દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.27

નારદસ્ય માયાદમયન્ત્યા સહ વિવાહવર્ણનમ્
નારદ ઉવાચ
તત્પુત્ર્યા વચનં શ્રુત્વા રાજા ધાત્રીમુખાત્તતઃ ।
ભાર્યાં પ્રોવાચ કૈકેયીં સમીપસ્થાં સુલોચનામ્

રાજોવાચ
યદુક્તં વચનં કાન્તે ધાત્ર્યા તત્તુ ત્વયા શ્રુતમ્ ।
વૃતોઽયં નારદઃ કામં મુનિર્વાનરવક્ત્રભાક્

કિમિદં ચિન્તિતં પુત્ર્યા બુદ્ધિહીનં વિચેષ્ટિતમ્ ।
કથમસ્મૈ મયા દેયા કન્યા હરિમુખાય સા

ક્વાસૌ ભિક્ષુઃ કુરૂપઃ ક્વ દમયન્તી મમાત્મજા ।
વિપરીતમિદં કાર્યં ન વિધેયં કદાચન

તામેકાન્તે સુકેશાન્તે નિવારય હઠાત્સુતામ્ ।
યુક્ત્યા મુનિરતાં મુગ્ધાં શાસ્ત્રવૃદ્ધાનુસારયા

ઇતિ ભર્તૃવચઃ શ્રુત્વા જનની તામથાબ્રવીત્ ।
ચ તે રૂપં મુનિઃ ક્વાસૌ વાનરાસ્યોઽધનઃ પુનઃ

કથં મોહમવાપ્તાસિ ભિક્ષુકે ચતુરા પુનઃ ।
લતાકોમલદેહા ત્વં ભસ્મરૂક્ષતનુસ્ત્વયમ્

વાર્તા વાનરવક્ત્રેણ કથં યુક્તા તવાનઘે ।
કા પ્રીતિઃ કુત્સિતે પુંસિ ભવિષ્યતિ શુચિસ્મિતે

વરસ્તે રાજપુત્રોઽસ્તુ મા કુરુ ત્વં વૃથા હઠમ્ ।
પિતા તે દુઃખમાપ્નોતિ શ્રુત્વા ધાત્રીમુખાદ્વચઃ

લગ્નાં બુબૂલવૃક્ષેણ કોમલાં માલતીલતામ્ ।
દૃષ્ટ્વા કસ્ય મનઃ ખેદં ચતુરસ્ય ન ગચ્છતિ

દાસેરકાય તામ્બૂલીદલાનિ કોમલાનિ કઃ ।
દદાતિ ભક્ષણાર્થાય મૂર્ખોઽપિ ધરણીતલે

વીક્ષ્ય ત્વાં કરસંલગ્નાં નારદસ્ય સમીપતઃ ।
વિવાહે વર્તમાને તુ કસ્ય ચેતો ન દહ્યતિ

કુમુખેન સમં વાર્તા ન રુચિં જનયત્યતઃ ।
આમૃતેસ્તુ કથં કાલઃ ક્ષપિતવ્યસ્ત્વયામુના

નારદ ઉવાચ
ઇતિ માતુર્વચઃ શ્રુત્વા દમયન્તી ભૃશાતુરા ।
માતરં પ્રાહ તન્વઙ્ગી મયિ સા કૃતનિશ્ચયા

કિં મુખેન ચ રૂપેણ મૂર્ખસ્ય ચ ધનેન કિમ્ ।
કિં રાજ્યેનાવિદગ્ધસ્ય રસમાર્ગાવિદોઽસ્ય ચ

હરિણ્યોઽપિ વને ધન્યા યા નાદેન વિમોહિતાઃ ।
માતઃ પ્રાણાન્પ્રયચ્છન્તિ ધિઙ્‌મૂર્ખાન્માનુષાન્ભુવિ

નારદો વેત્તિ યાં વિદ્યાં માતઃ સપ્તસ્વરાત્મિકામ્ ।
તૃતીયઃ કોઽપિ નો વેદ શિવાદન્યઃ પુમાન્કિલ

મૂર્ખેણ સહ સંવાસો મરણં તત્ક્ષણે ક્ષણે ।
રૂપવાન્ધનવાંસ્ત્યાજ્યો ગુણહીનો નરઃ સદા

ધિઙ્‌મૈત્રીં મૂર્ખભૂપાલે વૃથા ગર્વસમન્વિતે ।
ગુણજ્ઞે ભિક્ષુકે શ્રેષ્ઠા વચનાત્સુખદાયિની

સ્વરજ્ઞો ગ્રામવિત્કામં મૂર્ચ્છનાજ્ઞાનભેદભાક્ ।
દુર્લભઃ પુરુષશ્ચાષ્ટરસજ્ઞો દુર્બલોઽપિ વૈ

યથા નયતિ કૈલાસં ગઙ્ગા ચૈવ સરસ્વતી ।
તથા નયતિ કૈલાસં સ્વરજ્ઞાનવિશારદઃ । ૨૧ ॥
સ્વરમાનં તુ યો વેદ સ દેવો માનુષોઽપિ સન્ ।
સપ્તભેદં ન યો વેદ સ પશુઃ સુરરાડપિ

મૂર્ચ્છનાતાનમાર્ગં તુ શ્રુત્વા મોદં ન યાતિ યઃ ।
સ પશુઃ સર્વથા જ્ઞેયો હરિણાઃ પશવો ન હિ

વરં વિષધરઃ સર્પઃ શ્રુત્વા નાદં મનોહરમ્ ।
અશ્રોત્રોઽપિ મુદં યાતિ ધિક્સકર્ણાંશ્ચ માનવાન્

બાલોઽપિ સુસ્વરં ગેયં શ્રુત્વા મુદિતમાનસઃ ।
જાયતે કિન્તુ તે વૃદ્ધા ન જાનન્તિ ધિગસ્તુ તાન્

પિતા મે કિં ન જાનાતિ નારદસ્ય ગુણાન્ બત ।
દ્વિતીયઃ સામગો નાસ્તિ ત્રિષુ લોકેષુ તત્સમઃ

તસ્માદસૌ મયા નૂનં વૃતઃ પૂર્વં સમાગમાત્ ।
પશ્ચાચ્છાપવશાજ્જાતો વાનરાસ્યો ગુણાકરઃ

કિન્નરા ન પ્રિયાઃ કસ્ય ભવન્તિ તુરગાનનાઃ ।
ગાનવિદ્યાસમાયુક્તાઃ કિં મુખેન વરેણ હ

પિતરં બ્રૂહિ મે માતર્વૃતોઽયં મુનિસત્તમઃ ।
તસ્માત્ત્વમાગ્રહં ત્યક્ત્વા દેહિ તસ્મૈ ચ માં મુદા

નારદ ઉવાચ
ઇતિ પુત્ર્યા વચઃ શ્રુત્વા રાજ્ઞી રાજ્ઞે ન્યવેદયત્ ।
આગ્રહં સુન્દરી જ્ઞાત્વા સુતાયા નારદે મુનૌ

વિવાહં કુરુ રાજેન્દ્ર દમયન્ત્યાઃ શુભે દિને ।
મુનિના સ ચ સર્વજ્ઞો વૃતોઽસૌ મનસાનયા

નારદ ઉવાચ
ઇતિ સઞ્ચોદિતો રાજ્ઞ્યા સઞ્જયઃ પૃથિવીપતિઃ ।
ચકાર વિથિવત્સર્વં વિધિં વૈવાહિકં તતઃ

એવં દારગ્રહં કૃત્વા વાનરાસ્યઃ પરન્તપ ।
સ્થિતસ્તત્રૈવ મનસા દહ્યમાનેન ચાન્વહમ્

યદાઽઽગચ્છદ્‌રાજસુતા સેવાર્થં મમ સન્નિધૌ ।
અભવં દુઃખસન્તપ્તસ્તદાહં વાનરાનનઃ

દમયન્તી તુ માં વીક્ષ્ય પ્રફુલ્લવદનામ્બુજા ।
શોકં વાનરવક્ત્રત્વાન્ન ચકાર કદાચન

એવં ગચ્છતિ કાલે તુ સહસા પર્વતો મુનિઃ ।
કુર્વંસ્તીર્થાન્યનેકાનિ દ્રષ્ટું માં સમુપાગતઃ

મયાતિમાનિતઃ પ્રેમ્ણા પૂજિતશ્ચ યથાવિધિ ।
આસીન આસને દિવ્યે વીક્ષ્ય માં દુઃખિતો હ્યભૂત્

કૃતદારં વાનરાસ્યં દીનં ચિન્તાતુરં ભૃશમ્ ।
દયાવાન્મામુવાચેદં પર્વતો માતુલં કૃશમ્

મયા નારદ કોપાત્ત્વં શપ્તોઽસિ મુનિસત્તમ ।
નિષ્કૃતિં તસ્ય શાપસ્ય કરોમ્યદ્ય નિશામય

ભવ ત્વં ચારુવદનો મમ પુણ્યેન નારદ ।
દૃષ્ટ્વા રાજસુતાં ચિત્તે કૃપા જાતા મમાધુના

નારદ ઉવાચ
મયાપિ પ્રવણં ચિત્તં કૃત્વા શ્રુત્વાસ્ય ભાષિતમ્ ।
અનુગ્રહઃ કૃતઃ સદ્યસ્તસ્ય શાપસ્ય તત્ક્ષણાત્

ભાગિનેય તવાપ્યસ્તુ ગમનં સુરસદ્મનિ ।
શાપસ્યાનુગ્રહઃ કામં કૃતોઽયં પર્વતાધુના

નારદ ઉવાચ
જાતોઽહં ચારુવદનો વચનાત્તસ્ય પશ્યતઃ ।
રાજપુત્રી તુ સન્તુષ્ટા માતરં પ્રાહ સત્વરમ્

માતસ્તે સુમુખો જાતો જામાતા ચ મહાદ્યુતિઃ ।
વચનાત્પર્વતસ્યાદ્ય મુક્તશાપો મુનેરભૂત્

તચ્છ્રુત્વા વચનં રાજ્ઞ્યા કથિતં તત્તુ રાજનિ ।
યયૌ દ્રષ્ટું મુનિં તત્ર સઞ્જયઃ પ્રીતિમાંસ્તદા

ધનં સમર્પિતં રાજ્ઞા સન્તુષ્ટેન તદા મહત્ ।
મહ્યં ચ ભાગિનેયાય પારિબર્હં મહાત્મના

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં વર્તનં યત્પુરાતનમ્ ।
માયાયા બલમાહાત્મ્યં હ્યનુભૂતં યથા મયા

સંસારેઽસ્મિન્મહાભાગ માયાગુણકૃતેઽનૃતે ।
તનુભૃત્તુ સુખી નાસ્તિ ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ

કામક્રોધૌ તથા લોભો મત્સરો મમતા તથા ।
અહઙ્કારો મદઃ કેન જિતાઃ સર્વે મહાબલાઃ

સત્ત્વં રજસ્તમશ્ચૈવ ગુણાસ્ત્રય ઇમે કિલ ।
કારણં પ્રાણિનાં દેહસમ્ભવે સર્વથા મુને

કસ્મિંશ્ચિત્સમયે વ્યાસ વનેઽહં વિષ્ણુના સહ ।
ગચ્છન્હાસ્યવિનોદેન સ્ત્રીભાવં ગમિતઃ ક્ષણાત્

રાજપત્‍નીત્વમાપન્નો માયાબલવિમોહિતઃ ।
પુત્રાઃ પ્રસૂતા બહવો ગેહે તસ્ય નૃપસ્ય હ

વ્યાસ ઉવાચ
સંશયોઽયં મહાન્સાધો શ્રુત્વા તે વચનં કિલ ।
કથં નારીત્વમાપન્નસ્ત્વં મુને જ્ઞાનવાન્ભૃશમ્

કથં ચ પુરુષો જાતો બ્રૂહિ સર્વમશેષતઃ ।
કથં પુત્રાસ્ત્વયા જાતાઃ કસ્ય રાજ્ઞો ગૃહેઽ‍ઞ્જસા

એતદાખ્યાહિ ચરિતં માયાયા મહદદ્‌ભુતમ્ ।
મોહિતં ચ યયા સર્વમિદં સ્થાવરજઙ્ગમમ્

ન તૃપ્તિમધિગચ્છામિ શૃણ્વંસ્તવ કથામૃતમ્ ।
સર્વગ્રન્થાર્થતત્ત્વં ચ સર્વસંશયનાશનમ્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠસ્કન્ધે
નારદસ્ય માયાદમયન્ત્યા સહ વિવાહવર્ણનં નામ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ