દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 5.33

અથ ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ
રાજોવાચ।
મુને વૈશ્યોઽયમધુના વને મે મિત્રતાં ગતઃ ।
પુત્રદારૈર્નિરસ્તોઽયં પ્રાપ્તોઽત્ર મમ સંગમમ્

"કુટુમ્બવિરહેણાસૌ દુઃખિતોઽતીવ દુર્મનાઃ ।
ન શાન્તિમુપયાત્યેષ તથૈવ મમ સામ્પ્રતમ્ ॥
ગતરાજ્યસ્ય દુઃખેન શોકાર્તોઽસ્મિ મહામતે”

નિષ્કારણં ચ મે ચિંતા હૃદયાન્ન નિવર્તતે ।
હયા મે દુર્બલાઃ સ્યુઃ કિં ગજાઃ શત્રુવશં ગતાઃ

ભૃત્યવર્ગસ્તથા દુઃખી જાતઃ સ્યાત્તુ મયા વિના ।
કોશક્ષયં કરિષ્યંતિ રિપવોઽતિબલાત્ક્ષણાત્

ઇત્યેવં ચિંતયાનસ્ય ચ મે નિદ્રા તનૌ સુખમ્ ।
જાનામીદં જગન્મિથ્યા સ્વપ્નવત્સર્વમેવ હિ

જાનતોઽપિ મનો ભ્રાંતં ન સ્થિરં ભવતિ પ્રભો ।
કોઽહં કેઽશ્વા ગજાઃ કેઽમી ન તે મે ચ સહોદરાઃ ॥
ન પુત્રા ન ચ મિત્રાણિ યેષાં દુઃખં દુનોતિ મામ્ ।
ભ્રમોઽયમિતિ જાનામિ તથાપિ મમ માનસઃ

મોહો નૈવાપસરતિ કિં તત્કારણમદ્ભુતમ્ ।
સ્વામિંસ્ત્વમસિ સર્વજ્ઞઃ સર્વસંશયનાશકૃત્

કારણં બ્રૂહિ મોહસ્ય મમાસ્ય ચ દયાનિધે ।
વ્યાસ ઉવાચ।
ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા રાજ્ઞા સુમેધા મુનિસત્તમઃ

તમુવાચ પરં જ્ઞાનં શોકમોહવિનાશનમ્ ।
ઋષિરુવાચ।
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ કારણં બન્ધમોક્ષયોઃ

મહામાયેતિ વિખ્યાતા સર્વેષાં પ્રાણિનામિહ ।
બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્તથેશાનસ્તુરાષાડ્વરુણોઽનિલઃ

સર્વે દેવા મનુષ્યાશ્ચ ગન્ધર્વોરગરાક્ષસાઃ ।
વૃક્ષાશ્ચ વિવિધા વલ્લ્યઃ પશવો મૃગપક્ષિણઃ

માયાધીનાશ્ચ તે સર્વે ભાજનં બંધમોક્ષયોઃ ।
તયા સૃષ્ટમિદં સર્વં જગત્સ્થાવરજંગમમ્

તદ્વશે વર્તતે નૂનં મોહજાલેન યંત્રિતમ્ ।
ત્વં કિયાન્માનુષેષ્વેકઃ ક્ષત્રિયો રજસાઽઽવિલઃ

જ્ઞાનિનામપિ ચેતાંસિ મોહયત્યનિશં હિ સા ।
બ્રહ્મેશવાસુદેવાદ્યા જ્ઞાને સત્યપિ શેષતઃ

તેઽપિ રાગવશાલ્લોકે ભ્રમતિ પરિમોહિતાઃ ।
પુરા સત્યયુગે રાજન્વિષ્ણુર્નારાયણઃ સ્વયમ્

શ્વેતદ્વીપં સમાસાદ્ય ચકાર વિપુલં તપઃ ।
વર્ષાણામયુતં યાવદ્ બ્રહ્મવિદ્યાપ્રસક્તયે

અનશ્વરસુખાયાસી ચિંતયાનસ્તતઃ પરમ્ ।
એકસ્મિન્નિર્જને દેશે બ્રહ્માઽપિ પરમાદ્ભુતે

સ્થિતસ્તપસિ રાજેન્દ્ર મોહસ્ય વિનિવૃત્તયે ।
કદાચિદ્વાસુદેવોઽસૌ સ્થલાંતરમતિર્હરિઃ

તસ્માદ્દેશાત્સમુત્થાય જગામાન્યદ્દિદૃક્ષયા ।
ચતુર્મુખોઽપિ રાજેન્દ્ર તથૈવ નિઃસૃતઃ સ્થલાત્

મિલિતૌ માર્ગમધ્યે તુ ચતુર્મુખચતુર્ભુજૌ ।
અન્યોન્યં પૃષ્ટવંતૌ તૌ કસ્ત્વં કસ્ત્વમિતિ સ્મ હ

બ્રહ્મા પ્રોવાચ તં દેવં કર્તાઽહં જગતઃ કિલ ।
વિષ્ણુસ્તમાહ ભો મૂર્ખ જગત્કર્તાઽહમચ્યુતઃ ॥૨૧।
ત્વં કિયાન્બલહીનોઽસિ રજોગુણસમાશ્રિતઃ ।
સત્ત્વાશ્રિતં હિ માં વિદ્ધિ વાસુદેવં સનાતનમ્

મયા ત્વં રક્ષિતોઽદ્યૈવ કૃત્વા યુદ્ધં સુદારુણમ્ ।
શરણં મે સમાયાતો દાનવાભ્યાં પ્રપીડિતઃ

મયા તૌ નિહતૌ કામં દાનવૌ મધુકૈટભૌ ।
કથં ગર્વાયસે મંદ મોહોઽયં ત્યજ સાંપ્રતમ્

ન મત્તોઽપ્યધિકઃ કશ્ચિત્સંસારેઽસ્મિન્પ્રસારિતે ।
ઋષિરુવાચ।
એવં પ્રવદમાનૌ તૌ બ્રહ્મવિષ્ણૂ પરસ્પરમ્

સ્ફુરદોષ્ઠૌ વેપમાનૌ લોહિતાક્ષૌ બભૂવતુઃ ।
પ્રાદુર્બભૂવ સહસા તયોર્વિવદમાનયોઃ

મધ્યે લિંગં સુધાશ્વેતં વિપુલં દીર્ઘમદ્ભુતમ્ ।
આકાશે તરસા તત્ર વાગુવાચાશરીરિણી

તૌ સંબોધ્ય મહાભાગૌ વિવદન્તૌ પરસ્પરમ્ ।
બ્રહ્મન્વિષ્ણો વિવાદં મા કુરુતાં વાં પરસ્પરમ્

લિંગસ્યાસ્ય પરં પારમધસ્તાદુપરિ ધ્રુવમ્ ।
યો યાતિ યુવયોર્મધ્યે સ શ્રેષ્ઠો વાં સદૈવ હિ

એક: પ્રયાતુ પાતાલમાકાશમપરોઽધુના ।
પ્રમાણં મે વચઃ કાર્યં ત્યક્ત્વા વાદં નિરર્થકમ્

મધ્યસ્થઃ સર્વદા કાર્યો વિવાદેઽસ્મિન્દ્વયોરિહ ।
ઋષિરુવાચ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં દિવ્યં સજ્જીભૂતૌ કૃતોદ્યમૌ

જગ્મતુર્માતુમગ્રસ્થં લિઙ્ગમદ્ભુતદર્શનમ્ ।
પાતાલમગમદ્વિષ્ણુર્બ્રહ્માઽપ્યાકાશમેવ ચ

પરિમાતું મહાલિઙ્ગં સ્વમહત્ત્વવિવૃદ્ધયે ।
વિષ્ણુર્ગત્વા કિયદ્દેશં શ્રાન્તઃ સર્વાત્મના યતઃ

ન પ્રાપાંતં સ લિંગસ્ય પરિવૃત્ય યયૌ સ્થલમ્ ।
બ્રહ્માઽગચ્છત્તતશ્ચોર્ધ્વં પતિતં કેતકીદલમ્

શિવસ્ય મસ્તકાત્પ્રાપ્ય પરાવૃત્તો મુદાવૃતઃ ।
આગત્ય તરસા બ્રહ્મા વિષ્ણવે કેતકીદલમ

દર્શયિત્વા ચ વિતથમુવાચ મદમોહિતઃ ।
લિઙ્ગસ્ય મસ્તકાદેતદ્ગૃહીતં કેતકીદલમ્

અભિજ્ઞાનાય ચાનીતં તવ ચિત્તપ્રશાન્તયે ।
શ્રુત્વા તદ્બ્રહ્મણો વાક્યં દૃષ્ટ્વા ચ કેતકીદલમ્

હરિસ્તં પ્રત્યુવાચેદં સાક્ષી ક: કથયાધુના ।
યથાર્થવાદી મેધાવી સદાચારઃ શુચિઃ સમઃ

સાક્ષી ભવતિ સર્વત્ર વિવાદે સમુપસ્થિતે ।
બ્રહ્મોવાચ।
દૂરદેશાત્સમાયાતિ સાક્ષી કઃ સમયેઽધુના

યત્સત્યં તદ્વચઃ સેયં કેતકી કથયિષ્યતિ ।
ઇત્યુક્ત્વા પ્રેરિતા તત્ર બ્રહ્મણા કેતકી સ્ફુટમ્

વચનં પ્રાહ તરસા શાર્ઙ્ગિણં પ્રત્યબોધયત્ ।
શિવમૂર્ધ્નિ સ્થિતાં બ્રહ્મા ગૃહીત્વા માં સમાગતઃ

સન્દેહોઽત્ર ન કર્તવ્યસ્ત્વયા વિષ્ણો કદાચન ।
મમ વાક્યં પ્રમાણં હિ બ્રહ્મા પારઙ્ગતોઽસ્ય હ

ગૃહીત્વા માં સમાયાતઃ શિવભક્તૈઃ સમર્પિતામ્ ।
કેતક્યા વચનં શ્રુત્વા હરિરાહ સ્મયનિવ

મહાદેવઃ પ્રમાણં મે યદ્યસૌ વચનં વદેત્ ।
ઋષિરુવાચ।
તદાકર્ણ્ય હરેર્વાક્યં મહાદેવ: સનાતનઃ

કુપિતઃ કેતકીં પ્રાહ મિથ્યાવાદિનિ મા વદ ।
ગચ્છતો મધ્યતઃ પ્રાપ્તા પતિતા મસ્તકાન્મમ

મિથ્યાભિભાષિણી ત્યક્તા મયા ત્વં સર્વદેવ હિ ।
બ્રહ્મા લજ્જાપરો ભૂત્વા નનામ મધુસૂદનમ્

શિવેન કેતકી ત્યક્તા તદ્દિનાત્કુસુમેષુ વૈ ।
એવં માયાબલં વિદ્ધિ જ્ઞાનિનામપિ મોહદમ્ ॥૪૭ ।
અન્યેષાં પ્રાણિનાં રાજન્કા વાર્તા વિભ્રમં પ્રતિ ।
દેવાનાં કાર્યસિદ્ધ્યર્થં સર્વદેવ રમાપતિઃ

દૈત્યાન્વઞ્ચયતે ચાશુ ત્યક્ત્વા પાપભયં હરિઃ ।
અવતારકરો દેવો નાનાયોનિષુ માધવઃ

ત્યક્ત્વાઽઽનન્દસુખં દૈત્યૈર્યુદ્ધં ચૈવાકરોદ્વિભુઃ ।
નૂનં માયાબલં ચૈતન્માધવેઽપિ જગદ્ગુરૌ

સર્વજ્ઞે દેવકાર્યાંશે કા વાર્તાઽન્યસ્ય ભૂપતે ।
જ્ઞાનિનામપિ ચેતાંસિ પરમા પ્રકૃતિઃ કિલ

બલાદાકૃષ્ય મોહાય પ્રયચ્છતિ મહીપતે ।
યયા વ્યાપ્તમિદં સર્વં ભગવત્યા ચરાચરમ્

મોહદા જ્ઞાનદા સૈવ બન્ધમોક્ષપ્રદા સદા ।
રાજોવાચ।
ભગવન્બ્રૂહિ મે તસ્યાઃ સ્વરૂપં બલમુત્તમમ્

ઉત્પત્તિકારણં ચાપિ સ્થાનં પરમકં ચ યત્ ।
ઋષિરુવાચ।
ન ચોત્પત્તિરનાદિત્વાન્નૃપ તસ્યાઃ કદાચન

નિત્યૈવ સા પરા દેવી કારણાનાં ચ કારણમ્ ।
વર્તતે સર્વભૂતેષુ શક્તિઃ સર્વાત્મના નૃપ

શવવચ્છક્તિહીનસ્તુ પ્રાણી ભવતિ સર્વથા ।
ચિચ્છક્તિઃ સર્વભૂતેષુ રૂપં તસ્યાસ્તદેવ હિ

આવિર્ભાવતિરોભાવૌ દેવાનાં કાર્યસિદ્ધયે ।
યદા સ્તુવંતિ તાં દેવા મનુજાશ્ચ વિશાંપતે

પ્રાદુર્ભવતિ ભૂતાનાં દુઃખનાશાય ચામ્બિકા ।
નાનારૂપધરા દેવી નાનાશક્તિસમન્વિતા

આવિર્ભવતિ કાર્યાર્થં સ્વેચ્છયા પરમેશ્વરી ।
દૈવાધીના ન સા દેવી યથા સર્વે સુરા નૃપ

ન કાલવશગા નિત્યં પુરુષાર્થપ્રવર્તિની ।
અકર્તા પુરુષો દ્રષ્ટા દૃશ્યં સર્વમિદં જગત્

દૃશ્યસ્ય જનની સૈવ દેવી સદસદાત્મિકા ।
પુરુષં રંજયત્યેકા કૃત્વા બ્રહ્માણ્ડનાટકમ્

રંજિતે પુરુષે સર્વં સંહરત્યતિરંહસા ।
તયા નિમિત્તભૂતાસ્તે બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ

કલ્પિતાઃ સ્વસ્વકાર્યેષુ પ્રેરિતા લીલયા ત્વમી ।
સ્વાંશં તેષુ સમારોપ્ય કૃતાસ્તે બલવત્તરાઃ

દત્તાશ્વ શક્તયસ્તેભ્યો ગીર્લક્ષ્મીર્ગિરિજા તથા ।
તે તાં ધ્યાયંતિ દેવેશાઃ પૂજયંતિ પરાં મુદા

જ્ઞાત્વા સર્વેશ્વરીં શક્તિં સૃષ્ટિસ્થિતિવિનાશિનીમ્ ।
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં દેવીમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
મમ બુદ્ધ્યનુસારેણ નાન્તં જાનામિ ભૂપતે

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણે પઞ્ચમસ્કન્ધે ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ