વાહ્યં મનોહરમ્ ।
આરોહણાર્થમસ્યાસ્તુ કૌશેયામ્બરવેષ્ટિતમ્

મૃદ્વાસ્તરણસંયુક્તં મુક્તાજાલવિભૂષિતમ્ ।
ચતુરસ્રં વિશાલં ચ સુવર્ણરચિતં શુભમ્

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ભૃત્યાઃ સત્વરગામિનઃ ।
આનિન્યુઃ શિબિકાં દિવ્યાં મદર્થે વસ્ત્રવેષ્ટિતામ્

આરૂઢાઽહં તદા તસ્યાં તસ્ય પ્રિયચિકીર્ષયા ।
મુદિતોઽસૌ ગૃહે નીત્વા માં તદા પૃથિવીપતિઃ

વિવાહવિધિના રાજા શુભે લગ્ને શુભે દિને ।
ઉપયેમે ચ માં તત્ર હુતભુક્સન્નિધૌ તતઃ

તસ્યાહં વલ્લભા જાતા પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ।
સૌભાગ્યસુન્દરીત્યેવં નામ તત્ર કૃતં મમ

રમમાણો મયા સાર્ધં સુખમાપ મહીપતિઃ ।
નાનાભોગવિલાસૈશ્ચ કામશાસ્ત્રોદિતૈસ્તથા

રાજકાર્યાણિ સન્ત્યજ્ય ક્રીડાસક્તો દિવાનિશમ્ ।
નાસૌ વિવેદ ગચ્છન્તં કાલં કામકલારતઃ

ઉદ્યાનેષુ ચ રમ્યેષુ વાપીષુ ચ ગૃહેષુ ચ ।
હર્મ્યેષુ વરશૈલેષુ દીર્ઘિકાસુ વરાસુ ચ

વારુણીમદમત્તોઽસૌ વિહરન્કાનને શુભે ।
વિસૃજ્ય સર્વકાર્યાણિ મદધીનો બભૂવ હ

વ્યાસાહં તેન સંસક્તા ક્રીડારસવશીકૃતા ।
સ્મૃતવાન્પૂર્વદેહં ન પુંભાવં મુનિજન્મ ચ

મમૈવાયં પતિર્યોષાહં પત્‍નીષુ પ્રિયા સતી ।
પટ્ટરાજ્ઞી વિલાસજ્ઞા સફલં જીવિતં મમ

ઇતિ ચિન્તયતી તસ્મિન્પ્રેમબદ્ધા દિવાનિશમ્ ।
ક્રીડાસક્તા સુખે લુબ્ધા તં સ્થિતા વશવર્તિની

વિસ્મૃતં બ્રહ્મવિજ્ઞાનં બ્રહ્મજ્ઞાનં ચ શાશ્વતમ્ ।
ધર્મશાસ્ત્રપરિજ્ઞાનં તદાસક્તમના સ્થિતા

એવં વિહરતસ્તત્ર વર્ષાણિ દ્વાદશૈવ તુ ।
ગતાનિ ક્ષણવત્કામક્રીડાસક્તસ્ય મે મુને

જાતા ગર્ભવતી ચાહં મુદં પ્રાપ નૃપસ્તદા ।
કારયામાસ વિધિવદ્‌ગર્ભસંસ્કારકર્મ ચ

અપૃચ્છદ્દોહદં રાજા પ્રીણયન્માં પુનઃ પુનઃ ।
નાબ્રવં લજ્જમાનાહં નૃપં પ્રીતમના ભૃશમ્

સમ્પૂર્ણે દશમે માસિ પુત્રો જાતસ્તતો મમ ।
શુભેઽહ્નિ ગ્રહનક્ષત્રલગ્નતારાબલાન્વિતે

બભૂવ નૃપતેર્ગેહે પુત્રજન્મમહોત્સવઃ ।
રાજા પરમસન્તુષ્ટો બભૂવ સુતજન્મતઃ

સૂતકાન્તે સુતં વીક્ષ્ય રાજા મુદમવાપ હ ।
અહં ભૂમિપતેશ્ચાસં પ્રિયા ભાર્યા પરન્તપ

તતો વર્ષદ્વયાન્તે વૈ પુનર્ગર્ભો મયા ધૃતઃ ।
દ્વિતીયસ્તુ સુતો જાતઃ સર્વલક્ષણસંયુતઃ

સુધન્વેતિ સુતસ્યાથ નામ ચક્રે નૃપસ્તદા ।
વીરવર્મેતિ જ્યેષ્ઠસ્ય બ્રાહ્મણૈઃ પ્રેરિતસ્ત્વયમ્

એવં દ્વાદશ પુત્રાશ્ચ પ્રસૂતા ભૂપસમ્મતાઃ ।
મોહિતોઽહં તદા તેષાં પ્રીત્યા પાલનલાલને

પુનરષ્ટ સુતાઃ કાલે કાલે જાતાઃ સ્વરૂપિણઃ ।
ગાર્હસ્થ્યં મે તતઃ પૂર્ણં સમ્પન્નં સુખસાધનમ્

તેષાં દારક્રિયાઃ કાલે કૃતા રાજ્ઞા યથોચિતાઃ ।
સ્નુષાભિશ્ચ તથા પુત્રૈઃ પરિવારો મહાનભૂત્

તતઃ પૌત્રાદિસમ્ભૂતાસ્તેઽપિ ક્રીડારસાન્વિતાઃ ।
આસન્નાનારસોપેતા મોહવૃદ્ધિકરા ભૃશમ્

કદાચિત્સુખમૈશ્વર્યં કદાચિદ્‌દુઃખમદ્‌ભુતમ્ ।
પુત્રેષુ રોગજનિતં દેહસન્તાપકારકમ્

પરસ્પરં કદાચિત્તુ વિરોધોઽભૂત્સુદારુણઃ ।
પુત્રાણાં વા વધૂનાં ચ તેન સન્તાપસમ્ભવઃ

સુખદુઃખાત્મકે ઘોરે મિથ્યાચારકરે ભૃશમ્ ।
સઙ્કલ્પજનિતે ક્ષુદ્રે મગ્નોઽહં મુનિસત્તમ

વિસ્મૃતં પૂર્વવિજ્ઞાનં શાસ્ત્રજ્ઞાનં તથા ગતમ્ ।
યોષાભાવે વિલીનોઽહં ગૃહકાર્યેષુ સર્વથા

અહઙ્કારસ્તુ સઞ્જાતો ભૃશં મોહવિવર્ધકઃ ।
એતે મે બલિનઃ પુત્રાઃ સ્નુષાઃ સુકુલસમ્ભવાઃ

એતે પુત્રાઃ સુસન્નદ્ધાઃ ક્રીડન્તિ મમ વેશ્મસુ ।
ધન્યાહં ખલુ નારીણાં સંસારેઽસ્મિન્નહો ભૃશમ્

નારદોઽહં ભગવતા વઞ્ચિતો માયયા કિલ ।
ન કદાચિન્મયાપ્યેવં ચિન્તિતં મનસા કિલ

રાજપત્‍ની શુભાચારા બહુપુત્રા પતિવ્રતા ।
ધન્યાહં કિલ સંસારે કૃષ્ણૈવં મોહિતસ્ત્વહમ્

અથ કશ્ચિન્નૃપઃ કામં દૂરદેશાધિપો મહાન્ ।
અરાતિભાવમાપન્નઃ પતિના સહ માનદ

કૃત્વા સૈન્યસમાયોગં રથૈશ્ચ વારણૈર્યુતમ્ ।
આજગામ કાન્યકુબ્જે પુરે યુદ્ધમચિન્તયત્

વેષ્ટિતં નગરં તેન રાજ્ઞા સૈન્યયુતેન ચ ।
મમ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ નિર્ગતા નગરાત્તદા

સંગ્રામસ્તુમુલસ્તત્ર કૃતસ્તૈસ્તેન પુત્રકૈઃ ।
હતા રણે સુતાઃ સર્વે વૈરિણા કાલયોગતઃ

રાજા ભગ્નસ્તુ સંગ્રામાદાગતઃ સ્વગૃહં પુનઃ ।
શ્રુતં મયા મૃતાઃ પુત્રાઃ સંગ્રામે ભૃશદારુણે

સ હત્વા મે સુતાન્પૌત્રાન્ગતો રાજા બલાન્વિતઃ ।
ક્રન્દમાના હ્યહં તત્ર ગતા સમરમણ્ડલે

દૃષ્ટ્વા તાન્પતિતાન્પુત્રાન્પૌત્રાંશ્ચદુઃખપીડિતા ।
વિલલાપાહમાયુષ્મઞ્છોકસાગરસંપ્લવે

હા પુત્રાઃ ક્વ ગતા મેઽદ્ય હા હતાસ્મિ દુરાત્મના ।
દૈવેનાતિબલિષ્ઠેન દુર્વારેણાતિપાપિના

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર ભગવાન્મધુસૂદનઃ ।
કૃત્વા રૂપં દ્વિજસ્યાગાદ્‌વૃદ્ધઃ પરમશોભનઃ

સુવાસા વેદવિત્કામં મત્સમીપં સમાગતઃ ।
મામુવાચાતિદીનાં સ ક્રન્દમાનાં રણાજિરે

બ્રાહ્મણ ઉવાચ
કિં વિષીદસિ તન્વઙ્‌ગિ ભ્રમોઽયં પ્રકટીકૃતઃ ।
મોહેન કોકિલાલાપે પતિપુત્રગૃહાત્મકે

કા ત્વં કસ્યાઃ સુતાઃ કેઽમી ચિન્તયાત્મગતિં પરામ્ ।
ઉત્તિષ્ઠ રોદનં ત્યક્ત્વા સ્વસ્થા ભવ સુલોચને

સ્નાનં ચ તિલદાનં ચ પુત્રાણાં કુરુ કામિનિ ।
પરલોકગતાનાં ચ મર્યાદારક્ષણાય વૈ

કર્તવ્યં સર્વથા તીર્થે સ્નાનં તુ ન ગૃહે ક્વચિત્ ।
મૃતાનાં કિલ બન્ધૂનાં ધર્મશાસ્ત્રવિનિર્ણયઃ

નારદ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા તેન વિપ્રેણ વૃદ્ધેન પ્રતિબોધિતા ।
ઉત્થિતાહં નૃપેણાથ યુક્તા બન્ધુભિરાવૃતા

અગ્રતો દ્વિજરૂપેણ ભગવાન્ભૂતભાવનઃ ।
ચલિતાહં તતસ્તૂર્ણં તીર્થં પરમપાવનમ્

હરિર્માં કૃપયા તત્ર પુંતીર્થે સરસિ પ્રભુઃ ।
નીત્વાહ ભગવાન્વિષ્ણુર્દ્વિજરૂપી જનાર્દનઃ

સ્નાનં કુરુ તડાગેઽસ્મિન્પાવને ગજગામિનિ ।
ત્યજ શોકં ક્રિયાકાલઃ પુત્રાણાં ચ નિરર્થકમ્

કોટિશસ્તે મૃતાઃ પુત્રા જન્મજન્મસમુદ્‌ભવાઃ ।
પિતરઃ પતયશ્ચૈવ ભ્રાતરો જામયસ્તથા

કેષાં દુઃખં ત્વયા કાર્યં ભ્રમેઽસ્મિન્માનસોદ્‌ભવે ।
વિતથે સ્વપ્નસદૃશે તાપદે દેહિનામિહ

નારદ ઉવાચ
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તીર્થે પુરુષસંજ્ઞકે ।
પ્રવિષ્ટા સ્નાતુકામાહં પ્રેરિતા તત્ર વિષ્ણુના

મજ્જનાદેવ તીર્થેષુ પુમાઞ્જાતઃ ક્ષણાદપિ ।
હરિર્વીણાં કરે કૃત્વા સ્થિતસ્તીરે સ્વદેહવાન્

ઉન્મજ્જ્ય ચ મયા તીરે દૃષ્ટઃ કમલલોચનઃ ।
પ્રત્યભિજ્ઞા તદા જાતા મમ ચિત્તે દ્વિજોત્તમ

સઞ્ચિન્તિતં મયા તત્ર નારદોઽહમિહાગતઃ ।
હરિણા સહ સ્ત્રીભાવં પ્રાપ્તો માયાવિમોહિતઃ

ઇતિ ચિન્તાપરશ્ચાહં યદા જાતસ્તદા હરિઃ ।
મામાહ નારદાગચ્છ કિં કરોષિ જલે સ્થિતઃ

વિસ્મિતોઽહં તદા સ્મૃત્વા સ્ત્રીભાવં દારુણં ભૃશમ્ ।
પુનઃ પુરુષભાવશ્ચ સમ્પન્નઃ કેન હેતુના

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠસ્કન્ધે
નારદસ્ય પુનઃ સ્વરૂપપ્રાપ્તિવર્ણનં નામેકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ