દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.10

કર્મણાં ગહનગતિવર્ણનમ્
જનમેજય ઉવાચ
કથિતં ચરિતં બ્રહ્મઞ્છક્રસ્યાદ્‍ભુતકર્મણઃ ।
સ્થાનભ્રંશસ્તથા દુઃખપ્રાપ્તિરુક્તા વિશેષતઃ

યત્ર દેવાધિદેવ્યાશ્ચ મહિમાતીવ વર્ણિતઃ ।
સન્દેહોઽત્ર મમાપ્યસ્તિ યચ્છક્રોઽપિ મહાતપાઃ

દેવાધિપત્યમાસાદ્ય દુઃસહં દુઃખમન્વભૂત્ ।
મખાનાં તુ શતં કૃત્વા પ્રાપ્તં સ્થાનમનુત્તમમ્

દેવેશત્વં ચ સમ્પ્રાપ્ય ભ્રષ્ટઃ સ્થાનાદસૌ કથમ્ ।
એતત્સર્વં સમાચક્ષ્વ કારણં કરુણાનિધે

સર્વજ્ઞોઽસિ મુનિશ્રેષ્ઠ પુરાણાનાં પ્રવર્તકઃ ।
નાવાચ્યં મહતાં કિઞ્ચિચ્છિષ્યે ચ શ્રદ્ધયાન્વિતે

તસ્માત્કુરુ મહાભાગ મત્સન્દેહાપનોદનમ્ ।
સૂત ઉવાચ
ઇતિ પૃષ્ટઃ સ રાજ્ઞા વૈ તદા સત્યવતીસુતઃ

તમાહાતિપ્રસન્નાત્મા યથાનુક્રમમુત્તરમ્ ।
વ્યાસ ઉવાચ
નિબોધ નૃપતિશ્રેષ્ઠ કારણં પરમાદ્‌ભુતમ્

કર્મણસ્તુ ત્રિધા પ્રોક્તા ગતિસ્તત્ત્વવિદાં વરૈઃ ।
સઞ્ચિતં વર્તમાનં ચ પ્રારબ્ધમિતિ ભેદતઃ

અનેકજન્મસઞ્જાતં પ્રાક્તનં સઞ્ચિતં સ્મૃતમ્ ।
સાત્ત્વિકં રાજસં કર્મ તામસં ત્રિવિધં પુનઃ

શુભં વાપ્યશુભં ભૂપ સઞ્ચિતં બહુકાલિકમ્ ।
અવશ્યમેવ ભોક્તવ્યં સુકૃતં દુષ્કૃતં તથા

જન્મજન્મનિ જીવાનાં સઞ્ચિતાનાં ચ કર્મણામ્ ।
નિઃશેષસ્તુ ક્ષયો નાભૂત્કલ્પકોટિશતૈરપિ

ક્રિયમાણં ચ યત્કર્મ વર્તમાનં તદુચ્યતે ।
દેહં પ્રાપ્ય શુભં વાપિ હ્યશુભં વા સમાચરેત્

સઞ્ચિતાનાં પુનર્મધ્યાત્સમાહૃત્ય કિયાન્કિલ ।
દેહારમ્ભે ચ સમયે કાલઃ પ્રેરયતીવ તત્

પ્રારબ્ધં કર્મ વિજ્ઞેયં ભોગાત્તસ્ય ક્ષયઃ સ્મૃતઃ ।
પ્રાણિભિઃ ખલુ ભોક્તવ્યં પ્રારબ્ધં નાત્ર સંશયઃ

પુરા કૃતાનિ રાજેન્દ્ર હ્યશુભાનિ શુભાનિ ચ ।
અવશ્યમેવ કર્માણિ ભોક્તવ્યાનીતિ નિશ્ચયઃ

દેવૈર્મનુષ્યૈરસુરૈર્યક્ષગન્ધર્વકિન્નરૈઃ ।
કર્મૈવ હિ મહારાજ દેહારમ્ભસ્ય કારણમ્

કર્મક્ષયે જન્મનાશઃ પ્રાણિનાં નાત્ર સંશયઃ ।
બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્તથા રુદ્ર ઇન્દ્રાદ્યાશ્ચ સુરાસ્તથા

દાનવા યક્ષગન્ધર્વાઃ સર્વે કર્મવશા કિલ ।
અન્યથા દેહસમ્બન્ધઃ કથં ભવતિ ભૂપતે

કારણં યસ્તુ ભોગસ્ય દેહિનઃ સુખદુઃખયોઃ ।
તસ્માદનેકજન્મોત્થસઞ્ચિતાનાં ચ કર્મણામ્

મધ્યે વેગઃ સમાયાતિ કસ્યચિત્કાલપાકતઃ ।
તત્પ્રારબ્ધવશાત્પુણ્યં કરોતિ ચ યથા તથા

પાપં કરોતિ મનુજસ્તથા દેવાદયોઽપિ ચ ।
તથા નારાયણો રાજન્નરશ્ચ ધર્મજાવુભૌ

જાતૌ કૃષ્ણાર્જુનૌ કામમંશૌ નારાયણસ્ય તૌ ।
પુરાણપીઠિકેયં વૈ મુનિભિઃ પરિકીર્તિતા

દેવાંશઃ સ તુ વિજ્ઞેયો યો ભવેદ્વિભવાધિકઃ ।
નાનૃષિઃ કુરુતે કાવ્યં નારુદ્રો રુદ્રમર્ચતે

નાદેવાંશો દદાત્યન્નં નાવિષ્ણુઃ પૃથિવીપતિઃ ।
ઇન્દ્રાદગ્નેર્યમાદ્વિષ્ણોર્ધનદાદિતિ ભૂપતે

પ્રભુત્વં ચ પ્રભાવં ચ કોપં ચૈવ પરાક્રમમ્ ।
આદાય ક્રિયતે નૂનં શરીરમિતિ નિશ્ચયઃ

યઃ કશ્ચિદ્‌બલવાઁલ્લોકે ભાગ્યવાનથ ભોગવાન્ ।
વિદ્યાવાન્દાનવાન્વાપિ સ દેવાંશઃ પ્રપઢ્યતે

તથૈવૈતે મયાખ્યાતા પાણ્ડવાઃ પૃથિવીપતે ।
દેવાંશો વાસુદેવોઽપિ નારાયણસમદ્યુતિઃ

શરીરં પ્રાણિનાં નૂનં ભાજનં સુખદુઃખયોઃ ।
શરીરી પ્રાપ્નુયાત્કામં સુખં દુઃખમનન્તરમ્

દેહી નાસ્તિ વશઃ કોઽપિ દૈવાધીનઃ સદૈવ હિ ।
જનનં મરણં દુઃખં સુખં પ્રાપ્નોતિ ચાવશઃ

પાણ્ડવાસ્તે વને જાતાઃ પ્રાપ્તાસ્તુ સ્વગૃહં પુનઃ ।
સ્વબાહુબલતઃ પશ્ચાદ્રાજસૂયં ક્રતૂત્તમમ્

વનવાસં પુનઃ પ્રાપ્તા બહુદુઃખકરં પરમ્ ।
અર્જુનેન તપસ્તપ્તં દુષ્કરં હ્યજિતેન્દ્રિયૈઃ

સન્તુષ્ટૈસ્તુ સુરૈર્દત્તં વરદાનં પુનઃ શુભમ્ ।
નરદેહકૃતં પુણ્યં ક્વ ગતં વનવાસજમ્

નરદેહે તપસ્તપ્તં ચોગ્રં બદરિકાશ્રમે ।
નાર્જુનસ્ય શરીરે તત્ફલદં સમ્બભૂવ હ

પ્રાણિનાં દેહસમ્બન્ધે ગહના કર્મણો ગતિઃ ।
દુર્જ્ઞેયા સર્વથા દેવૈર્માનવાનાં તુ કા કથા

વાસુદેવોઽપિ સઞ્જાતઃ કારાગારેઽતિસઙ્કટે ।
નીતોઽસૌ વસુદેવેન નન્દગોપસ્ય ગોકુલમ્

એકાદશૈવ વર્ષાણિ સંસ્થિતસ્તત્ર ભારત ।
પુનઃ સ મથુરાં ગત્વા જઘાનોગ્રસુતં બલાત્

મોચયામાસ પિતરૌ બન્ધનાદ્‌ભૃશદુઃખિતૌ ।
ઉગ્રસેનં ચ રાજાનઞ્ચકાર મધુરાપુરે

જગામ દ્વારવત્યાં સ મ્લેચ્છરાજભયાત્પુનઃ ।
સર્વં ભાવિવશાત્કૃષ્ણઃ કૃતવાન્પૌરુષં મહત્

કૃત્વા કાર્યાણ્યનેકાનિ દ્વારવત્યાં જનાર્દનઃ ।
દેહં ત્યક્ત્વા પ્રભાસે તુ સકુટુમ્બો દિવં ગતઃ

પુત્રાઃ પૌત્રાશ્ચ સુહૃદો ભ્રાતરો જામયસ્તથા ।
પ્રભાસે યાદવાઃ સર્વે વિપ્રશાપાત્ક્ષયં ગતાઃ

એવં તે કથિતા રાજન્ કર્મણો ગહના ગતિઃ ।
વાસુદેવોઽપિ વ્યાધસ્ય બાણેન નિધનં ગતઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
ષષ્ઠસ્કન્ધે કર્મણાં ગહનગતિવર્ણનં નામ દશમોઽધ્યાયઃ