દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 5.31

અથૈકત્રિંશોઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ।
ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા શુમ્ભો દૈત્યપતિસ્તદા ।
ઉવાચ સૈનિકાનાશુ કોપાકુલિતલોચનઃ

શુમ્ભ ઉવાચ।
જાલ્મા: કિં બ્રૂત દુર્વાચ્યં કૃત્વા જીવિતુમુત્સહે ।
નિહત્ય સચિવાન્ભ્રાતૄન્નિર્લજ્જો વિચરામિ કિમ્ ૨ ॥
કાલઃ કર્તા શુભાનાં વાઽશુભાનાં બલવત્તરઃ ।
કા ચિંતા મમ દુર્વારે તસ્મિન્નીશેઽપ્યરૂપકે

યદ્ભવતિ તદ્ભવતુ યત્કરોતિ કરોતુ તત્ ।
ન મે ચિંતાઽસ્તિ કુત્રાપિ મરણાજ્જીવનાત્તથા

સ કાલોઽપ્યન્યથા કર્તું ભાવિતો નેશતે ક્વચિત્ ।
ન વર્ષતિ ચ પર્જન્યઃ શ્રાવણે માસિ સર્વદા

કદાચિન્માર્ગશીર્ષે વા પૌષે માઘેઽથ ફાલ્ગુને ।
અકાલે વર્ષતીવાશુ તસ્માન્મુખ્યો ન ચાસ્ત્યયમ્

કાલો નિમિત્તમાત્રં તુ દૈવં હિ બલવત્તરમ્ ।
દૈવેન નિર્મિતં સર્વં નાન્યથા ભવતીત્યદઃ

દૈવમેવ પરં મન્યે ધિક્પોરુષમનર્થકમ્ ।
જેતા યઃ સર્વદેવાનાં નિશુમ્ભોઽપ્યનયા હતઃ

રક્તબીજો મહાશૂરઃ સોઽપિ નાશં ગતો યદા ।
તદાહં કીર્તિમુત્સૃજ્ય જીવિતાશાં કરોમિ કિમ્

પ્રાપ્તે કાલે સ્વયં બ્રહ્મા પરાર્ધદ્વયસંમિતે ।
નિધનં યાતિ તરસા જગત્કર્તા સ્વયં પ્રભુઃ

ચતુર્યુગસહસ્રં તુ બ્રહ્મણો દિવસે કિલ ।
પતંતિ ભવનાત્પંચ નવ ચેંદ્રાસ્તથા પુનઃ

તથૈવ ત્રિગુણે વિષ્ણુર્મરણાયોપકલ્પતે ।
તથૈવ દ્વિગુણે કાલે શંકરઃ શાંતિમેતિ ચ

કા ચિંતા મરણે મૂઢા નિશ્વલે દૈવનિર્મિતે ।
મહી મહીધરાણાં ચ નાશઃ સૂર્યશશાંકયોઃ

જાતસ્ય હિ ધ્રુવં મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ ।
અધ્રુવેઽસ્મિઞ્છરીરે તુ રક્ષણીયં યશઃ સ્થિરમ્ ૧૪ ॥
રથો મે કલ્પ્યતાં શીઘ્રં ગમિષ્યામિ રણાજિરે ।
જયો વા મરણં વાપિ ભવત્વદ્યૈવ દૈવતઃ

ઇત્યુક્ત્વા સૈનિકાઞ્છુંભો રથમાસ્થાય સત્વરઃ ।
પ્રયયાવંબિકા યત્ર સંસ્થિતા તુ હિમાચલે

સૈન્યં પ્રચલિતં તસ્ય સંગે તત્ર ચતુર્વિધમ્ ।
હસ્ત્યશ્વરથપાદાતિસંયુતં સાયુધં બહુ

તત્ર ગત્વાઽચલે શુમ્ભઃ સંસ્થિતાં જગદમ્બિકામ્ ।
ત્રૈલોક્યમોહિની કાંતામપશ્યત્સિંહવાહિનીમ્

સર્વાભરણભૂષાઢ્યાં સર્વલક્ષણસંયુતામ્ ।
સ્તૂયમાનાં સુરૈઃ ખસ્થૈર્ગન્ધર્વયક્ષકિન્નરૈઃ

પુષ્પૈશ્ચ પૂજ્યમાનાં ચ મંદારપાદપોદ્ભવૈઃ ।
કુર્વાણાં શંખનિનદં ઘંટાનાદં મનોહરમ્

દૃષ્ટ્વા તાં મોહમગમચ્છુંભઃ કામવિમોહિતઃ ।
પંચબાણાહતઃ કામં મનસા સમચિંતયત્

અહો રૂપમિદં સમ્યગહો ચાતુર્યમદ્ભુતમ્ ।
સુકુમારાઽતિતન્વંગી સદ્યઃ પ્રકટયૌવના ।
ચિત્રમેતદસૌ બાલા કામભાવવિવર્જિતા

કામકાંતાસમા રૂપે સર્વલક્ષણલક્ષિતા ।
અમ્બિકેયં કિમેતત્તુ હંતિ સર્વાન્મહાબલાન્

ઉપાયઃ કોઽત્ર કર્તવ્યો યેન મે વશગા ભવેત્ ।
ન મંત્રા વા મરાલાક્ષીસાધને સન્નિધૌ મમ

સર્વમંત્રમયી હ્યેષા મોહિની મદગર્વિતા।
સુન્દરીયં કથં મે સ્યાદ્વશગા વરવર્ણિની

પાતાલગમનં મેઽત્ર ન યુક્તં સમરાંગણાત્ ।
સામદાનવિભેદૈશ્ચ નેયં સાધ્યા મહાબલા

કિં કર્તવ્યં ક્વ ગંતવ્યં વિષમે સમુપસ્થિતે ।
મરણં નોત્તમં ચાત્ર સ્ત્રીકૃતં તુ યશોઽપહૃત્

મરણં ઋષિભિઃ પ્રોક્તં સંગરે મંગલાસ્પદમ્ ।
યત્તત્સમાનબલયોર્યોધયોર્યુધ્યતોઃ કિલ

પ્રાપ્તેયં દૈવરચિતા નારી નરશતોત્તમા ।
નાશાયાસ્મત્કુલસ્યેહ સર્વથાઽતિબલાઽબલા

વૃથા કિં સામવાક્યાનિ મયા યોજ્યાનિ સાંપ્રતમ્ ।
હનનાયાગતા હ્યેષા કિં નુ સામ્ના પ્રસીદતિ

ન દાનૈશ્ચાલિતું યોગ્યા નાનાશસ્ત્રવિભૂષિતા ।
ભેદસ્તુ વિફલઃ કામં સર્વદેવવશાનુગા

તસ્માત્તુ મરણં શ્રેયો ન સંગ્રામે પલાયનમ્ ।
જયો વા મરણં વાઽદ્ય ભવત્વેવ યથાવિધિ

વ્યાસ ઉવાચ।
ઇતિ સંચિંત્યમાનઃ સ શુમ્ભઃ સત્ત્વાશ્રિતોઽભવત્ ।
યુદ્ધાય સુસ્થિરો ભૂત્વા તામુવાચ પુરઃ સ્થિતામ્ ૩૪ ॥
દેવિ યુધ્યસ્વ કાન્તેઽદ્ય વૃથાઽયં તે પરિશ્રમઃ ।
મૂર્ખાઽસિ કિલ નારીણાં નાયં ધર્મઃ કદાચન ૩૫ ॥
નારીણાં લોચને બાણા ભ્રુવાવેવ શરાસનમ્ ।
હાવભાવાસ્તુ શસ્ત્રાણિ પુમાઁલ્લક્ષ્યં વિચક્ષણઃ

સન્નાહશ્ચાંગરાગોઽત્ર રથશ્ચાપિ મનોરથઃ ।
મન્દપ્રજલ્પિતં ભેરીશબ્દો નાન્યઃ કદાચન

અન્યાસ્ત્રધારણં સ્ત્રીણાં સ્ત્રીણાં વિડંબનમસંશયમ્ ।
લજ્જૈવ ભૂષણં કાંતે ન ચ ધાર્ષ્ટ્યં કદાચન

યુધ્યમાના વરા નારી કર્કશેવાભિદૃશ્યતે ।
સ્તનૌ સંગોપનીયૌ વા ધનુષઃ કર્ષણે કથમ્

ક્વ મન્દગમનં કુત્ર ગદામાદાય ધાવનમ્ ।
બુદ્ધિદા કાલિકા તેઽત્ર ચામુંડા પરનાયિકા

ચંડિકામન્ત્રમધ્યસ્થા લાલનેઽસુસ્વરા શિવા ।
વાહનં મૃગરાડાસ્તે સર્વસત્ત્વભયંકરઃ

વીણાનાદં પરિત્યજ્ય ઘંટાનાદં કરોષિ યત્ ।
રૂપયૌવનયોઃ સર્વં વિરોધિ વરવર્ણિનિ

યદિ તે સંગરેચ્છાઽસ્તિ કુરૂપા ભવ ભામિનિ ।
લમ્બોષ્ઠી કુનખી ક્રૂરા ધ્વાંક્ષવર્ણા વિલોચના

લમ્બપાદા કુદન્તી ચ માર્જારનયનાકૃતિઃ ।
ઈદૃશં રૂપમાસ્થાય તિષ્ઠ યુદ્ધે સ્થિરા ભવ

કર્કશં વચનં બ્રૂહિ તતો યુદ્ધં કરોમ્યહમ્ ।
ઈદૃશીં સુદતીં દૃષ્ટ્વા ન મે પાણિઃ પ્રસીદતિ

હન્તું ત્વાં મૃગશાવાક્ષિ કામકાંતોપમે મૃધે ।
વ્યાસ ઉવાચ।
ઇતિ બ્રુવાણં કામાર્તં વીક્ષ્ય તં જગદમ્બિકા

સ્મિતપૂર્વમિદં વાક્યમુવાચ ભરતોત્તમ ।
દેવ્યુવાચ।
કિં વિષીદસિ મન્દાત્મન્કામબાણવિમોહિતઃ

પ્રેક્ષિકાઽહં સ્થિતા મૂઢ કુરુ કાલિકયા મૃધમ્ ।
ચામુણ્ડયા વા કુર્વેતે તવ યોગ્યે રણાંગણે

પ્રહરસ્વ યથાકામં નાહં ત્વાં યોદ્ધુમુત્સહે ।
ઇત્યુક્ત્વા કાલિકાં પ્રાહ દેવી મધુરયા ગિરા

જહ્યેનં કાલિકે ક્રૂરે કુરૂપપ્રિયમાહવે ।
વ્યાસ ઉવાચ।
ઇત્યુક્તા કાલિકા કાલપ્રેરિતા કાલરૂપિણી

ગદાં પ્રગૃહ્ય તરસા તસ્થાવાજૌ કૃતોદ્યમા ।
તયોઃ પરસ્પરં યુદ્ધં બભૂવાતિભયાનકમ્

પશ્યતાં સર્વદેવાનાં મુનીનાં ચ મહાત્મનામ્ ।
ગદામુદ્યમ્ય શુંભોઽથ જઘાન કાલિકાં રણે

કાલિકા દૈત્યરાજાનં ગદયા ન્યહનદ્ભૃશમ્।
બભંજાસ્ય રથં ચંડી ગદયા કનકોજ્જ્વલમ્

ખરાન્હત્વા જઘાનાશુ દારુકં દારુણસ્વના।
સ પદાતિર્ગદાં ગુર્વી સમાદાય ક્રુધાન્વિતઃ

કાલિકાભુજયોર્મધ્યે પ્રહસન્નહનત્તદા ।
વંચયિત્વા ગદાઘાતં ખડ્ગમાદાય સત્વરા

ચિચ્છેદાસ્ય ભુજં સવ્યં સાયુધં ચંદનાર્ચિતમ્ ।
સ છિન્નબાહુવિરથો ગદાપાણિ: પરિપ્લુતઃ

અચિરેણ સમાગત્ય કાલિકામહનત્તદા ।
કાલી ચ કરવાલેન ભુજં તસ્યાથ દક્ષિણમ્

ચિચ્છેદ પ્રહસંતી સા સગદં કિલ સાંગદમ્ ।
કર્તું પાદપ્રહારં સ કુપિતઃ પ્રયયૌ જવાત્

કાલી ચિચ્છેદ ચરણૌ ખડ્ગેનાસ્ય ત્વરાન્વિતા ।
સચ્છિન્નકરપાદોઽપિ તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચ બ્રુવન્

ધાવમાનો યયાવાશુ કાલિકાં ભીષયન્નિવ ।
તમાગચ્છંતમાલોક્ય કાલિકા કમલોપમમ્

ચકર્ત મસ્તકં કંઠાદ્રુધિરૌઘવહં ભૃશમ્ ।
છિન્નેઽસૌ મસ્તકે ભૂમૌ પપાત ગિરિસન્નિભઃ

પ્રાણા વિનિર્યયુસ્તસ્ય દેહાદુત્ક્રમ્ય સત્વરમ્ ।
ગતાસું પતિતં દૈત્યં દૃષ્ટ્વા દેવાઃ સવાસવાઃ

તુષ્ટુવુસ્તાં તદા દેવીં ચામુંડાં કાલિકાં તથા ।
વવુર્વાતા: શિવાસ્તત્ર દિશશ્ચ વિમલા ભૃશમ્

બભૂવુશ્ચાગ્નયો હોમે પ્રદક્ષિણશિખાઃ શુભાઃ ।
હતશેષાશ્ચ યે દૈત્યાઃ પ્રણમ્ય જગદંબિકામ્

ત્યક્ત્વાઽઽયુધાનિ તે સર્વે પાતાલં પ્રયયુર્નૃપ ।
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં દેવ્યાશ્ચરિતમુત્તમમ્

શુમ્ભાદીનાં વધં ચૈવ સુરાણાં રક્ષણં તથા ।
એતદાખ્યાનકં સર્વં પઠન્તિ ભુવિ માનવાઃ

શૃણ્વન્તિ ચ સદા ભક્ત્યા તે કૃતાર્થા ભવંતિ હિ ।
અપુત્રો લભતે પુત્રાન્નિર્ધનશ્ચ ધનં બહુ

રોગી ચ મુચ્યતે રોગાત્સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ।
શત્રુતો ન ભયં તસ્ય ય ઇદં ચરિતં શુભમ્ ॥
શૃણોતિ પઠતે નિત્યં મુક્તિમાઞ્જાયતે નરઃ

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણે પઞ્ચમસ્કન્ધે શુમ્ભવધો નામ એકત્રિંશોઽધ્યાયઃ