દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 5.7

શઙ્કરશરણગમનવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
અસુરાન્મહિષો દૃષ્ટ્વા વિષણ્ણમનસસ્તદા ।
ત્યક્ત્વા તન્માહિષં રૂપં બભૂવ મૃગરાડસૌ

કૃત્વા નાદં મહાઘોરં વિસ્તાર્ય ચ મહાસટામ્ ।
પપાત સુરસેનાયાં ત્રાસયન્નખદર્શનૈઃ

ગરુડઞ્ચ નખાઘાતૈઃ કૃત્વા રુધિરવિપ્લુતમ્ ।
જઘાન ચ ભુજે વિષ્ણું નખાઘાતેન કેસરી

વાસુદેવોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા ચક્રમુદ્યમ્ય વેગવાન્ ।
હન્તુકામો હરિઃ કામમવાપાશુ ક્રુધાન્વિતઃ

યાવદ્ધયરિપું વેગાચ્ચક્રેણાભિજઘાન તમ્ ।
તાવત્સોઽતિબલઃ શૃઙ્ગી શૃઙ્ગાભ્યાં ન્યહનદ્ધરિમ્

વાસુદેવો વિષાણાભ્યાં તાડિતોરસિ વિહ્વલઃ ।
પલાયનપરો વેગાજ્જગામ ભુવનં નિજમ્

ગતં દૃષ્ટ્વા હરિં કામં શઙ્કરોઽપિ ભયાન્વિતઃ ।
અવધ્યં તં પરં મત્વા યયૌ કૈલાસપર્વતમ્

બ્રહ્માપિ ચ નિજં ધામ ત્વરિતઃ પ્રયયૌ ભયાત્ ।
મઘવા વજ્રમાલમ્બ્ય તસ્થાવાજૌ મહાબલઃ

વરુણઃ શક્તિમાલમ્બ્ય ધૈર્યમાલમ્બ્ય સંસ્થિતઃ ।
યમોઽપિ દણ્ડમાદાય યત્તઃ સમરતત્પરઃ

તતો યક્ષાધિપઃ કામં બભૂવ રણતત્પરઃ ।
પાવકઃ શક્તિમાદાય તત્રાભૂદ્યુદ્ધમાનસઃ

નક્ષત્રાધિપતિઃ સૂર્યઃ સમવેતૌ સ્થિતાવુભૌ ।
વીક્ષ્ય તં દાનવશ્રેષ્ઠં યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયૌ

એતસ્મિન્નન્તરે ક્રુદ્ધં દૈત્યસૈન્યં સમભ્યગાત્ ।
વિસૃજન્બાણજાલાનિ ક્રૂરાહિસદૃશાનિ ચ

કૃત્વા હિ માહિષં રૂપં ભૂપતિઃ સંસ્થિતસ્તદા ।
દેવદાનવયોધાનાં નિનાદસ્તુમુલોઽભવત્

જ્યાઘાતશ્ચ તલાઘાતો મેઘનાદસમોઽભવત્ ।
સંગ્રામે સુમહાઘોરે દેવદાનવસેનયોઃ

શૃઙ્ગાભ્યાં પાર્વતાઞ્છૃઙ્ગાંશ્ચિક્ષેપ ચ મહાબલઃ ।
જઘાન સુરસઙ્ઘાંશ્ચ દાનવો મદગર્વિતઃ

ખુરાઘાતૈસ્તથા દેવાન્પુચ્છસ્ય ભ્રમણેન ચ ।
સ જઘાન રુષાવિષ્ટો મહિષઃ પરમાદ્‌ભુતઃ

તતો દેવાઃ સગન્ધર્વા ભયમાજગ્મુરુદ્યતાઃ ।
મઘવા મહિષં દૃષ્ટ્વા પલાયનપરોઽભવત્

સઙ્ગરં સમ્પરિત્યજ્ય ગતે શક્રે શચીપતૌ ।
યમો ધનાધિપઃ પાશી જગ્મુઃ સર્વે ભયાતુરાઃ

મહિષોઽપિ જયં મત્વા જગામ સ્વગૃહં તતઃ ।
ઐરાવતં ગજં પ્રાપ્ય ત્યક્તમિન્દ્રેણ ગચ્છતા

તથોચ્ચૈઃશ્રવસં ભાનોઃ કામધેનું પયસ્વિનીમ્ ।
સ્વસૈન્યસંવૃતસ્તૂર્ણં સ્વર્ગં ગન્તું મનો દધે

તરસા દેવસદનં ગત્વા સ મહિષાસુરઃ ।
જગ્રાહ સુરરાજ્યં વૈ ત્યક્તં દેવૈર્ભયાતુરૈઃ

ઇન્દ્રાસને તથા રમ્યે દાનવઃ સમુપાવિશત્ ।
દાનવાન્સ્થાપયામાસ દેવાનાં સ્થાનકેષુ સઃ

એવં વર્ષશતં પૂર્ણં કૃત્વા યુદ્ધં સુદારુણમ્ ।
અવાપૈન્દ્રપદં કામં દાનવો મદગર્વિતઃ

નિર્જરા નિર્ગતા નાકાત્તેન સર્વેઽતિપીડિતાઃ ।
એવં બહૂનિ વર્ષાણિ બભ્રમુર્ગિરિગહ્વરે

શ્રાન્તાઃ સર્વે તદા રાજન્ બ્રહ્માણં શરણં યયુઃ ।
પ્રજાપતિં જગન્નાથં રજોરૂપં ચતુર્મુખમ્

પદ્માસનં વેદગર્ભં સેવિતં મુનિભિઃ સ્વજૈઃ ।
મરીચિપ્રમુખૈઃ શાન્તૈર્વેદવેદાઙ્ગપારગૈઃ

કિન્નરૈઃ સિદ્ધગન્ધર્વૈશ્ચારણોરગપન્નગૈઃ ।
તુષ્ટુવુર્ભયભીતાસ્તે દેવદેવં જગદ્‌ગુરુમ્

દેવા ઊચુઃ
ધાતઃ કિમેતદખિલાર્તિહરામ્બુજન્મ
જન્માભિવીક્ષ્ય ન દયાં કુરુષે સુરાન્ યત્ ।
સમ્પીડિતાન્ રણજિતાનસુરાધિપેન
સ્થાનચ્યુતાન્ ગિરિગુહાકૃતસન્નિવાસાન્

પુત્રાન્પિતા કિમપરાધશતૈઃ સમેતા-
ન્સન્ત્યજ્ય લોભરહિતઃ કુરુતેઽતિદુઃસ્થાન્ ।
યસ્ત્વં સુરાંસ્તવ પદામ્બુજભક્તિયુક્તા-
ન્દૈત્યાર્દિતાંશ્ચ કૃપણાન્ યદુપેક્ષસેઽદ્ય

અમરભુવનરાજ્યં તેન ભુક્તં નિતાન્તં
મખહવિરપિ યોગ્યં બ્રાહ્મણૈરાદદાતિ ।
સુરતરુવરપુષ્પં સેવતેઽસૌ દુરાત્મા
જલનિધિનિધિભૂતાં ગામસૌ સેવતે તામ્

કિં વા ગૃણીમઃ સુરકાર્યમદ્‌ભુતં
જાનાસિ દેવેશ સુરારિચેષ્ટિતમ્ ।
જ્ઞાનેન સર્વં ત્વમશેષકાર્યવિ-
ત્તસ્માત્પ્રભો તે પ્રણતાઃ સ્મ પાદયોઃ

યત્રાપિ કુત્રાપિ ગતાન્સુરાનસૌ
નાનાચરિત્રઃ ખલુ પાપમાનસઃ ।
પીડાં કરોત્યેવ સ દુષ્ટચેષ્ટિત-
સ્ત્રાતાસિ દેવેશ વિધેહિ શં વિભો

નો ચેદ્વયં દાવમહાગ્નિપીડિતાઃ
કં શાન્તિકર્તારમનન્તતેજસમ્ ।
યામઃ પ્રજેશં શરણં સુરેષ્ટં
ધાતારમાદ્યં પરિમુચ્ય કં શિવમ્

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ સ્તુત્વા સુરાઃ સર્વે પ્રણેમુસ્તં પ્રજાપતિમ્ ।
બદ્ધાઞ્જલિપુટાઃ સર્વે વિષણ્ણવદના ભૃશમ્

તાંસ્તથા પીડિતાન્દૃષ્ટ્વા તદા લોકપિતામહઃ ।
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા સુખં સઞ્જનયન્નિવ

બ્રહ્મોવાચ
કિં કરોમિ સુરાઃ કામં દાનવો વરદર્પિતઃ ।
સ્ત્રીવધ્યોઽસૌ ન પુંવધ્યો વિધેયં તત્ર કિં પુનઃ

વ્રજામોઽદ્ય સુરાઃ સર્વે કૈલાસં પર્વતોત્તમમ્ ।
શઙ્કરં પુરતઃ કૃત્વા સર્વકાર્યવિશારદમ્

તતો વ્રજામ વૈકુણ્ઠં યત્ર દેવો જનાર્દનઃ ।
મિલિત્વા દેવકાર્યઞ્ચ વિમૃશામો વિશેષતઃ

ઇત્યુક્ત્વા હંસમારુહ્ય બ્રહ્મા કાર્યસમુચ્ચયે ।
દેવાંશ્ચ પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા કૈલાસાભિમુખો યયૌ

તાવચ્છિવોઽપિ તરસા જ્ઞાત્વા ધ્યાનેન પદ્મજમ્ ।
આગચ્છન્તં સુરૈઃ સાર્ધં નિર્ગતઃ સ્વગૃહાદ્‌બહિઃ

દૃષ્ટ્વા પરસ્પરં તૌ તુ કૃતાભિવાદનૌ ભૃશમ્ ।
પ્રણતૌ ચ સુરૈઃ સર્વૈઃ સન્તુષ્ટૌ સમ્બભૂવતુઃ

આસનાનિ પૃથગ્દત્ત્વા દેવેભ્યો ગિરિજાપતિઃ ।
ઉપવિષ્ટેષુ તેષ્વેવ નિષસાદાસને સ્વકે

કૃત્વા તુ કુશલપ્રશ્નં બ્રહ્માણં વૃષભધ્વજઃ ।
પપ્રચ્છ કારણં દેવાન્કૈલાસાગમને વિભુઃ

શિવ ઉવાચ
કિમત્રાગમનં બ્રહ્મન્ કૃતં દેવૈઃ સવાસવૈઃ ।
ભવતા ચ મહાભાગ બ્રૂહિ તત્કારણં કિલ

બ્રહ્મોવાચ
મહિષેણ સુરેશાન પીડિતાઃ સ્વર્નિવાસિનઃ ।
ભ્રમન્તિ ગિરિદુર્ગેષુ ભયત્રસ્તાઃ સવાસવાઃ

યજ્ઞભુગ્મહિષો જાતસ્તથાન્યે સુરશત્રવઃ ।
પીડિતા લોકપાલાશ્ચ ત્વામદ્ય શરણં ગતાઃ

મયા તે ભવનં શમ્ભો પ્રાપિતાઃ કાર્યગૌરવાત્ ।
યદ્યુક્તં તદ્વિધત્સ્વાદ્ય સુરકાર્યં સુરેશ્વર

ત્વયિ ભારોઽસ્તિ સર્વેષાં દેવાનાં ભૂતભાવન ।
વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા શઙ્કરઃ પ્રહસન્નિવ

વચનં શ્લક્ષ્ણયા વાચા પ્રોવાચ પદ્મજં પ્રતિ ।
શિવ ઉવાચ
ભવતૈવ કૃતં કાર્યં વરદાનાત્પુરા વિભો

અનર્થદઞ્ચ દેવાનાં કિં કર્તવ્યમતઃ પરમ્ ।
ઈદૃશો બલવાઞ્છૂરઃ સર્વદેવભયપ્રદઃ

કા સમર્થા વરા નારી તં હન્તું મદદર્પિતમ્ ।
ન મે ભાર્યા ન તે ભાર્યા સંગ્રામં ગન્તુમર્હતિ

ગત્વૈવ તે મહાભાગે યુયુધાતે કથં પુનઃ ।
ઇન્દ્રાણી ચ મહાભાગા ન યુદ્ધકુશલાસ્તિ હિ

કાન્યા હન્તું સમર્થાસ્તિ તં પાપં મદદર્પિતમ્ ।
મમેદં મતમદ્યૈવ ગત્વા દેવં જનાર્દનમ્

સ્તુત્વા તં દેવકાર્યાય પ્રેરયામઃ સુસત્વરમ્ ।
સોઽતિબુદ્ધિમતાં શ્રેષ્ઠો વિષ્ણુઃ સર્વાર્થસાધને

મિલિત્વા વાસુદેવં વૈ કર્તવ્યં કાર્યચિન્તનમ્ ।
પ્રપઞ્ચેન ચ બુદ્ધ્યા સ સંવિધાસ્યતિ સાધનમ્

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ રુદ્રવચઃ શ્રુત્વા બ્રહ્માદ્યાઃ સુરસત્તમાઃ ।
ઉત્થિતાસ્તે તથેત્યુક્ત્વા શિવેન સહ સત્વરાઃ

સ્વકીયૈર્વાહનૈઃ સર્વે યયુવિષ્ણપુરં પ્રતિ ।
મુદિતાઃ શકુનાન્દૃષ્ટ્વા કાર્યસિદ્ધિકરાઞ્છુભાન્

વવુર્વાતાઃ શુભાઃ શાન્તાઃ સુગન્ધાઃ શુભશંસિનઃ ।
પક્ષિણશ્ચ શિવા વાચસ્તત્રોચુઃ પથિ સર્વશઃ

નિર્મલં ચાભવદ્વ્યોમ દિશશ્ચ વિમલાસ્તથા ।
ગમને તત્ર દેવાનાં સર્વં શુભમિવાભવત્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમસ્કન્ધે
પરાજિતદેવતાનાં શઙ્કરશરણગમનવર્ણનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ