દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.25

વ્યાસસ્વકીયમોહવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
વાસવી ચકિતા જાતા શ્રુત્વા મે વાક્યમીદૃશમ્ ।
દાશેયી મામુવાચેદં પુત્રાર્થે ભૃશમાતુરા

અમ્બાલિકા વધૂર્ધન્યા કાશિરાજસુતા સુત ।
ભાર્યા વિચિત્રવીર્યસ્ય વિધવા શોકસંયુતા

સર્વલક્ષણસમ્પન્ના રૂપયૌવનશાલિની ।
તસ્યાં જનય સઙ્ગં ત્વં કૃત્વા પુત્રં સુસમ્મતમ્

નાન્ધો રાજાધિકારી સ્યાત્તસ્માત્પુત્ર મનોહરમ્ ।
ઉત્પાદય રાજપુત્ર્યાં વચનાન્મમ માનદ

ઇત્યુક્તોઽહં તદા માત્રા સ્થિતસ્તત્ર ગજાહ્વયે ।
યાવદૃતુમતી જાતા કાશિરાજસુતા મુને

એકાન્તે શયનાગારે પ્રાપ્તા સા મમ સન્નિધૌ ।
લજ્જમાના સુકેશાન્તા સ્વશ્વશ્રૂવચનાત્તદા

દૃષ્ટ્વા માં જટિલં દાન્તં તાપસં રસવર્જિતમ્ ।
સા સ્વેદવદના જાતા પાણ્ડુરા વિમના ભૃશમ્

કુપિતોઽહં તદા દૃષ્ટ્વા કામિનીં નિશિ સઙ્ગતામ્ ।
વેપમાનાં સ્થિતાં પાર્શ્વે હ્યબ્રવં તામહં રુષા

દૃષ્ટ્વા માં યદિ ગર્વેણ પાણ્ડુવર્ણા સમાવૃતા ।
અતસ્તે તનયઃ પાણ્ડુર્ભવિષ્યતિ સુમધ્યમે

ઇત્યુક્ત્વા નિશિ તત્રૈવ સ્થિતોઽમ્બાલિકયા યુતઃ ।
ભુક્ત્વા તાં નિશિ નિર્યાતઃ સ્થાનમાપૃચ્છ્ય માતરમ્

તતસ્તાભ્યાં સુતૌ કાલે પ્રસૂતાવન્ધપાણ્ડુરૌ ।
ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ પાણ્ડુશ્ચ પ્રથિતૌ સમ્બભૂવતુઃ

માતા મે વિમના જાતા તાદૃશૌ વીક્ષ્ય તૌ સુતૌ ।
તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે મામાહૂય તદાબ્રવીત્

દ્વૈપાયન સુતૌ જાતૌ રાજ્યયોગ્યૌ ન તાદૃશૌ ।
અન્યં મનોહરં પુત્રં સમુત્પાદય મે પ્રિયમ્

તથેતિ સા મયા પ્રોક્તા મુદિતા જનની તદા ।
અમ્બિકાં પ્રાર્થયામાસ સુતાર્થે કાલ આગતે

પુત્રિ વ્યાસં સમાલિઙ્ગ્ય પુત્રમુત્પાદયાદ્‌ભુતમ્ ।
કુરુવંશસ્ય કર્તારં રાજ્યયોગ્યં વરાનને

વધૂર્લજ્જાન્વિતા કિઞ્ચિન્નોવાચ વચનં તદા ।
ગતોઽહં શયનાગારે માતુસ્તદ્વચનાન્નિશિ

દાસી વિચિત્રવીર્યસ્ય રૂપયૌવનસંયુતા ।
પ્રેષિતામ્બિકયા ત્વત્ર વિચિત્રાભરણામ્બરા

ચન્દનારક્તદેહા સા પુષ્પમાલાવિભૂષિતા ।
આયાતા હાવસંયુક્તા સુકેશી હંસગામિની

પર્યઙ્કે માં સમાવેશ્ય સંસ્થિતા પ્રેમસંયુતા ।
પ્રસન્નોઽહં તદા તસ્યા વિલાસેનાભવં મુને

રાત્રૌ સંક્રીડિતં પ્રેમ્ણા તયા સહ મયા ભૃશમ્ ।
વરો દત્તઃ પુનસ્તસ્યૈ પ્રસન્નેન તુ નારદ

સુભગે ભવિતા પુત્રઃ સર્વલક્ષણસંયુતઃ ।
સુરૂપઃ સર્વધર્મજ્ઞઃ સત્યવાદી શમે રતઃ

સ તદા વિદુરો જાતસ્ત્રયઃ પુત્રા મયાભવન્ ।
માયા વૃદ્ધિં ગતા સાધો પરક્ષેત્રોદ્‌ભવે મમ

વિસ્મૃતઃ શુકસમ્બન્ધી વિરહઃ શોકકારણમ્ ।
દૃષ્ટ્વા ત્રીન્સ્વસુતાન્કામં બલિનો વીર્યસમ્મતાન્

માયા બલવતી બ્રહ્મન્ દુસ્ત્યજા હ્યકૃતાત્મભિઃ ।
અરૂપા ચ નિરાલમ્બા જ્ઞાનિનામપિ મોહિની

માતરિ સ્નેહસમ્બદ્ધં તથા પુત્રેષુ સંવૃતમ્ ।
ન મે ચિત્તં વને શાન્તિમગાન્મુનિવરોત્તમ

દોલારૂઢં મનો જાતં કદાચિદ્ધસ્તિનાપુરે ।
પુનઃ સરસ્વતીતીરે ન ચૈકત્ર વ્યવસ્થિતિઃ

કદાચિચ્ચિન્તયન્ જ્ઞાનં માનસે પ્રતિભાતિ વૈ ।
કેઽમી પુત્રાઃ ક્વ મોહોઽયં ન શ્રાદ્ધાર્હા મૃતસ્ય મે

વ્યભિચારોદ્‌ભવાઃ કિં મે સુખદાઃ સ્યુઃ સુતાઃ કિલ ।
માયા બલવતી મોહં વિતનોતિ હિ માનસે

જાનન્મોહાન્ધકૂપેઽસ્મિન્પતિતોઽહં મૃષા મુને ।
ઇત્યકુર્વં રહસ્તાપં કદાચિત્સ્સુસમાહિતઃ

રાજ્યં પ્રાપ તતઃ પાણ્ડુર્બલવાન્ભીષ્મસમ્મતઃ ।
તદા મમ મનો જાતં પ્રસન્નં સુતકારણાત્

કુન્તી માદ્રી સુરૂપે દ્વે ભાર્યે તસ્ય બભૂવતુઃ ।
શૂરસેનસુતા કુન્તી મદ્રરાજસુતાપરા

સ શાપં દ્વિજતઃ પ્રાપ્ય કામિનીદ્વયસંયુતઃ ।
પાણ્ડુર્નિર્વેદમાપન્નસ્ત્યક્ત્વા રાજ્યં વનં ગતઃ

તદા મામાવિશચ્છોકઃ શ્રુત્વા પુત્રં વને સ્થિતમ્ ।
ગતોઽહં તત્ર યત્રાસૌ ભાર્યાભ્યાં સહ સંસ્થિતઃ

તમાશ્વાસ્ય વને પાણ્ડું પુનઃ પ્રાપ્તો ગજાહ્વયે ।
ધૃતરાષ્ટ્રં સમાભાષ્ય હ્યગમં બ્રહ્મજાતટે

ક્ષેત્રજાન્પઞ્ચપુત્રાન્સ સમુત્પાદ્ય વનાશ્રમે ।
ધર્મતો વાયુતઃ શક્રાદશ્વિભ્યાં પઞ્ચ પાણ્ડવાન્

યુધિષ્ઠિરો ભીમસેનસ્તથૈવાર્જુન ઇત્યપિ ।
કુન્તીપુત્રાઃ સમાખ્યાતા ધર્માનિલસુરેશજાઃ

નકુલઃ સહદેવશ્ચ મદ્રરાજસુતાસુતૌ ।
કદાચિત્તુ રહો માદ્રીં સમાલિઙ્ગ્ય મહીપતિઃ

મૃતઃ શાપાત્તુ મુનિભિઃ સંસ્કૃતો હુતભુઙ્‌મુખે ।
માદ્રી તત્ર સતી ભૂત્વા પ્રવિષ્ટા પતિના સહ

સ્થિતા પુત્રયુતા કુન્તી જ્વલિતે જાતવેદસિ ।
મુનયઃ સુતસંયુક્તાં શૂરસેનસુતાં તદા

દુઃખિતાં પતિહીનાં તામાનિન્યુર્ગજસાહ્વયે ।
સમર્પિતાથ ભીષ્માય વિદુરાય મહાત્મને

શ્રુત્વાહં સુખદુઃખાભ્યાં પીડિતસ્તુ પરાત્મભિઃ ।
ભીષ્મેણ પાલિતાઃ પુત્રાઃ પાણ્ડોરિતિ વિચિન્ત્ય તે

વિદુરેણ તથા પ્રીત્યા ધૃતરાષ્ટ્રેણ ધીમતા ।
દુર્યોધનાદયસ્તસ્ય પુત્રા યે ક્રૂરમાનસાઃ

એકત્ર સ્થિતિમાપન્ના વિરોધં ચકુરદ્‌ભુતમ્ ।
દ્રોણાચાર્યસ્તુ સમ્માપ્તસ્તત્ર ભીષ્મેણ માનિતઃ

અધ્યાપનાય પુત્રાણાં પુરે તસ્મિન્નિવાસિતઃ ।
કર્ણઃ કુન્ત્યા પરિત્યક્તો જાતમાત્રઃ શિશુર્યદા

સૂતેન પાલિતો નદ્યાં પ્રાન્તશ્ચાધિરથેન હ ।
દુર્યોધનપ્રિયશ્ચાભૂત્કર્ણઃ શૂરતમસ્તથા

પરસ્પરં વિરોધોઽભૂદ્‌ભીમદુર્યોધનાદિષુ ।
ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ સઞ્ચિન્ત્ય ક્લેશં પુત્રેષુ તેષુ ચ

નિવાસં કલ્પયામાસ પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ।
વિરોધશમનાયૈવ નગરે વારણાવતે

દુર્યોધનેન તત્રૈવ દ્રોહાજ્જતુગૃહાણિ વૈ ।
કારિતાનિ ચ દિવ્યાનિ પ્રેષ્ય મિત્રં પુરોચનમ્

શ્રુત્વા જતુગૃહે દગ્ધાન્પાણ્ડવાન્પૃથયા યુતાન્ ।
પૌત્રભાવાન્મુનિશ્રેષ્ઠ મગ્નોઽહં વ્યસનાર્ણવે

શોકાતુરો ભૃશં શૂન્યે વને પશ્યન્નહર્નિશમ્ ।
દૃષ્ટા મયૈકચક્રાયાં પાણ્ડવા દુઃખકર્શિતાઃ

તતસ્તુષ્ટમનાશ્ચાહં જાતઃ પાર્થાન્વિલોક્ય ચ ।
પ્રેરિતાસ્તે મયા તૂર્ણં દ્રુપદસ્ય પુરં પ્રતિ

તે ગતાસ્તત્ર દુઃખાર્તા વિપ્રવેષધરાઃ કૃશાઃ ।
મૃગચર્મપરીધાનાઃ સભાયાં સંસ્થિતાસ્તદા

કૃત્વા પરાક્રમં જિષ્ણુઃ સ જિત્વા દ્રુપદાત્મજામ્ ।
ચક્રુર્વિવાહં માનિન્યા પઞ્ચૈવ માતૃવાક્યતઃ

દૃષ્ટ્વા વિવાહં તેષાં તુ મુદિતોઽહં ભૃશં તદા ।
તતો નાગાહ્વયે પ્રાપ્તાઃ પાઞ્ચાલીસહિતા મુને

નિવાસં ખાણ્ડવપ્રસ્થં ધૃતરાષ્ટ્રેણ કલ્પિતમ્ ।
પાણ્ડવાનાં દ્વિજશ્રેષ્ઠ વસુદેવસુતેન વૈ

તર્પિતઃ પાવકસ્તત્ર વિષ્ણુના સહ જિષ્ણુના ।
રાજસૂયઃ કૃતો યજ્ઞસ્તદાહં મુદિતોઽભવમ્

દૃષ્ટ્વાથ વિભવં તેષાં તથા મયકૃતાં સભામ્ ।
દુર્યોધનોઽતિસન્તપ્તો દુરોદરમથાકરોત્

દુર્દ્યૂતવેદી શકુનિરનક્ષજ્ઞશ્ચ ધર્મજઃ ।
હૃતં રાજ્યં ધનં સર્વં યાજ્ઞસેની ચ ક્લેશિતા

વને દ્વાદશ વર્ષાણિ પાણ્ડવાસ્તે વિવાસિતાઃ ।
પાઞ્ચાલીસહિતાસ્તેન દુઃખં મે જનિતં ભૃશમ્

એવં નારદ સંસારે સુખદુઃખાત્મકે ભૃશમ્ ।
નિમગ્નોઽહં ભ્રમેણૈવ જાનન્ ધર્મં સનાતનમ્

કોઽહં કસ્ય સુતાસ્તેઽમી કા માતા કિં સુખં પુનઃ ।
યેન મે હૃદયં મોહાદ્‌ભ્રમતીતિ દિવાનિશમ્

કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ સન્તોષો નાધિગચ્છતિ ।
દોલારૂઢં મનો મેઽત્ર ચઞ્ચલં ન સ્થિરં ભવેત્

સર્વજ્ઞોઽસિ મુનિશ્રેષ્ઠ સન્દેહં મે નિવર્તય ।
તથા કુરુ યથાહં સ્યાં સુખિતો વિગતજ્વરઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
ષષ્ઠસ્કન્ધે વ્યાસસ્વકીયમોહવર્ણનં નામ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ