દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.9

નહુષસ્વર્ગચ્યુતિવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
તાં વીક્ષ્ય વિપુલાપાઙ્ગીં રહઃ શોકસમન્વિતામ્ ।
આખણ્ડલઃ પ્રિયાં ભાર્યાં વિસ્મિતશ્ચાબ્રવીત્તદા

કથમત્રાગતા કાન્તે કથં જ્ઞાતસ્ત્વયા હ્યહમ્ ।
દુર્જ્ઞેયઃ સર્વભૂતાનાં સંસ્થિતોઽસ્મિ શુભાનને

શચ્યુવાચ
દેવ દેવ્યાઃ પ્રસાદેન જ્ઞાતોઽસ્યદ્ય ભવાનિહ ।
પુનસ્તસ્યાઃ પ્રસાદેન પ્રાપ્તાસ્મિ ત્વાં દિવસ્પતે

નહુષો નામ રાજર્ષિઃ સ્થાપિતો ભવદાસને ।
ત્રિદશૈર્મુનિભિશ્ચૈવ સ માં બાધતિ નિત્યશઃ

પતિં માં કુરુ ચાર્વઙ્‌ગિ: તુરાસાહં સુરાધિપમ્ ।
એવં વદતિ માં પાપ્મા કિં કરોમિ બલાર્દન

ઇન્દ્ર ઉવાચ
કાલાકાઙ્ક્ષી વરારોહે સંસ્થિતોઽસ્મિ યદૃચ્છયા ।
તથા ત્વમપિ કલ્યાણિ સુસ્થિરં સ્વમનઃ કુરુ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્તા તેન સા દેવી પતિનાતિપ્રશંસિના ।
નિઃશ્વસન્ત્યાહ તં શક્રં વેપમાનાતિદુઃખિતા

કથં તિષ્ઠે મહાભાગ પાપાત્મા માં વશાનુગામ્ ।
કરિષ્યતિ મદોન્મત્તો વરદાનેન ગર્વિતઃ

દેવાશ્ચ મુનયઃ સર્વે મામૂચુસ્તદ્‌ભયાકુલાઃ ।
તં ભજસ્વ વરારોહે દેવરાજં સ્મરાતુરમ્

બૃહસ્પતિસ્તુ શત્રુઘ્ન વાડવો બલવર્જિતઃ ।
કથં માં રક્ષિતું શક્તો ભવેદ્દેવાનુગઃ સદા

તસ્માચ્ચિન્તાસ્તિ મહતી નાર્યહં વશવર્તિની ।
અનાથા કિં કરિષ્યામિ વિપરીતે વિધૌ વિભો

નાર્યસ્મ્યહં ન કુલટા ત્વચ્ચિત્તાતિપતિવ્રતા ।
નાસ્તિ મે શરણં તત્ર યો માં રક્ષતિ દુઃખિતામ્

ઇન્દ્ર ઉવાચ
ઉપાયં પ્રબ્રવીમ્યદ્ય તં કુરુષ્વ વરાનને ।
શીલં તે દુઃખિતે કાલે પરિત્રાતં ભવિષ્યતિ

પરેણ રક્ષિતા નારી ન ભવેચ્ચ પતિવ્રતા ।
ઉપાયૈઃ કોટિભિઃ કામભિન્નચિત્તાતિચઞ્ચલા

શીલમેવ હિ નારીણાં સદા રક્ષતિ પાપતઃ ।
તસ્માત્ત્વં શીલમાસ્થાય સ્થિરા ભવ શુચિસ્મિતે

યદા ત્વાં નહુષો રાજા બલાદાકર્ષયેત્ખલઃ ।
તદા ત્વં સમયં કૃત્વા ગજં વઞ્ચય ભૂપતિમ્

એકાન્તે તત્સમીપે ત્વં ગત્વા વદ મદાલસે ।
ઋષિયાનેન દિવ્યેન મામુપૈહિ જગત્પતે

એવં તવ વશે પ્રીતા ભવિષ્યામીતિ મે તતમ્ ।
ઇતિ તં વદ સુશ્રોણિ તદા તુ પરિમોહિતઃ

કામાન્ધઃ સ મુનીન્ યાને યોજયિષ્યતિ પાર્થિવઃ ।
અવશ્યં તાપસો ભૂપં શાપદગ્ધં કરિષ્યતિ

સાહાય્યં જગદમ્બા તે કરિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
જગદમ્બાપદસ્મર્તુઃ સઙ્કટં ન કદાચન

યદિ જાયેત તચ્ચાપિ જ્ઞેયં તત્સ્વસ્તયે કિલ ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્‍નેન મણિદ્વીપાધિવાસિનીમ્

ભજ ત્વં ભુવનેશાનીં ગુરુવાક્યાનુસારતઃ ।
વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યાખ્યાતા શચી તેન જગામ નહુષં પ્રતિ

તથેત્યુક્ત્વાતિવિશ્વસ્તા ભાવિકાર્યે કૃતોદ્યમા ।
નહુષસ્તાં સમાલોક્ય મુદિતો વાક્યમબ્રવીત્

સ્વાગતં સત્યવચનૈસ્ત્વદધીનોઽસ્મિ કામિનિ ।
દાસોઽહં તવ સત્યેન પાલિતં વચનં ત્વયા

યદાગતા સમીપે મે તુષ્ટોઽસ્મિ મિતભાષિણિ ।
ન ચ વ્રીડા ત્વયા કાર્યા ભક્તં માં ભજ સુસ્મિતે

કાર્યં વદ વિશાલાક્ષિ કરિષ્યામિ તવ પ્રિયમ્ ।
શચ્યુવાચ
સર્વં કૃતં ત્વયા કાર્યં મમ કૃત્રિમવાસવ

મનોરથોઽસ્તિ મે દેવ શૃણુ ચિત્તેઽધુના વિભો ।
વાઞ્છિતં કુરુ કલ્યાણ ત્વદ્વશાહમતઃ પરમ્

બ્રવીમિ માનસોત્સાહં ત્વં તં કર્તુમિહાર્હસિ ।
નહુષ ઉવાચ
કાર્યં ત્વં બ્રૂહિ ચન્દ્રાસ્યે કરોમિ તવ વાઞ્છિતમ્

અલભ્યમપિ દાસ્યામિ તુભ્યં સુભ્રુ વદસ્વ મામ્ ।
શચ્યુવાચ
કથં બ્રવીમિ રાજેન્દ્ર પ્રત્યયો નાસ્તિ મે તવ

શપથં કુરુ રાજેન્દ્ર યત્કરોમિ પ્રિયં તવ ।
રાજાનઃ સત્યવચસો દુર્લભા એવ ભૂતલે

પશ્ચાદ્‌બ્રવીમ્યહં રાજન્ જ્ઞાત્વા સત્યેન યન્ત્રિતમ્ ।
કૃતે ચેદ્વાઞ્છિતે ભૂપ સદા તે વશવર્તિની

ભવિષ્યામિ તુરાષાડ્ વૈ સત્યમેતદ્વચો મમ ।
નહુષ ઉવાચ
અવશ્યમેવ કર્તવ્યં વચનં તવ સુન્દરિ

શપામિ સુકૃતેનાહં યજ્ઞદાનકૃતેન વૈ ।
શચ્યુવાચ
ઇન્દ્રસ્ય હરયો વાહા ગજશ્ચૈવ રથસ્તથા

ગરુડો વાસુદેવસ્ય યમસ્ય મહિષસ્તથા ।
વૃષભઃ શઙ્કરસ્યાપિ બ્રહ્મણો વરટાપતિઃ

મયૂરઃ કાર્તિકેયસ્ય ગજાસ્યસ્ય તુ મૂષકઃ ।
ઇચ્છામ્યહમપૂર્વં વૈ વાહનં તે સુરાધિપ

યન્ન વિષ્ણોર્ન રુદ્રસ્ય નાસુરાણાં ન રક્ષસામ્ ।
વહન્તુ ત્વાં મહારાજ મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ

સર્વે શિબિકયા રાજન્નેતદ્ધિ મમ વાઞ્છિતમ્ ।
સર્વદેવાધિકં ત્વાં વૈ જાનામિ વસુધાધિપ

તેન તે તેજસો વૃદ્ધિં વાઞ્છામ્યહમતન્દ્રિતા ।
વ્યાસ ઉવાચ
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય જ્ઞાનદુર્બલઃ

મોહિતસ્તુ મહાદેવ્યા કૃતમોહેન તત્ક્ષણમ્ ।
ઉવાચ વચનં ભૂપઃ સંસ્તુવન્વાસવપ્રિયામ્

નહુષ ઉવાચ
સત્યમુક્તં ત્વયા તન્વિ વાહનં રુચિરં મમ ।
કરિષ્યામિ સુકેશાન્તે વચનં તવ સર્વથા

ન હ્યલ્પવીર્યો ભવતિ યો વાહાન્કુરુતે મુનીન્ ।
અહમારુહ્ય યાનેન ત્વામેષ્યામિ શુચિસ્મિતે

સપ્તર્ષયો માં વક્ષ્યન્તિ સર્વે દેવર્ષયસ્તથા ।
સમર્થં ત્રિષુ લોકેષુ જ્ઞાત્વા માં તપસાધિકમ્

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા તાં સુસન્તુષ્ટો વિસસર્જ હરિપ્રિયામ્ ।
મુનીનાહૂય સર્વાસ્તાનિત્યુવાચ સ્મરાન્વિતઃ

નહુષ ઉવાચ
અહમિન્દ્રોઽદ્ય ભો વિપ્રાઃ સર્વશક્તિસમન્વિતઃ ।
કાર્યમત્ર પ્રકુર્વન્તુ ભવન્તો વિગતસ્મયાઃ

ઇન્દ્રાસનં મયા પ્રાપ્તં નેન્દ્રાણી મામુપૈતિ ચ ।
આકારિતા ચ માં સૂતે પ્રેમપૂર્વમિદં વચઃ

મુનિયાનેન દેવેન્દ્ર મામુપૈહિ સુરાધિપ ।
દેવદેવ મહારાજ મત્પ્રિયં કુરુ માનદ

એતત્કાર્યં મુનિશ્રેષ્ઠા મમાત્યન્તં દુરાસદમ્ ।
ભવદ્‌ભિસ્તુ પ્રકર્તવ્યં સર્વથૈવ દયાલુભિઃ

મનો દહતિ મે કામઃ શક્રપત્‍ન્યાં પ્રવર્તિતમ્ ।
ભવન્તઃ શરણં મેઽદ્ય કુરુધ્વં કાર્યમદ્‌ભુતમ્

અગસ્તિપ્રમુખાસ્તસ્ય શ્રુત્વા વાક્યમસત્કરમ્ ।
અઙ્ગીચક્રુશ્ચ ભાવિત્વાત્કૃપયા પરમર્ષયઃ

અઙ્ગીકૃતેઽથ તદ્વાક્યે મુનિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ।
મુદં પ્રાપ નૃપઃ કામં પૌલોમીકૃતમાનસઃ

આરુહ્ય શિબિકાં રમ્યાં સંસ્થિતસ્ત્વરયાન્વિતઃ ।
વાહાન્કૃત્વા મુનીન્દિવ્યાન્સર્પ સર્પેતિ ચાબ્રવીત્

કામાર્તઃ સોઽસ્પૃશન્મૂઢઃ પાદેન મુનિમસ્તકમ્ ।
અગસ્તિં તાપસશ્રેષ્ઠં લોપામુદ્રાપતિં તદા

વાતાપિભક્ષકર્તારં સમુદ્રસ્યાપિ શોષકમ્ ।
કશયા તાડયામાસ પઞ્ચબાણશરાહતઃ

ઇન્દ્રાણીહૃતચિત્તોઽસૌ સર્પેતિ પ્રબ્રુવન્મુનિમ્ ।
તં શશાપ મુનિઃ ક્રુદ્ધઃ કશાઘાતમનુસ્મરન્

સર્પો ભવ દુરાચાર વને ઘોરવપુર્મહાન્ ।
બહુવર્ષસહસ્રાણિ યત્ર ક્લેશો મહાન્ભવેત્

વિચરિષ્યસિ વીર્યેણ પુનઃ સ્વર્ગમવાપ્સ્યસિ ।
દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠિરં નામ તવ મોક્ષો ભવિષ્યતિ

પ્રશ્નાનામુત્તરં શ્રુત્વા ધર્મપુત્રમુખાત્તતઃ ।
વ્યાસ ઉવાચ
એવં શપ્તઃ સ રાજર્ષિઃ સ્તુત્વા તં મુનિસત્તમમ્

સ્વર્ગાત્પપાત સહસા સર્પરૂપધરોઽભવત્ ।
બૃહસ્પતિસ્તતો ગત્વા તરસા માનસં પ્રતિ

ઇન્દ્રાય સર્વવૃત્તાન્તં કથયામાસ વિસ્તરાત્ ।
તચ્છ્રુત્વા મઘવા રાજ્ઞઃ સ્વર્ગાત્પ્રચ્યવનાદિકમ્

મુદિતોઽભૂન્મહારાજ સ્થિતસ્તત્રૈવ વાસવઃ ।
દેવાશ્ચ મુનયો દૃષ્ટ્વા નહુષં પતિતં ભુવિ

જગ્મુઃ સર્વેઽપિ તત્રૈવ યત્રેન્દ્રઃ સરસિ સ્થિતઃ ।
તમાશ્વાસ્ય સુરાઃ સર્વે મુનિભિઃ સહિતાસ્તદા

સ્વર્ગે સમાનયામાસુર્માનપૂર્વં શચીપતિમ્ ।
સમાગતં તતઃ શક્રં સર્વે તે મુનયઃ સુરાઃ

સ્થાપયિત્વાઽઽસને પશ્ચાદભિષેકં દધુઃ શિવમ્ ।
ઇન્દ્રોઽપિ સ્વાસનં પ્રાપ્ય શચ્યા સહ સુરાલયે

ચિક્રીડ નન્દને રમ્યે કાનને પ્રેમયુક્તયા ।
વ્યાસ ઉવાચ
એવમિન્દ્રેણ સમ્પ્રાપ્તં દુઃખં પરમદારુણમ્

હત્વાસુરં કામરૂપં વિશ્વરૂપં મહામુનિમ્ ।
પુનર્દેવ્યાઃ પ્રસાદેન સ્વસ્થાનં પ્રાપ્તવાન્નૃપ

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં વૃત્રાસુરવધાશ્રયમ્ ।
યત્પૃષ્ટોઽહં ત્વયા રાજન્ કથાનકમનુત્તમમ્

યાદૃશં કુરુતે કર્મ તાદૃશં ફલમાપ્નુયાત્ ।
અવશ્યમેવ ભોક્તવ્યં કૃતં કર્મ શુભાશુભમ્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
ષષ્ઠસ્કન્ધે નહુષસ્વર્ગચ્યુતિવર્ણનં નામ નવમોઽધ્યાયઃ