દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 5.28

રક્તબીજદ્વારા દેવીસમીપે શુમ્ભનિશુમ્ભસંવાદવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
કૃત્વા હાસ્યં તતો દેવી તમુવાચ વિશાંપતે ।
મેઘગમ્ભીરયા વાચા યુક્તિયુક્તમિદં વચઃ

પૂર્વમેવ મયા પ્રોક્તં મન્દાત્મન્ કિં વિકત્થસે ।
દૂતસ્યાગ્રે યથાયોગ્યં વચનં હિતસંયુતમ્

સદૃશો મમ રૂપેણ બલેન વિભવેન ચ ।
ત્રિલોક્યાં યદિ કોઽપિ સ્યાત્તં પતિં પ્રવૃણોમ્યહમ્

બ્રૂહિ શુમ્ભં નિશુમ્ભઞ્ચ પ્રતિજ્ઞા મે પુરા કૃતા ।
તસ્માદ્યુધ્યસ્વ જિત્વા માં વિવાહં વિધિવત્કુરુ

ત્વં વૈ તદાજ્ઞયા પ્રાપ્તસ્તસ્ય કાર્યાર્થસિદ્ધયે ।
સંગ્રામં કુરુ પાતાલં ગચ્છ વા પતિના સહ

વ્યાસ ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા વચનં દેવ્યાઃ સ દૈત્યોઽમર્ષપૂરિતઃ ।
મુમોચ તરસા બાણાન્સિંહસ્યોપરિ દારુણાન્

અમ્બિકા તાચ્છરાન્વીક્ષ્ય ગગને પન્નગોપમાન્ ।
ચિચ્છેદ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈર્લઘુહસ્તતયા ક્ષણાત્

અન્યૈર્જઘાન વિશિખૈ રક્તબીજં મહાસુરમ્ ।
અમ્બિકાચાપનિર્મુક્તૈઃ કર્ણાકૃષ્ટૈઃ શિલાશિતૈઃ

દેવીબાણહતઃ પાપો મૂર્ચ્છામાપ રથોપરિ ।
પતિતે રક્તબીજે તુ હાહાકારો મહાનભૂત્

સૈનિકાશ્ચુક્રુશુઃ સર્વે હતાઃ સ્મ ઇતિ ચાબ્રુવન્ ।
તતો બુમ્બારવં શ્રુત્વા શુમ્ભઃ પરમદારુણમ્

ઉદ્યોગં સર્વસૈન્યાનાં દૈત્યાનામાદિદેશ હ ।
શુમ્ભ ઉવાચ
નિર્યાન્તુ દાનવાઃ સર્વે કામ્બોજાઃ સ્વબલૈર્વૃતાઃ

અન્યેઽપ્યતિબલાઃ શૂરાઃ કાલકેયા વિશેષતઃ ।
વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યાજ્ઞપ્તં બલં સર્વં શુમ્ભેન ચ ચતુર્વિધમ્

નિર્જગામ મદાઽઽવિષ્ટં દેવીસમરમણ્ડલે ।
તમાગતં સમાલોક્ય ચણ્ડિકા દાનવં બલમ્

ઘણ્ટાનાદં ચકારાશુ ભીષણં ભયદં મુહુઃ ।
જ્યાસ્વનં શઙ્ખનાદઞ્ચ ચકાર જગદમ્બિકા

તેન નાદેન સા જાતા કાલી વિસ્તારિતાનના ।
શ્રુત્વા તન્નિનદં ઘોરં સિંહો દેવ્યાશ્ચ વાહનમ્

જગર્જ સોઽપિ બલવાઞ્જનયન્ભયમદ્‌ભુતમ્ ।
તન્નિનાદમુપશ્રુત્ય દાનવાઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ

સર્વે ચિક્ષિપુરસ્ત્રાણિ દેવીં પ્રતિ મહાબલાઃ ।
તસ્મિન્નેવાયતે યુદ્ધે દારુણે લોમહર્ષણે

બ્રહ્માદીનાઞ્ચ દેવાનાં શક્તયશ્ચણ્ડિકાં યયુઃ ।
યસ્ય દેવસ્ય યદ્‌રૂપં યથા ભૂષણવાહનમ્

તાદૃગ્‌રૂપાસ્તદા દેવ્યઃ પ્રયયુઃ સમરાઙ્ગણે ।
બ્રહ્માણી વરટારૂઢા સાક્ષસૂત્રકમણ્ડલુઃ

આગતા બ્રહ્મણઃ શક્તિર્બ્રહ્માણીતિ પ્રતિશ્રુતા ।
વૈષ્ણવી ગરુડારૂઢા શઙ્ખચક્રગદાધરા

પદ્મહસ્તા સમાયાતા પીતામ્બરવિભૂષિતા ।
શાઙ્કરી તુ વૃષારૂઢા ત્રિશૂલવરધારિણી

અર્ધચન્દ્રધરા દેવી તથાહિવલયા શિવા ।
કૌમારી શિખિસંરૂઢા શક્તિહસ્તા વરાનના

યુદ્ધકામા સમાયાતા કાર્તિકેયસ્વરૂપિણી ।
ઇન્દ્રાણી સુષ્ઠુવદના સુશ્વેતગજવાહના

વજ્રહસ્તાતિરોષાઢ્યા સંગ્રામાભિમુખી યયૌ ।
વારાહી શૂકરાકારા પ્રૌઢપ્રેતાસના મતા

નારસિંહી નૃસિંહસ્ય બિભ્રતી સદૃશં વપુઃ ।
યામ્યા ચ મહિષારૂઢા દણ્ડહસ્તા ભયપ્રદા

સમાયાતાથ સંગ્રામે યમરૂપા શુચિસ્મિતા ।
તથૈવ વારુણી શક્તિઃ કૌબેરી ચ મદોત્કટા

એવંવિધાસ્તથાઽઽકારા યયુઃ સ્વસ્વબલૈર્વૃતાઃ ।
આગતાસ્તાઃ સમાલોક્ય દેવી મુદમવાપ ચ

સ્વસ્થા મુમુદિરે દેવા દૈત્યાશ્ચ ભયમાયયુઃ ।
તાભિઃ પરિવૃતસ્તત્ર શઙ્કરો લોકશઙ્કરઃ

સમાગમ્ય ચ સંગ્રામે ચણ્ડિકામિત્યુવાચ હ ।
હન્યન્તામસુરાઃ શીઘ્રં દેવાનાં કાર્યસિદ્ધયે

નિશુમ્ભં ચૈવ શુમ્ભં ચ યે ચાન્યે દાનવાઃ સ્થિતાઃ ।
હત્વા દૈત્યબલં સર્વં કૃત્વા ચ નિર્ભયં જગત્

સ્વાનિ સ્વાનિ ચ ધિષ્ણ્યાનિ સમાગચ્છન્તુ શક્તયઃ ।
દેવા યજ્ઞભુજઃ સન્તુ બ્રાહ્મણા યજને રતાઃ

પ્રાણિનઃ સન્તુ સન્તુષ્ટાઃ સર્વે સ્થાવરજઙ્ગમાઃ ।
શમં યાન્તુ તથોત્પાતા ઈતયશ્ચ તથા પુનઃ

ઘનાઃ કાલે પ્રવર્ષન્તુ કૃષિર્બહુફલા તથા ।
વ્યાસ ઉવાચ
એવં બ્રુવતિ દેવેશે શઙ્કરે લોકશઙ્કરે

ચણ્ડિકાયા શરીરાત્તુ નિર્ગતા શક્તિરદ્‌ભુતા ।
ભીષણાતિપ્રચણ્ડા ચ શિવાશતનિનાદિની

ઘોરરૂપાથ પઞ્ચાસ્યમિત્યુવાચ સ્મિતાનના ।
દેવદેવ વ્રજાશુ ત્વં દૈત્યાનામધિપં પ્રતિ

દૂતત્વં કુરુ કામારે બ્રૂહિ શુમ્ભં સ્મરાકુલમ્ ।
નિશુમ્ભઞ્ચ મદોત્સિક્તં વચનાન્મમ શઙ્કર

મુક્ત્વા ત્રિવિષ્ટપં યાત યૂયં પાતાલમાશુ વૈ ।
દેવાઃ સ્વર્ગે સુખં યાન્તુ તુરાષાટ્ સ્વાસનં શભમ્

પ્રાપ્નોતુ ત્રિદિવં સ્થાનં યજ્ઞભાગાંશ્ચ દેવતાઃ ।
જીવિતેચ્છા ચ યુષ્માકં યદિ સ્યાત્તુ મહત્તરા

તર્હિ ગચ્છત પાતાલં તરસા યત્ર દાનવાઃ ।
અથવા બલમાસ્થાય યુદ્ધેચ્છા મરણાય ચેત્

તદાઽઽગચ્છન્તુ તૃપ્યન્તુ મચ્છિવાઃ પિશિતેન વઃ ।
વ્યાસ ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યાઃ શૂલપાણિસ્ત્વરાન્વિતઃ

ગત્વાઽઽહ દૈત્યરાજાનં શુમ્ભં સદસિ સંસ્થિતમ્ ।
શિવ ઉવાચ
રાજન્ દૂતોઽહમમ્બાયાસ્ત્રિપુરાન્તકરો હરઃ

ત્વત્સકાશમિહાયાતો હિતં કર્તું તવાખિલમ્ ।
ત્યક્ત્વા સ્વર્ગં તથા ભૂમિં યૂયં ગચ્છત સત્વરમ્

પાતાલં યત્ર પ્રહ્લાદો બલિશ્ચ બલિનાં વરઃ ।
અથવા મરણેચ્છા ચેત્તર્હ્યાગચ્છત સત્વરમ્

સંગ્રામે વો હનિષ્યામિ સર્વાનેવાહમાશુ વૈ ।
ઇત્યુવાચ મહારાજ્ઞી યુષ્મત્કલ્યાણહેતવે

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ દૈત્યવરાન્દેવીવાક્યં પીયૂષસન્નિભમ્ ।
હિતકૃચ્છ્રાવયિત્વા સ પ્રત્યાયાતશ્ચ શૂલભૃત્

યયાસૌ પ્રેરિતઃ શંભુર્દૂતત્વે દાનવાન્પ્રતિ ।
શિવદૂતીતિ વિખ્યાતા જાતા ત્રિભુવનેઽખિલે

તેઽપિ શ્રુત્વા વચો દેવ્યાઃ શઙ્કરોક્તં તુદુષ્કરમ્ ।
યુદ્ધાય નિર્યયુઃ શીઘ્રં દંશિતાઃ શસ્ત્રપાણયઃ

તરસા રણમાગત્ય ચણ્ડિકાં પ્રતિ દાનવાઃ ।
નિર્જઘ્નુશ્ચ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કર્ણાકૃષ્ટૈઃ શિલાશિતૈઃ

કાલિકા શૂલપાતૈસ્તાન્ ગદાશક્તિવિદારિતાન્ ।
કુર્વન્તી વ્યચરત્તત્ર ભક્ષયન્તી ચ દાનવાન્

કમણ્ડલુજલાક્ષેપગતપ્રાણાન્ મહાબલાન્ ।
બ્રહ્માણી ચાકરોત્તત્ર દાનવાન્સમરાઙ્ગણે

માહેશ્વરી વૃષારૂઢા ત્રિશૂલેનાતિરંહસા ।
જઘાન દાનવાન્સંખ્યે પાતયામાસ ભૂતલે

વૈષ્ણવી ચક્રપાતેન ગદાપાતેન દાનવાન્ ।
ગતપ્રાણાંશ્ચકારાશુ ચોત્તમાઙ્ગવિવર્જિતાન્

ઐન્દ્રી વજ્રપ્રહારેણ પાતયામાસ ભૂતલે ।
ઐરાવતકરાઘાતપીડિતાન્દૈત્યપુઙ્ગવાન્

વારાહી તુણ્ડઘાતેન દંષ્ટ્રાગ્રપાતનેન ચ ।
જઘાન ક્રોધસંયુક્તા શતશો દૈત્યદાનવાન્

નારસિંહી નખૈસ્તીવ્રૈર્દારિતાન્દૈત્યપુઙ્ગવાન્ ।
ભક્ષયન્તી ચચારાજૌ નનાદ ચ મુહુર્મુહુઃ

શિવદૂતી અટ્ટહાસૈઃ પાતયામાસ ભૂતલે ।
તાંશ્ચખાદાથ ચામુણ્ડા કાલિકા ચ ત્વરાન્વિતા

શિખિસંસ્થા ચ કૌમારી કર્ણાકૃષ્ટૈઃ શિલાશિતૈઃ ।
નિજઘાન રણે શત્રૂન્દેવાનાં ચ હિતાય વૈ

વારુણી પાશસમ્બદ્ધાન્દૈત્યાન્સમરમસ્તકે ।
પાતયામાસ તત્પૃષ્ઠે મૂર્ચ્છિતાન્ગતચેતનાન્

એવં માતૃગણેનાજાવતિવીર્યપરાક્રમમ્ ।
મર્દિતં દાનવં સૈન્યં પલાયનપરં હ્યભૂત્

બુમ્બારવસ્તુ સુમહાનભૂત્તત્ર બલાર્ણવે ।
પુષ્પવૃષ્ટિં તદા દેવાશ્ચક્રુર્દેવ્યા ગણોપરિ

તચ્છ્રુત્વા નિનદં ઘોરં જયશબ્દં ચ દાનવાઃ ।
રક્તબીજશ્ચુકોપાશુ દૃષ્ટ્વા દૈત્યાન્પલાયિતાન્

ગર્જમાનાંસ્તથા દેવાન્વીક્ષ્ય દૈત્યો મહાબલઃ ।
રક્તબીજસ્તુ તેજસ્વી રણમભ્યાયયૌ તદા

સાયુધો રથસંવિષ્ટઃ કુર્વઞ્જ્યાશબ્દમદ્‌ભુતમ્ ।
આજગામ તદા દેવીં ક્રોધરક્તેક્ષણોદ્યતઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
પઞ્ચમસ્કન્ધે રક્તબીજેન દેવ્યા યુદ્ધવર્ણનં નામાષ્ટાવિશોઽધ્યાયઃ