દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.16

હૈહયૈર્ધનાહરણેન સહ ભૃગૂણાં વધવર્ણનમ્
જનમેજય ઉવાચ
કુલે કસ્ય સમુત્પન્નાઃ ક્ષત્રિયા હૈહયાશ્ચ તે ।
બ્રહ્મહત્યામનાદૃત્ય નિજઘ્નુર્ભાર્ગવાંશ્ચ યે

વૈરસ્ય કારણં તેષાં કિં મે બ્રૂહિ પિતામહ ।
નિમિત્તેન વિના ક્રોધં કથં કુર્વન્તિ સત્તમાઃ

વૈરં પુરોહિતૈઃ સાર્ધં કસ્માત્તેષામજાયત ।
નાલ્પહેતોર્હિ તદ્વૈરં ક્ષત્રિયાણાં ભવિષ્યતિ

અન્યથા બ્રાહ્મણાન્ પૂજ્યાન્કથં જઘ્નુરનાગસઃ ।
બાહુજા બલવન્તોઽપિ પાપભીતાઃ કથં ન તે

સ્વલ્પેઽપરાધે કો હન્યાદ્વાડવાન્ક્ષત્રિયર્ષભઃ ।
સન્દેહો મે મુનિશ્રેષ્ઠ કારણં વક્તુમર્હસિ

સૂત ઉવાચ
ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા તેન રાજ્ઞા સત્યવતીસુતઃ ।
ઉવાચ પરમપ્રીતઃ કથાં સંસ્મૃત્ય ચેતસા

વ્યાસ ઉવાચ
શૃણુ પારિક્ષિતે વાર્તાં ક્ષત્રિયાણાં પુરાતનીમ્ ।
આશ્ચર્યકારિણીં સમ્યગ્વિદિતાં ચ પુરા મયા

કાર્તવીર્યેતિ નામ્નાભૂદ્ધૈહયઃ પૃથિવીપતિઃ ।
સહસ્રબાહુર્બલવાનર્જુનો ધર્મતત્પરઃ

દત્તાત્રેયસ્ય શિષ્યોઽભૂદવતારો હરેરિવ ।
સિદ્ધઃ સર્વાર્થદઃ શાક્તો ભૃગૂણાં યાજ્ય એવ સઃ

યજ્વા પરમધર્મિષ્ઠઃ સદા દાનપરાયણઃ ।
દદૌ વિત્તં ભૃગુભ્યોઽસૌ કૃત્વા યજ્ઞાનનેકશઃ

ધનિનસ્તે દ્વિજા જાતા ભૃગવો નૃપદાનતઃ ।
હયરત્‍નસમૃદ્ધ્યાઢ્યાઃ સઞ્જાતાઃ પ્રથિતા ભુવિ

સ્વર્યાતે નૃપશાર્દૂલે કાર્તવીર્યાર્જુને પુનઃ ।
હૈહયા નિર્ધના જાતાઃ કાલેન મહતા નૃપ

ધનકાર્યં સમુત્પન્નં હૈહયાનાં કદાચન ।
યાચિષ્ણવોઽભિજગ્મુસ્તાન્ભૂગૂંસ્તે હૈહયા નૃપ

વિનયં ક્ષત્રિયાઃ કૃત્વાપ્યયાચન્ત ધનં બહુ ।
ન દદુસ્તેઽતિલોભાર્તા નાસ્તિ નાસ્તીતિવાદિનઃ

ભૂમૌ ચ નિદધુઃ કેચિદ્‌ભૃગવો ધનમુત્તમમ્ ।
દદુઃ કેચિદ્‌દ્વિજાતિભ્યો જ્ઞાત્વા ક્ષત્રિયતો ભયમ્

કૃત્વા સ્થાનાન્તરે દ્રવ્યં બ્રાહ્મણા ભયવિહ્વલાઃ ।
ત્યક્ત્વાઽઽશ્રમાન્યયુઃ સર્વે ભૃગવસ્તૃષ્ણયાન્વિતાઃ

યાજ્યાંશ્ચ દુઃખિતાન્દૃષ્ટ્વા ન દદુર્લોભમોહિતાઃ ।
પલાયિત્વા ગતાઃ સર્વે ગિરિદુર્ગાનુપાશ્રિતાઃ

તતસ્તે હૈહયાસ્તાત દુઃખિતાઃ કાર્યગૌરવાત્ ।
ભૃગૂણામાશ્રમાઞ્જગ્મુર્દ્રવ્યાર્થં ક્ષત્રિયર્ષભાઃ

ભૃગૂંસ્તુ નિર્ગતાન્વીક્ષ્ય શૂન્યાંસ્ત્યક્ત્યા ગૃહાનથ ।
ચખનુર્ભૂતલં તત્ર દ્રવ્યાર્થં હૈહયા ભૃશમ્

ખનતાધિગતં વિત્તં કેનચિદ્‌ભૃગુવેશ્મનિ ।
દદૃશુઃ ક્ષત્રિયાઃ સર્વે તદ્વિત્તં શ્રમકર્શિતાઃ

યત્ર યત્ર સમુત્પન્નં ભૂરિ દ્રવ્યં મહીતલાત્ ।
તદા તે પાર્શ્વભાગસ્થબ્રાહ્મણાનાં ગૃહાણ્યપિ

નિર્ભિદ્ય હૈહયા દ્રવ્યં દદૃશુર્ધનલિપ્સયા ।
બ્રાહ્મણાશ્ચુકુશઃ સર્વે ભીતાશ્ચ શરણં ગતાઃ

અતિચિન્વત્સુ વિપ્રાણાં ભવનાન્નિઃસૃતં બહુ ।
નિજઘ્નુસ્તાઞ્છરૈઃ કોપાદ્વાડવાઞ્છરણાગતાન્

યયુસ્તે ગિરિદુર્ગાંશ્ચ યત્ર વૈ ભૃગવઃ સ્થિતાઃ ।
આગર્ભાદનુકૃન્તન્તશ્ચેરુશ્ચૈવ મહીમિમામ્

પ્રાપ્તાન્પ્રાપ્તાન્ભૃગૂન્સર્વાન્નિજઘ્નુર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
આબાલવૃદ્ધાનપરાનવમન્ય ચ પાતકમ્

એવમુત્પાટ્યમાનેષુ ભાર્ગવેષુ યતસ્તતઃ ।
હન્યુર્ગર્ભાંશ્ચ નારીણાં ગૃહીત્વા હૈહયા ભૃશમ્

રુરુદુસ્તાઃ સ્ત્રિયઃ કામં કુરર્ય ઇવ દુઃખિતાઃ ।
ગર્ભાશ્ચ કૃન્તિતા યાસાં ક્ષત્રિયૈઃ પાપનિશ્ચયૈઃ

અન્યેઽપ્યાહુશ્ચ તાન્દૃપ્તાન્મુનયસ્તીર્થવાસિનઃ ।
મુઞ્ચન્તુ ક્ષત્રિયાઃ ક્રોધં બ્રાહ્મણેષુ ભયાવહમ્

અયુક્તમેતદારબ્ધં ભવદ્‌ભિઃ કર્મ ગર્હિતમ્ ।
યદ્‌ગર્ભાન્ભૃગુપત્‍નીનાં નિહન્યુઃ ક્ષત્રિયર્ષભાઃ

અત્યુગ્રપુણ્યપાપાનામિહૈવ ફલમાપ્નુયાત્ ।
તસ્માજ્જુગુપ્સિતં કર્મ ત્યક્તવ્યં ભૂતિમિચ્છતા

તાનાહુર્હૈહયાઃ ક્રુદ્ધા મુનીનથ દયાપરાન્ ।
ભવન્તઃ સાધવઃ સર્વે નાર્થજ્ઞાઃ પાપકર્મણામ્

એભિર્હૃતં ધનં સર્વં પૂર્વજાનાં મહાત્મનામ્ ।
વઞ્ચયિત્વા છલાભિજ્ઞૈર્માર્ગે પાટચ્ચરૈરિવ

એતે પ્રતારકા દમ્ભાસ્તાદૃશા બકવૃત્તયઃ ।
ઉત્પન્ને ચ મહાકાર્યે પ્રાર્થિતા વિનયેન તે

ન દદુઃ પ્રાર્થિતં વિપ્રાઃ પાદવૃદ્ધ્યાપિ યાચિતાઃ ।
નાસ્તીતિવાદિનઃ સ્તબ્ધાઃ દુઃખિતાન્વીક્ષ્ય યાજ્યકાન્

ધનં પ્રાપ્તં કાર્તવીર્યાદ્‌રક્ષિતં કેન હેતુના ।
ન કૃતાઃ ક્રતવઃ કિં તૈર્દાનં ચાર્થિષુ ભૂરિશઃ

ન સઞ્ચિતવ્યં વિપ્રૈસ્તુ ધનં ચાપિ કદાચન ।
યષ્ટવ્યં વિધિવદ્દેયં ભોક્તવ્યં ચ યથાસુખમ્

દ્રવ્યે ચૌરભયં પ્રોક્તં તથા રાજભયં દ્વિજાઃ ।
વહ્નેર્ભયં મહાઘોરં તથા ધૂર્તભયં મહત્

યેન કેનાપ્યુપાયેન ધનં ત્યજતિ રક્ષકમ્ ।
અથવાસૌ મૃતો યાતિ દ્રવ્યં ત્યક્ત્વા હ્યસદ્‌ગતિમ્

પાદવૃદ્ધ્યા તથાસ્માભિઃ પ્રાર્થિતં વિનયાન્વિતૈઃ ।
તથાપિ લોભસન્દિગ્ધૈર્ન દત્તં નઃ પુરોહિતૈઃ

દાનં ભોગસ્તથા નાશો ધનસ્ય ગતિરીદૃશી ।
દાનભોગૌ કૃતીનાં ચ નાશઃ પાપાત્મનાં કિલ

ન દાતા ન ચ યો ભોક્તા કૃપણો ગુપ્તિતત્પરઃ ।
રાજ્ઞાસૌ સર્વથા દણ્ડ્યો વઞ્ચકો દુઃખભાઙ્નરઃ

તસ્માદ્વયં ગુરૂનેતાન્વઞ્ચકાન્બ્રાહ્મણાધમાન્ ।
હન્તું સમુદ્યતાઃ સર્વે ન ક્રોધવ્યં મહાત્મભિઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા હેતુમદ્વાક્યં તાનાશ્વાસ્ય મુનીનથ ।
વિચેરુશ્ચ વિચિન્વાના ભૃગુદારાનનેકશઃ

ભયાર્તા ભૃગુપત્‍ન્યસ્તુ હિમવન્તં ધરાધરમ્ ।
પ્રપેદિરે રુદન્ત્યશ્ચ વેપમાનાઃ કૃશા ભૃશમ્

એવં તે હૈહયૈર્વિપ્રાઃ પીડિતા ધનકામુકૈઃ ।
નિહતાશ્ચ યથાકામં સંરબ્ધૈઃ પાપકર્મભિઃ

લોભ એવ મનુષ્યાણાં દેહસંસ્થો મહારિપુઃ ।
સર્વદુઃખાકરઃ પ્રોક્તો દુઃખદઃ પ્રાણનાશકઃ

સર્વપાપસ્ય મૂલં હિ સર્વદા તૃષ્ણયાન્વિતઃ ।
વિરોધકૃત્ત્રિવર્ણાનાં સર્વાર્તેઃ કારણં તથા

લોભાત્ત્યજન્તિ ધર્મં વૈ કુલધર્મં તથૈવ હિ ।
માતરં ભ્રાતરં હન્તિ પિતરં બાન્ધવં તથા

ગુરું મિત્રં તથા ભાર્યાં પુત્રં ચ ભગિનીં તથા ।
લોભાવિષ્ટો ન કિં કુર્યાદકૃત્યં પાપમોહિતઃ

ક્રોધાત્કામાદહઙ્કારાલ્લોભ એવ મહારિપુઃ ।
પ્રાણાંસ્ત્યજતિ લોભેન કિં પુનઃ સ્યાદનાવૃતમ્

પૂર્વજાસ્તે મહારાજ ધર્મજ્ઞાઃ સત્પથે સ્થિતાઃ ।
પાણ્ડવાઃ કૌરવાશ્ચૈવ લોભેન નિધનં ગતાઃ

યત્ર ભીષ્મશ્ચ દ્રોણશ્ચ કૃપઃ કર્ણશ્ચ બાહ્લિકઃ ।
ભીમસેનો ધર્ભપુત્રસ્તથૈવાર્જુનકેશવૌ

તથાપિ યુદ્ધમત્યુગ્રં કૃતં તૈશ્ચ પરસ્પરમ્ ।
કુટુમ્બકદનં ભૂરિ કૃતં લોભાતુરૈરિહ

હતો દ્રોણો હતો ભીષ્મસ્તથૈવ પાણ્ડવાત્મજાઃ ।
ભ્રાતરઃ પિતરઃ પુત્રાઃ સર્વે વૈ નિહતા રણે

તસ્માલ્લોભાભિભૂતસ્તુ કિં ન કુર્યાન્નરઃ કિલ ।
હૈહયૈર્નિહતાઃ સર્વે ભૃગવઃ પાપબુદ્ધિભિઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠસ્કન્ધે
હૈહયૈર્ધનાહરણેન સહ ભૃગૂણાં વધવર્ણનં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ