દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 5.6

મહિષાસુરસ્યેન્દ્રાદિદેવૈઃ સહ યુદ્ધવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
તામ્રેઽથ મૂર્ચ્છિતે દૈત્યે મહિષઃ ક્રોધસંયુતઃ ।
સમુદ્યમ્ય ગદાં ગુર્વીં દેવાનુપજગામ હ

તિષ્ઠન્ત્વદ્ય સુરાઃ સર્વે હન્મ્યહં ગદયા કિલ ।
સર્વે બલિભુજઃ કામં બલહીનાઃ સદૈવ હિ

ઇત્યુક્ત્વાસૌ ગજારૂઢં સમ્પ્રાપ્ય મદગર્વિતઃ ।
જઘાન ગદયા તૂર્ણં બાહુમૂલે મહાભુજઃ

સોઽપિ વજ્રેણ ઘોરેણ ચિચ્છેદાશુ ગદાઞ્ચ તામ્ ।
પ્રહર્તુકામસ્ત્વરિતો જગામ મહિષં પ્રતિ

હયારિરપિ કોપેન ખડ્ગમાદાય સુપ્રભમ્ ।
યયાવિન્દ્રં મહાવીર્યં પ્રહરિષ્યન્નિવાન્તિકમ્

બભૂવ ચ તયોર્યુદ્ધં સર્વલોકભયાવહમ્ ।
આયુધૈર્વિવિધૈસ્તત્ર મુનિવિસ્મયકારકમ્

ચકારાશુ તદા દૈત્યો માયાં મોહકરીં કિલ ।
શામ્બરીં સર્વલોકઘ્નીં મુનીનામપિ મોહિનીમ્

કોટિશો મહિષાસ્તત્ર તદ્‌રૂપાસ્તત્પરાક્રમાઃ ।
દદૃશુઃ સાયુધાઃ સર્વે નિઘ્નન્તો દેવવાહિનીમ્

મઘવા વિસ્મિતસ્તત્ર દૃષ્ટ્વા તાં દૈત્યનિર્મિતામ્ ।
બભૂવાતિભયોદ્વિગ્નો માયાં મોહકરીં કિલ

વરુણોઽપિ સુસન્ત્રસ્તસ્તથૈવ ધનનાયકઃ ।
યમો હુતાશનઃ સૂર્યઃ શીતરશ્મિર્ભયાતુરઃ

પલાયનપરા સર્વે બભૂવુર્મોહિતાઃ સુરાઃ ।
બ્રહ્મવિષ્ણમહેશાનાં સ્મરણં ચક્રુરુદ્યતાઃ

તત્રાજગ્મુશ્ચ કાજેશાઃ સ્મૃતમાત્રાઃ સુરોત્તમાઃ ।
હંસતાર્ક્ષ્યવૃષારૂઢાસ્ત્રાતુકામા વરાયુધાઃ

શૌરિસ્તાં મોહિનીં દૃષ્ટ્વા સુદર્શનમથોજ્જ્વલમ્ ।
મુમોચ તત્તેજસૈવ માયા સા વિલયં ગતા

વીક્ષ્ય તાન્મહિષસ્તત્ર સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારિણઃ ।
યોદ્ધુકામઃ સમાદાય પરિઘં સમુપાદ્રવત્

મહિષાખ્યો મહાવીરઃ સેનાનીશ્ચિક્ષુરસ્તથા ।
ઉગ્રાસ્યશ્ચોગ્રવીર્યશ્ચ દુદ્રુવુર્યુદ્ધકામુકાઃ

અસિલોમાત્રિનેત્રશ્ચ બાષ્કલોઽન્ધક એવ ચ ।
એતે ચાન્યે ચ બહવો યુદ્ધકામા વિનિર્યયુઃ

સન્નદ્ધા ધૃતચાપાસ્તે રથારૂઢા મદોદ્ધતાઃ ।
પરિવવ્રુઃ સુરાન્સર્વાન્વૃકા ઇવ સુવત્સકાન્

બાણવૃષ્ટિં તતશ્ચક્રુર્દાનવા મદગર્વિતાઃ ।
સુરાશ્ચાપિ તથા ચક્રુઃ પરસ્પરજિઘાંસવઃ

અન્ધકો હરિમાસાદ્ય પઞ્ચબાણાઞ્છિલાશિતાન્ ।
મુમોચ વિષસન્દિગ્ધાન્કર્ણાકૃષ્ટાન્મહાબલાન્

વાસુદેવોઽપ્યસંપ્રાપ્તાન્વિશિખાનાશુગૈસ્તદા ।
ચિચ્છેદ તાન્પુનઃ પઞ્ચ મુમોચ રિપુનાશનઃ

તયોઃ પરસ્પરં યુદ્ધં બભૂવ હરિદૈત્યયોઃ ।
બાણાસિચક્રમુસલૈર્ગદાશક્તિપરશ્વધૈઃ

મહેશાન્ધકયોર્યુદ્ધં તુમુલં લોમહર્ષણમ્ ।
પઞ્ચાશદ્દિનપર્યન્તં બભૂવ ચ પરસ્પરમ્

ઇન્દ્રબાષ્કલયોસ્તદ્વન્મહિષાસુરરુદ્રયોઃ ।
યમત્રિનેત્રયોસ્તદ્વન્મહાહનુધનેશયોઃ

અસિલોમવરુણયોર્યુદ્ધં પરમદારુણમ્ ।
ગરુડં ગદયા દૈત્યો જઘાન હરિવાહનમ્

સ ગદાપાતખિન્નાઙ્ગો નિઃશ્વસન્નવતિષ્ઠત ।
શૌરિસ્તં દક્ષિણેનાશુ હસ્તેન પરિસાન્ત્વયન્

સ્થિરં ચકાર દેવેશો વૈનતેયં મહાબલમ્ ।
સમાકૃષ્ય ધનુઃ શાર્ઙ્ગં મુમોચ વિશિખાન્બહૂન્

અન્ધકોપરિ કોપેન હન્તુકામો જનાર્દનઃ ।
દાનવોઽપિ ચ તાન્વાણાંશ્ચિચ્છેદ સ્વશરૈઃ શિતૈઃ

પઞ્ચાશદ્‌ભિર્હરિં કોપાજ્જઘાન ચ શિલાશિતૈઃ ।
વાસુદેવોઽપિ તાંસ્તૂર્ણં વઞ્ચયિત્વા શરોત્તમાન્

ચક્રં મુમોચ વેગેન સહસ્રારં સુદર્શનમ્ ।
ત્યક્તં સુદર્શનં દૂરાત્સ્વચક્રેણ ન્યવારયત્

નનાદ ચ મહારાજ દેવાન્સમ્મોહયન્નિવ ।
દૃષ્ટ્વા તુ વિફલં જાતં ચક્રં દેવસ્ય શાર્ઙ્‌ગિણઃ

જગ્મુઃ શોકં સુરાઃ સર્વે જહર્ષુર્દાનવાસ્તથા ।
વાસુદેવોઽપિ તરસા દૃષ્ટ્વા દેવાઞ્છુચાવૃતાન્

ગદાં કૌમોદકીં ધૃત્વા દાનવં સમુપાદ્રવત્ ।
તં જઘાનાતિવેગેન મૂર્ધ્નિ માયાવિનં હરિઃ

સ ગદાભિહતો ભૂમૌ નિપપાતાતિમૂર્ચ્છિતઃ ।
તં તથા પતિતં વીક્ષ્ય હયારિરતિકોપનઃ

આજગામ રમાનાથં ત્રાસયન્નતિગર્જિતૈઃ ।
વાસુદેવોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા સમાયાન્તં ક્રુધાન્વિતમ્

ચાપજ્યાનિનદં ચોગ્રં ચકાર નન્દયન્સુરાન્ ।
શરવૃષ્ટિં ચકારાશુ ભગવાન્મહિષોપરિ

સોઽપિ ચિચ્છેદ બાણૌઘૈસ્તાઞ્છરાન્ગગનેરિતાન્ ।
તયોર્યુદ્ધમભૂદ્રાજન્ પરસ્પરભયાવહમ્

ગદયા તાડયામાસ કેશવો મસ્તકોપરિ ।
સ ગદાભિહતો મૂર્ધ્નિ પપાતોર્વ્યાં સુમૂર્ચ્છિતઃ

હાહાકારો મહાનાસીત્સૈન્યે તસ્ય સુદારુણઃ ।
સ વિહાય વ્યથાં દૈત્યો મુહૂર્તાદુત્થિતઃ પુનઃ

ગૃહીત્વા પરિઘં શીર્ષે જઘાન મધુસૂદનમ્ ।
પરિઘેણાહતસ્તેન મૂર્ચ્છામાપ જનાર્દનઃ

મૂર્ચ્છિતં તમુવાહાશુ જગામ ગરુડો રણાત્ ।
પરાવૃત્તે જગન્નાથે દેવા ઇન્દ્રપુરોગમાઃ

ભયં પ્રાપુઃ સુદુઃખાર્તાશ્ચુક્રુશુશ્ચ રણાજિરે ।
ક્રન્દમાનાન્સુરાન્વીક્ષ્ય શઙ્કરઃ શૂલભૃત્તદા

મહિષં તરસાભ્યેત્ય પ્રાહરદ્‌રોષસંયુતઃ ।
સોઽપિ શક્તિં મુમોચાથ શઙ્કરસ્યોરસિ સ્ફુટમ્

જગર્જ સ ચ દુષ્ટાત્મા વઞ્ચયિત્વા ત્રિશૂલકમ્ ।
શઙ્કરોઽપિ તદા પીડાં ન પ્રાપોરસિ તાડિતઃ

તં જઘાન ત્રિશૂલેન કોપાદરુણલોચનઃ ।
સંલગ્નં શઙ્કરં દૃષ્ટ્વા મહિષેણ દુરાત્મના

આજગામ હરિસ્તાવત્ત્યક્ત્વા મૂર્ચ્છાં પ્રહારજામ્ ।
મહિષસ્તુ તદા વીક્ષ્ય સમ્પ્રાપ્તૌ હરિશઙ્કરૌ

યુદ્ધકામૌ મહાવીર્યો ચક્રશૂલધરૌ વરૌ ।
કોપયુક્તો બભૂવાસૌ દૃષ્ટ્વા તૌ સમુપાગતૌ

જગામ સમ્મુખસ્તાવત્સંગ્રામાર્થં મહાભુજઃ ।
માહિષં વપુરાસ્થાય ધુન્વન્પુચ્છં સમુત્કટમ્

ચકાર ભૈરવં નાદં ત્રાસયન્નમરાનપિ ।
ધુન્વઞ્છૃઙ્ગે મહાકાયો દારુણો જલદો યથા

શૃઙ્ગાભ્યાં પર્વતાજ્છૃઙ્ગાંશ્ચિક્ષેપ ભૃશમુત્કટાન્ ।
દૃષ્ટ્વા તૌ તુ મહાવીર્યૌ દાનવં દેવસત્તમૌ

ચક્રતુર્બાણવૃષ્ટિં ચ દાનવોપરિ દારુણામ્ ।
કુર્વાણૌ બાણવૃષ્ટિં તૌ દૃષ્ટ્વા હરિહરૌ હરિઃ

ચિક્ષેપ ગિરિશૃઙ્ગં તુ પુચ્છેનાવૃત્ય દારુણમ્ ।
આપતન્તં ગિરિં વીક્ષ્ય ભગવાન્સાત્વતાં પતિઃ

વિશિખૈઃ શતધા ચક્રે ચક્રેણાશુ જઘાન તમ્ ।
હરિચક્રાહતઃ સંખ્યે મૂર્ચ્છામાપ સ દૈત્યરાટ્

ઉત્તસ્થૌ ચ ક્ષણાન્નૂનં માનુષં વપુરાસ્થિતઃ ।
ગદાપાણિર્મહાઘોરો દાનવઃ પર્વતોપમઃ

મેઘનાદં નનાદોચ્ચૈર્ભીષયન્નમરાનપિ ।
તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્વિષ્ણુઃ પાઞ્ચજન્યં સમુજ્જ્વલમ્

પૂરયામાસ તરસા શબ્દં કર્તું ખરસ્વરમ્ ।
તેન શબ્દેન શઙ્ખસ્ય ભયત્રસ્તાશ્ચ દાનવાઃ ।
બભૂવુર્મુદિતા દેવા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
પઞ્ચમસ્કન્ધે મહિષાસુરસ્યેન્દ્રાદિદેવૈઃ સહ યુદ્ધવર્ણનં નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ